Navigation path

Left navigation

Additional tools

Δικαίωμα σε δίκαιη δίκη: περισσότερες διασφαλίσεις για τους πολίτες σε ποινικές διαδικασίες

European Commission - IP/13/1157   27/11/2013

Other available languages: EN FR DE DA ES NL IT SV PT FI CS ET HU LT LV MT PL SK SL BG RO HR

Ευρωπαϊκη Επιτροπη

Δελτιο Τυπου

Βρυξέλλες, 27 Νοεμβρίου 2013

Δικαίωμα σε δίκαιη δίκη: περισσότερες διασφαλίσεις για τους πολίτες σε ποινικές διαδικασίες

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σήμερα μια δέσμη προτάσεων για την περαιτέρω ενίσχυση των δικονομικών εγγυήσεων για πολίτες σε ποινικές διαδικασίες. Στόχος είναι να διασφαλιστεί το δικαίωμα όλων των πολιτών σε μια δίκαιη δίκη, σε όποια χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης κι αν βρίσκονται. Οι σημερινές προτάσεις αποσκοπούν στον σεβασμό του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης στη δίκη, στην παροχή ειδικών διασφαλίσεων για παιδιά που εμπλέκονται σε ποινικές διαδικασίες, στην εξασφάλιση της πρόσβασης υπόπτων και κατηγορουμένων σε προσωρινή νομική συνδρομή στα πρώτα στάδια της διαδικασίας, ιδίως όσον αφορά πρόσωπα για τα οποία εκδίδεται ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης. Οι νέες προτάσεις είναι ένα ακόμη ορόσημο στην πορεία προς την κατοχύρωση των δικονομικών δικαιωμάτων των πολιτών και συμπληρώνουν τρεις ευρωπαϊκές οδηγίες που εκδόθηκαν από το 2010 και μετά: σχετικά με το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση (IP/13/995), το δικαίωμα ενημέρωσης (IP/12/575) και το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο (IP/13/921). Οι παραπάνω προτάσεις προάγουν την αρχή της ισότιμης μεταχείρισης, εξασφαλίζοντας σε όλους τους διαδίκους την προστασία που παρέχει μια δίκαιη δίκη. Με την έγκρισή τους, οι προτάσεις θα προωθήσουν την αμοιβαία εμπιστοσύνη στα δικαστικά συστήματα των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διασφαλίζοντας κατ' επέκταση την ομαλή λειτουργία του ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης.

«Η απονομή δικαιοσύνης από μόνη της δεν αρκεί. Πρέπει να γίνεται αντιληπτή και από τους πολίτες. Όταν διορίστηκα ως πρώτη επίτροπος Δικαιοσύνης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 2010, υποσχέθηκα τον αναπροσανατολισμό των πολιτικών μας στον τομέα της δικαιοσύνης. Πριν από το 2010, η Θέμις δεν κρατούσε πλάστιγγα, αλλά μόνον σπάθη. Έκτοτε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει λάβει μέτρα για να επιτύχει μια νέα ισορροπία στην πολιτική για τη δικαιοσύνη, ενισχύοντας τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των πολιτών μας. Πιο συγκεκριμένα: θέτουμε σε ισχύ μια σειρά από δικονομικά δικαιώματα για όλους τους πολίτες σε κάθε γωνιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οικοδομούμε μια πραγματική Ευρώπη της δικαιοσύνης», δήλωσε η αντιπρόεδρος Βίβιαν Ρέντιγκ, επίτροπος Δικαιοσύνης της ΕΕ. «Οι σημερινές προτάσεις θα εξασφαλίσουν ότι οι πολίτες έχουν τη δέουσα πρόσβαση σε νομική συνδρομή όταν είναι περισσότερο ευάλωτοι, ότι ειδικές διασφαλίσεις παρέχονται στους υπόπτους που είναι ανήλικοι και ότι η βασική αρχή «ο κατηγορούμενος είναι αθώος μέχρι αποδείξεως του εναντίου» γίνεται σεβαστή σε όλη την ΕΕ. Οι πολίτες πρέπει να αναμένουν το ίδιο επίπεδο προστασίας όταν ταξιδεύουν στην ΕΕ με αυτό που τους παρέχει η χώρα τους.»

Η σημερινή δέσμη περιλαμβάνει πέντε προτάσεις:

  1. Οδηγία για την ενίσχυση του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης στη δίκη για τις ποινικές διαδικασίες: η οδηγία αυτή κατοχυρώνει τον σεβασμό του τεκμηρίου αθωότητας για όλους τους πολίτες που οι αστυνομικές και δικαστικές αρχές θεωρούν υπόπτους ή κατηγορουμένους, ορίζοντας ότι 1) η ενοχή δεν μπορεί να συνάγεται από καμία επίσημη απόφαση ή δήλωση πριν από την οριστική καταδίκη, 2) το βάρος της απόδειξης φέρει η εισαγγελική αρχή και τυχόν αμφιβολίες είναι προς όφελος του υπόπτου ή του κατηγορουμένου, 3) το δικαίωμα σιωπής είναι κατοχυρωμένο και δεν χρησιμοποιείται εις βάρος των υπόπτων προκειμένου να εξασφαλιστεί η καταδίκη τους, και 4) ο κατηγορούμενος έχει δικαίωμα παράστασης στη δίκη (για περισσότερες πληροφορίες, βλ. το παράρτημα).

  2. Οδηγία σχετικά με ειδικές διασφαλίσεις για παιδιά που είναι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι για εγκλήματα: η οδηγία αυτή διασφαλίζει ότι τα παιδιά, που λόγω της ηλικίας τους είναι ευάλωτα, έχουν υποχρεωτικά πρόσβαση σε δικηγόρο σε όλα τα στάδια της ποινικής διαδικασίας. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά δεν μπορούν να παραιτούνται του δικαιώματός τους σε συνδρομή δικηγόρου, καθώς είναι μεγάλος ο κίνδυνος να μην αντιλαμβάνονται τις συνέπειες μιας τέτοιας ενέργειας. Τα παιδιά θα επωφελούνται επίσης από άλλες διασφαλίσεις, όπως το να ενημερώνονται δεόντως σχετικά με τα δικαιώματά τους, να επικουρούνται από τους γονείς τους (ή άλλα ενδεδειγμένα πρόσωπα), να μην εξετάζονται σε δημόσιες ακροάσεις, να υπόκεινται σε ιατρική εξέταση και να κρατούνται χωριστά από τους ενήλικους κρατουμένους όταν στερούνται της ελευθερίας τους.

  3. Οδηγία σχετικά με το δικαίωμα σε προσωρινή νομική συνδρομή για πολίτες που είναι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι για εγκλήματα, καθώς και για πρόσωπα για τα οποία έχει εκδοθεί ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης: η οδηγία διασφαλίζει την πρόσβαση των υπόπτων σε νομική συνδρομή στα αρχικά στάδια της ποινικής διαδικασίας (όταν οι κατηγορούμενοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι, ιδίως εάν στερούνται της ελευθερίας τους). Εξασφαλίζει επίσης τη νομική συνδρομή για τα άτομα που συλλαμβάνονται βάσει ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης (για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. το παράρτημα).

Οι παραπάνω νομοθετικές προτάσεις συμπληρώνονται από δύο συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τα κράτη μέλη:

  1. Σύσταση σχετικά με τις δικονομικές εγγυήσεις για ευάλωτα άτομα που είναι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι σε ποινικές διαδικασίες: εντοπισμός και αναγνώριση των ευάλωτων ατόμων (όσων π.χ. πάσχουν από σωματική ή διανοητική αναπηρία) και μέριμνα για κάλυψη των ειδικών αναγκών τους κατά την ποινική διαδικασία. Εάν οι πολίτες δεν κατανοούν τη διαδικασία ή τις συνέπειες ενεργειών όπως η ομολογία, υπονομεύεται η αρχή της ισότιμης μεταχείρισης. Η σύσταση αυτή προβλέπει για τους ευάλωτους υπόπτους ειδικές διασφαλίσεις, όπως η υποχρεωτική πρόσβαση σε δικηγόρο, η παροχή συνδρομής από κατάλληλο τρίτο πρόσωπο και η ιατρική βοήθεια.

  2. Σύσταση σχετικά με το δικαίωμα σε νομική συνδρομή για υπόπτους ή κατηγορουμένους σε ποινικές διαδικασίες: πρόβλεψη ώστε να λαμβάνονται υπόψη κοινές παράμετροι κατά την αξιολόγηση του δικαιώματος ενός προσώπου σε νομική συνδρομή, και διασφάλιση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών νομικής συνδρομής και των διοικητικών υπηρεσιών.

Ιστορικό

Πάνω από 9 εκατομμύρια ποινικές διαδικασίες λαμβάνουν χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση κάθε χρόνο. Στις 9 Μαρτίου 2010, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έλαβε το πρώτο από μια σειρά μέτρων για τη θέσπιση κοινών προτύπων σε όλες τις ποινικές διαδικασίες. Συγκεκριμένα, πρότεινε κανόνες που υποχρεώνουν τις χώρες της ΕΕ να παρέχουν πλήρεις υπηρεσίες διερμηνείας και μετάφρασης στους υπόπτους (IP/10/249, MEMO/10/70). Η πρόταση αυτή εγκρίθηκε μέσα σε 9 μήνες (χρόνο ρεκόρ) από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη στο Συμβούλιο (IP/10/1305). Τα κράτη μέλη της ΕΕ είχαν στη διάθεσή τους τρία χρόνια για να μεταφέρουν τους νέους κανόνες στο εθνικό τους δίκαιο, αντί για δύο έτη που προβλέπονται συνήθως, έτσι ώστε να δοθεί στις εθνικές αρχές ο απαραίτητος χρόνος για την εφαρμογή των κανόνων(IP/13/995).

Η οδηγία για το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση στις ποινικές διαδικασίες κατοχυρώνει το δικαίωμα των πολιτών να εξετάζονται, να συμμετέχουν σε ακροάσεις και να λαμβάνουν νομικές συμβουλές στη γλώσσα τους σε όλα τα στάδια μιας ποινικής διαδικασίας και σε όλα τα δικαστήρια της ΕΕ.

Στη συνέχεια, ακολούθησε δεύτερη οδηγία για το δικαίωμα ενημέρωσης σε ποινικές διαδικασίες, η οποία εκδόθηκε το 2012 (βλ. IP/12/575), και κατόπιν τρίτη οδηγία για το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο και το δικαίωμα επικοινωνίας, σε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας, με τρίτα πρόσωπα και προξενικές αρχές, η οποία εκδόθηκε το 2013 (IP/13/921). Οι σημερινές προτάσεις αποτελούν μέρος του χάρτη πορείας που ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσον αφορά την ποινική δικαιοσύνη, – σύμφωνα με όσα προβλέπει το Πρόγραμμα της Στοκχόλμης.

Χωρίς ελάχιστα κοινά πρότυπα για την εξασφάλιση δίκαιης δίκης, οι δικαστικές αρχές θα διστάζουν να παραπέμψουν κάποιον για να δικαστεί σε άλλη χώρα. Κατά συνέπεια, τα μέτρα της ΕΕ για την καταπολέμηση του εγκλήματος –όπως το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης– μπορεί να μην εφαρμόζονται πλήρως.

Περισσότερες πληροφορίες

Συχνές ερωτήσεις:

MEMO/13/1046

Υλικό για τον Τύπο: δικονομικά δικαιώματα:

http://ec.europa.eu/justice/newsroom/criminal/news/131127_en.htm

Ευρωπαϊκή Επιτροπή – δικαιώματα για διεξαγωγή δίκαιης δίκης:

http://ec.europa.eu/justice/criminal/criminal-rights/index_en.htm

Ιστοσελίδα της αντιπροέδρου Βίβιαν Ρέντιγκ, επιτρόπου Δικαιοσύνης της ΕΕ:

http://ec.europa.eu/reding

Ακολουθήστε την αντιπρόεδρο στο Twitter: @VivianeRedingEU

Αρμόδιοι επικοινωνίας:

Mina Andreeva (+32 2 299 13 82)

Natasha Bertaud (+32 2 296 74 56)

Annex1: Legal situation in the Member States regarding presumption of innocence ('PoI')

Absence of public references to guilt

Burden of proof and standard of proof

Right to remain silent, right not to cooperate and privilege against self-incrimination

In absentia decisions

How is this enshrined in law :

Explicitly in constitution, criminal procedural code or case law -

Derived from the PoI ●1

Existence of specific remedies

Yes –

No, but can be derived from general PoI - ●

The burden of proof always on the prosecution –

Reverse burdens of proof in certain circumstances - ●

Existence of specific remedies

Yes –

No, but can be derived from general PoI - ●

Possibility to challenge the proof when reversed

Yes –

No - ●

Right to remain silent is explicitly provided in law - ●

Adverse inferences permitted - ◊

Right not to cooperate and privilege against self-incrimination in national law -

The right is qualified:

- where the information requested from the suspect exists independently of his will - ◊

- In certain additional circumstances

No specific right not to cooperate and no privilege against self-incrimination-●

Adverse inferences permitted -

Existence of specific remedies

Yes evidence can be inadmissible–

Yes decision can be nullified - ◊

No - ●

Explicit right to be present at trial - ●

Suspect / accused’s presence at trial is without exceptions mandatory -

In absentia proceedings possible if:

-Suspect / accused has voluntarily absconded - ◊

-In other circumstances -

If in absentia proceedings possible, the suspect / accused person may subsequently:

-a fresh determination of the merits of the case -

-appeal the decision - ●

AT

N/A

● ◊

BE

● ◊

● ◊

BG

N/A

● ◊

CY

N/A

● ◊

N/A

CZ

N/A

● ◊

DE

N/A

DK

EE

● ◊

EL

ES

● ◊

FI

N/A

● ◊

FR

● ◊

HU

HR

N/A

● ◊

IE

● ◊

N/A

IT

LT

N/A

LU

● ◊

LV

● ◊

MT

● ◊

NL

N/A

● ◊

PL

● ◊

PT

● ◊

RO

SE

● ◊

● ◊

SI

N/A

● ◊

SK

UK - E&W

2

● ◊

UK - SC

● ◊

Annex 2: Moment at which the Right to Legal Aid arises in the different Member States

When suspect is first questioned (not necessarily at police station) and before detention

Prior to questioning (generally at police station) , may be before arrest or charge

When suspect is arrested or detained at police station

Following first identification as suspect or after formal charge or accusation

On formal arrest or charging (e.g. in court), maybe after detention and questioning

At pre-trial questioning before the court

AT

x

BE

x

BG

x

CY

x

CZ

x

DE

x

DK

x

EE

x

EL

x

ES

x

FI

x

FR

x

HU

x

HR

IE

x

IT

x

LT

x

LU

x

LV

x

MT

x

NL

PL

x

PT

x

RO

x

SE

x

SI

x

SK

x

UK (England & Wales)

x

UK (Scotland)

x

1 :

Source: Impact Assessment for the Proposal for a Directive on certain aspects of the presumption of innocence and of the right to be present at trial in criminal proceedings.

No information was provided for Denmark, Italy or Slovakia.

'Derived from the PoI' refers to situations where there are no specific law on the issue but the right and / or the remedy can be derived from the general rules governing the presumption of innocence ('PoI').

2 :

The defence is required to lodge a defence statement in solemn proceedings.


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website