Navigation path

Left navigation

Additional tools

Eksperci apelują do państw członkowskich o znalezienie wyjścia z kryzysu umiejętności czytania i pisania

European Commission - IP/12/940   06/09/2012

Other available languages: EN FR DE DA ES NL IT SV PT FI EL CS ET HU LT LV MT SK SL BG RO

komisja europejska

Komunikat prasowy

Bruksela/Nikozja, 6 września 2012 r.

Eksperci apelują do państw członkowskich o znalezienie wyjścia z kryzysu umiejętności czytania i pisania

Unia Europejska musi przemyśleć swoje działania na rzecz poprawy umiejętności czytania i pisania – tak twierdzi grupa ekspertów wysokiego szczebla powołana przez europejską komisarz Androullę Vassiliou do zajęcia się tą kwestią. Co piąty 15-latek w Europie, podobnie jak prawie 75 mln dorosłych, ma braki w podstawowych umiejętnościach czytania i pisania, co utrudnia im znalezienie pracy i zwiększa ryzyko ubóstwa i wykluczenia społecznego. Przewodnicząca grupy ekspertów, JKW Laurentien, księżna Niderlandów, od dawna działająca na rzecz alfabetyzacji, nazywa raport „sygnałem ostrzegawczym i wezwaniem do walki z kryzysem, który dotyka każde państwo w Europie”. 80-stronicowe sprawozdanie zawiera zestaw zaleceń, poczynając od rad dla rodziców, aby wyrabiali w dzieciach nawyk czytania dla przyjemności, po propozycję lokowania bibliotek w niekonwencjonalnych miejscach, takich jak centra handlowe. W sprawozdaniu zwraca się też uwagę na potrzebę przyciągnięcia do zawodu nauczyciela większej liczby mężczyzn, aby stanowili wzór dla chłopców, którzy czytają znacznie mniej niż dziewczęta. W sprawozdaniu znajdują się również zalecenia skierowane do konkretnych grup wiekowych. Grupa ekspertów postuluje dostęp do bezpłatnej i wysokiej jakości wczesnej edukacji i opieki dla wszystkich dzieci, wprowadzenie większej liczby specjalistów od nauki czytania w szkołach podstawowych, zmianę w postrzeganiu dysleksji (utrzymując, że prawie każde dziecko może nauczyć się czytać, jeśli będzie miało odpowiednie wsparcie) oraz urozmaicenie możliwości nauki dla dorosłych, zwłaszcza w miejscu pracy.

Androulla Vassiliou, komisarz ds. edukacji, kultury, wielojęzyczności i młodzieży, powiedziała: „Żyjemy w świecie paradoksu: Mimo, iż w kontekście naszego cyfrowego świata czytanie i pisanie są ważniejsze i bardziej przydatne niż dawniej, to nasze umiejętności w tym zakresie są niewystarczające. Musimy jak najszybciej odwrócić tę niepokojącą tendencję. Inwestycje mające na celu poprawę umiejętności czytania i pisania wśród obywateli w każdym wieku są ekonomicznie uzasadnione, ponieważ przynoszą zarówno jednostkom, jak i społeczeństwu namacalne korzyści, sięgające w długoterminowej perspektywie miliardów euro”.

Księżna Laurentien dodała: „Czytanie i pisanie to coś więcej niż zwykła umiejętność. Umiejętność czytania i pisania daje ludziom poczucie własnej wartości i pozwala im funkcjonować i rozwijać się w społeczeństwie jako osoby prywatne, aktywni obywatele, pracownicy lub rodzice. Potrzeba nam jasnych i skoordynowanych krajowych strategii i znacznie większej świadomości w całej Europie, nie tylko w kręgach politycznych i edukacyjnych, ale również w szpitalach, miejscach pracy, a zwłaszcza w rodzinach. Nadszedł czas, aby Europa zwiększyła swoje ambicje i zapewniła każdemu umiejętność czytania i pisania.”

W sprawozdaniu, upublicznionym na konferencji w Nikozji, zorganizowanej przez cypryjską prezydencję UE, przedstawiono przykłady skutecznych projektów na rzecz alfabetyzacji w państwach europejskich oraz wyróżniono osoby, które przezwyciężyły tabu, jakim jest analfabetyzm, i odmieniły swoje życie. Grupa ekspertów chce również w swoim raporcie obalić popularne mity na temat umiejętności czytania i pisania (patrz załącznik 1).

Ministrowie edukacji państw UE określili wspólny cel obniżenia odsetka 15-latków mających braki w umiejętnościach czytania z obecnego poziomu 20 proc. do 15 proc. w roku 2020. Grupa wysokiego szczebla w swoim raporcie zwraca uwagę na znaczną dysproporcję pomiędzy płciami: wśród dziewcząt 13,3 proc. osiąga słabe wyniki w czytaniu, natomiast wśród chłopców – 26,6 proc. Różnica między płciami jest najmniejsza w Niderlandach, Danii i Belgii, a największa na Malcie, w Bułgarii oraz na Litwie (na podstawie statystyk z 2009 r.). W załączniku 2 wyszczególniono ogólny odsetek osób osiągających słabe wyniki w czytaniu w poszczególnych państwach członkowskich, natomiast załącznik 3 przedstawia dysproporcje pomiędzy chłopcami a dziewczętami.

Kontekst: dlaczego umiejętność czytania i pisania jest tak ważna

W sprawozdaniu podkreślono, że umiejętność czytania i pisania jest warunkiem niezbędnym do poprawy jakości życia oraz do promowania wiedzy, innowacji i rozwoju. Zmieniający się charakter pracy, gospodarki i społeczeństwa w ujęciu ogólnym oznacza, że umiejętność czytania i pisania jest w dzisiejszym świecie ważniejsza niż kiedykolwiek przedtem i właśnie dlatego Europa powinna dążyć do osiągnięcia stuprocentowego alfabetyzmu funkcjonalnego wśród wszystkich swoich obywateli.

W sprawozdaniu tak uzasadniono ogromne znaczenie umiejętności czytania i pisania:

  • Na rynku pracy wymagane są coraz bardziej zaawansowane umiejętności czytania i pisania (ocenia się, że w 2020 r. 35 proc. miejsc pracy będzie wymagało wysokich kwalifikacji, podczas gdy obecnie odsetek ten wynosi 29 proc.).

  • Zaangażowanie społeczne i obywatelskie jest w cyfrowym świecie bardziej uzależnione od umiejętności czytania i pisania.

  • Społeczeństwa starzeją się, a ich umiejętności czytania i pisania, w tym umiejętności cyfrowe, wymagają zaktualizowania.

  • Ubóstwo i braki w umiejętnościach czytania i pisania tworzą błędne koło, w którym jeden element pociąga za sobą drugi.

  • Rosnąca mobilność i migracja sprawiają, że ludzie coraz częściej uczą się mówić i pisać w wielu językach, łącząc wiele różnych środowisk kulturowych i językowych.

W raporcie znajdują się zalecenia dla każdej grupy wiekowej.

Jeśli chodzi o małe dzieci, najważniejsze jest wprowadzenie przez państwa członkowskie rodzinnych programów alfabetyzacji, które poprawiłyby umiejętności czytania i pisania zarówno rodziców, jak i dzieci. Tego rodzaju programy są bardzo opłacalne. Inwestycje w wysokiej jakości wczesną edukację i opiekę nad dzieckiem to jeden z najlepszych sposobów inwestowania przez państwa w przyszły kapitał ludzki w Europie. Dzieci, które skorzystały z wczesnej edukacji i opieki, lepiej radzą sobie z czytaniem i pisaniem i osiągają lepsze wyniki w szkole. Z badań wynika, że gdyby w Europie udało się osiągnąć wyznaczony na 2020 r. poziom podstawowych umiejętności w zakresie czytania, pisania, matematyki i nauk przyrodniczych (cel to 85 proc. 15-latków), to w okresie życia pokolenia urodzonego w 2010 r. PKB mogłoby wzrosnąć o 21 bilionów euro.

W szkołach podstawowych należy zatrudniać więcej specjalistów od nauki czytania, a uczniowie osiągający słabe wyniki powinni mieć zapewnioną indywidualną pomoc, gdy tylko zajdzie taka potrzeba. Biblioteki szkolne powinny posiadać materiały do czytania, które byłyby atrakcyjne i intelektualnie stymulujące dla wszystkich grup wiekowych, powinno się też zachęcać do korzystania z narzędzi IT i czytania tekstów w formacie elektronicznym w domu i podczas lekcji.

Młodzież potrzebuje bardziej zróżnicowanych lektur, od komiksów po teksty literackie i e-booki, które motywowałyby wszystkich czytelników, a zwłaszcza chłopców. Należy promować współpracę między szkołami a przedsiębiorstwami, aby nauka czytania i pisania znajdowała lepsze przełożenie na realne sytuacje. Należy przełamać tabu związane z problemami w zakresie czytania i pisania u osób dorosłych. Organizacje pozarządowe, media, pracodawcy, organizacje społeczne i sławne osoby grają ważną rolę w rozpowszechnianiu informacji o alfabetyzacji dorosłych i stosowanych w tym celu środkach.

Uczenie się języków: W sprawozdaniu zauważa się, że umiejętność czytania i pisania nabiera wielojęzycznego charakteru i jest coraz częściej związana z migracją z uwagi na zwiększoną mobilność w Europie. W roku 2009 10 proc. 15-latków w UE urodziło się w innym kraju lub miało urodzonych w innym kraju rodziców, podczas gdy w roku 2000 było ich 7 proc. W niektórych państwach, takich, jak Włochy czy Hiszpania, odsetek dzieci imigrantów wzrósł pięciokrotnie od roku 2000 do 2010. Uczenie się języków jest zatem coraz ważniejsze, nie tylko jako narzędzie komunikacji, ale jako środek budowania wzajemnego zrozumienia. Choć słabe wyniki w czytaniu i pisaniu nie są przede wszystkim związane z migracją (przeważająca większość dzieci i dorosłych o niskim poziomie tych umiejętności urodziła się w kraju, w którym żyje), w sprawozdaniu zwraca się uwagę na potrzebę lepszego dostosowania wsparcia w oparciu o zrozumienie potrzeb jednostki w zakresie języka i umiejętności czytania i pisania.

Dalsze działania

Komisarz Vassiliou będzie rozmawiać o wnioskach płynących ze sprawozdania z ministrami edukacji na ich nieformalnym spotkaniu, które odbędzie się w dniach 4-5 października na Cyprze. Dyskusje te będą stanowić podstawę konkluzji Rady w sprawie umiejętności czytania i pisania, w ramach których państwa UE ustalą – zarówno dla siebie, jak i dla Komisji – priorytetowe działania na rzecz skuteczniejszego zwalczania problemów w zakresie umiejętności czytania i pisania.

Dodatkowe informacje

MEMO/12/646

Pełen tekst sprawozdania

Nowa strona Komisji na temat umiejętności czytania i pisania w Europie

Nagranie rozmowy na temat sprawozdania z komisarz Vassiliou i JKW księżną Niderlandów Laurentien

Komisja Europejska: Edukacja i szkolenie

Strona internetowa Androulli Vassiliou

Śledź komisarz Androullę Vassiliou na Twitterze: @VassiliouEU

Kontakt:

Dennis Abbott (+32 2 295 92 58); Twitter: @DennisAbbott

Dina Avraam (+32 2 295 96 67)

Załącznik 1 – Mity na temat umiejętności czytania i pisania

Grupa ekspertów chce w swoim raporcie obalić niektóre z popularnych mitów dotyczących natury, rozmiarów i zasięgu problemów z czytaniem i pisaniem

Mity

Fakty

„Problemy z czytaniem i pisaniem zdarzają się tylko w krajach rozwijających się, ale nie w Europie”.

Co piąty 15-latek i prawie co piąty dorosły mają braki w umiejętnościach czytania i pisania niezbędnych do funkcjonowania we współczesnym społeczeństwie.

„To imigranci mają problemy z czytaniem i pisaniem, a nie osoby urodzone i wychowane w państwach europejskich”.

Przeważająca większość dzieci i dorosłych, którzy mają problemy z czytaniem i pisaniem, urodziła się i wychowała w kraju, w którym żyje, i zna tamtejszy język nauczania tak dobrze, jak swój język ojczysty.

„Niektórzy ludzie po prostu nigdy nie nauczą się czytać i pisać”.

Niemal każda osoba mająca problemy z czytaniem i pisaniem może osiągnąć zadowalający poziom tych umiejętności, o ile będzie miała odpowiednie wsparcie. Jedynie osoby z bardzo poważnymi zaburzeniami zdolności poznawczych nie są w stanie osiągnąć alfabetyzmu funkcjonalnego.

„To szkoła jest odpowiedzialna za nauczenie dzieci czytania i pisania”.

Szkoła gra istotną rolę, ale nie tylko ona jest za to odpowiedzialna. W rozwój umiejętności czytania i pisania zaangażowanych jest wiele podmiotów, od rodziców i rówieśników po służbę zdrowia i inne. Po zakończeniu kształcenia formalnego niezwykle istotną rolę odgrywają pracodawcy.

„Dysleksja jest nieuleczalną chorobą i nie możemy nic na to poradzić”.

W dzisiejszych czasach oczekuje się od dzieci, że będą robić postępy w czytaniu i pisaniu w określonym czasie i za pomocą jednej metody. Często u dzieci mających problemy z czytaniem i pisaniem diagnozuje się dysleksję. Diagnoza powinna brzmieć „problemy z czytaniem i pisaniem” i pociągać za sobą wysiłki w kierunku rozwiązania tych problemów. Zasadniczo każde dziecko może nauczyć się czytać i pisać.

„Gdy dzieci skończą szkołę podstawową, nie da się już nic zrobić z problemami z czytaniem i pisaniem. Uzupełnianie braków w umiejętności czytania i pisania jest zbyt czasochłonne, zbyt trudne i zbyt drogie; nie warto tego robić”.

Miliony dzieci rozpoczynają kształcenie średnie, umiejąc czytać, ale zbyt słabo, aby osiągać dobre wyniki w szkole. Ze wsparciem specjalistów ci młodzi ludzie mogą osiągnąć dobre, a nawet doskonałe wyniki w zakresie czytania i pisania. Programy na rzecz poprawy umiejętności osób mających problemy z czytaniem i pisaniem mają wysoki poziom skuteczności i są niezwykle opłacalne. Taka inwestycja spłaca się kilkadziesiąt, a może nawet kilkaset razy w ciągu życia jednostki.

„Rodzice nie mają wpływu na rozwój umiejętności czytania i pisania u swoich dzieci po upływie pierwszych kilku lat ich życia”.

Nastawienie i nawyki rodziców w zakresie czytania i pisania mają ogromny wpływ na rozwój tych umiejętności u ich dzieci przez cały okres aż do ukończenia szkoły średniej. Działania mające na celu pokazanie rodzicom, jak wspierać dzieci w rozwijaniu umiejętności czytania i pisania też dają duże efekty.

Załącznik 2 – Odsetek osób osiągających słabe wyniki w czytaniu (badanie PISA)

Program międzynarodowej oceny uczniów (PISA) 2000-2009

2000

2003

2006

2009

Zmiana 2006-2009

(punkty procentowe)

Belgia

19,0

17,9

19,4

17,7

-1,7

Bułgaria

40,3

 :

51,1

41,0

-10,1

Republika Czeska

17,5

19,4

24,8

23,1

-1,7

Dania

17,9

16,5

16,0

15,2

-0,8

Niemcy

22,6

22,3

20,0

18,5

-1,5

Estonia

 :

13,6

13,3

-0,3

Irlandia

11,0

11,0

12,1

17,2

+5,1

Grecja

24,4

25,2

27,7

21,3

-6,4

Hiszpania

16,3

21,1

25,7

19,6

-6,1

Francja

15,2

17,5

21,7

19,8

-1,9

Włochy

18,9

23,9

26,4

21,0

-5,4 

Łotwa

30,1

18,0

21,2

17,6

-3,6

Litwa

 :

25,7

24,3

-1,4

Luksemburg

(35,1)

22,7

22,9

26,0

+3,1

Węgry

22,7

20,5

20,6

17,6

-3,0

Niderlandy

(9,5)

11,5

15,1

14,3

-0,8

Austria

19,3

20,7

21,5

27,5

 +6,0

Polska

23,2

16,8

16,2

15,0

-1,2

Portugalia

26,3

22,0

24,9

17,6

-7,3

Rumunia

41,3

:

53,5

40,4

-13,1

Słowenia

:

:

16,5

21,2

+4,7

Słowacja

:

24,9

27,8

22,3

-5,5

Finlandia

7,0

5,7

4,8

8,1

+3,3

Szwecja

12,6

13,3

15,3

17,4

+2,1

Zjednoczone Królestwo

(12,8)

 :

19,0

18,4

-0,6

UE (18 państw)

21,3

 

24,1

20,0

 -4,1

UE (25 państw)

 

 

23,1

19,6

 -3,5

Zjednoczone Królestwo, Niderlandy, Luksemburg: wyniki z roku 2000 nie są porównywalne z późniejszymi

Załącznik 3 – Różnice między wynikami w czytaniu dziewcząt i chłopców


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website