Navigation path

Left navigation

Additional tools

Komisja Europejska – Komunikat prasowy

Agenda cyfrowa: finansowane przez UE prace badawczo-rozwojowe dają astronomom szersze pole widzenia

Bruksela, 23 sierpnia 2011 r. – Dzięki unijnemu finansowaniu unijnemu astronomom udało się opracować przełomową metodę umożliwiającą uzyskanie w czasie rzeczywistym obrazów odległych galaktyk o wysokiej rozdzielczości. Teleskopy radiowe rozmieszczone na całym świecie mogą obecnie obserwować równocześnie najbardziej oddalone obiekty we wszechświecie i tworzyć obrazy o wysokiej rozdzielczości – obrazy te są tak szczegółowe, że można by dostrzec piłkę nożną na księżycu. Metoda ta, zwana elektroniczną interferometrią wielkobazową (e-VLBI) pozwala uzyskać informacje na temat tego, jak tworzą się galaktyki, umożliwiając astronomom, dzięki sieciom światłowodowym o bardzo dużej prędkości, odbieranie i przetwarzanie danych niemalże w czasie rzeczywistym w trakcie trwania eksperymentu. W ten sposób teleskopy radiowe rozsiane po całym świecie mogą współdziałać symulując jeden gigantyczny teleskop. Dzięki temu poprawia się nie tylko jakość obserwacji, ale także zwiększa się zwrot z inwestycji w teleskopy radiowe. Dwa projekty związane z sieciami łączności elektronicznej o wysokiej przepustowości, EXPReS i NEXPReS, dofinansowane kwotą w wysokości 7,4 mln euro z funduszy unijnych, wspomagają opracowanie i stosowanie techniki e-VLBI w astronomii. Rozwój e-Infrastruktury na rzecz osiągnięcia przewagi pod względem innowacji w Europie jest jednym z priorytetów Europejskiej agendy cyfrowej (zob. IP/10/581, MEMO/10/199 i MEMO/10/200).

Wiceprzewodnicząca Komisji Neelie Kroes, odpowiedzialna między innymi za agendę cyfrową, wyjaśnia: „To wspaniała wiadomość, że europejscy naukowcy zdołali wykorzystać innowacyjne metody pozwalające uzyskać jeszcze bardziej efektywne zastosowanie teleskopów radiowych do zgłębiania tajników odległych galaktyk.

Radioastronomowie obserwują ciała niebieskie, aby zrozumieć jak rozwijają się galaktyki i jakie interakcje między nimi zachodzą. Obserwacje za pomocą tradycyjnej interferometrii wielkobazowej (VLBI) prowadzone są przy użyciu teleskopów rozsianych w różnych krajach, które równocześnie skierowane są na to samo źródło. Im większa odległość między teleskopami, tym lepiej potrafią one odróżnić drobne szczegóły źródła. Każda stacja do tej pory rejestrowała dane na twardych dyskach, które były przesyłane do centralnego superkomputera, który analizował te dane. Nowa technika e-VLBI pozwala teleskopom bezpośrednio łączyć się z centralnym superkomputerem przez sieć światłowodową, eliminując koszty związane z zarządzaniem nośnikami danych i przynosząc o wiele szybsze rezultaty. Dane są następnie przetwarzane w czasie rzeczywistym, umożliwiając astronomom uzyskanie wyników naukowych w przeciągu kilku godzin a nie tygodni. Metoda e-VLBI, która dotychczas ograniczona była wyłącznie do Europy, jest obecnie stosowana na skalę światową.

Metodę e-VLBI zastosowano ostatnio do obserwacji galaktyki Seyfert, dzięki czemu odkryto silne promieniowanie gamma, co do którego sądzono, że pochodzi wyłącznie z czarnych dziur o największej sile oddziaływania grawitacyjnego. Nigdy do tej pory nie odkryto żadnej innej galaktyki o tak silnej energii i może ona stać się pierwszym członkiem nowej klasy obiektów kosmicznych. Obserwacje przy użyciu e-VLBI stały się możliwe dzięki wykorzystaniu globalnej sieci największych i najbardziej czułych teleskopów radiowych w Europie, Azji Wschodniej i Australii działającej w czasie rzeczywistym, oddalonych od siebie nawet o 12 458 km i połączonych sieciami światłowodowymi o dużej prędkości.

Kontekst

Obserwacje e-VLBI testują nowe granice możliwości, gdyż umożliwiają monitorowanie w czasie rzeczywistym i zapewniają natychmiastowe wyniki, co jest niezbędne do koordynacji z innymi obserwatoriami na innych długościach fali. Spodziewane jest podłączenie kolejnych teleskopów radiowych do sieci dużych prędkości działających w czasie rzeczywistym, a realizowany projekt NEXPReS wyeliminuje rozróżnienie między tradycyjną metodą VLBI a metodą e-VLBI.

Metoda e-VLBI ma także inne zastosowania: może być stosowana „w odwróconym trybie” do przeprowadzania pomiarów ruchu płyt tektonicznych Ziemi w celu prognozowania trzęsień ziemi; pozwala obserwować zmiany w położeniu Ziemi i długości dnia, co z kolei może znaleźć zastosowanie w badaniach nad zmianami klimatu, a także do pomiarów prędkości fal grawitacyjnych w podstawowych badaniach fizycznych. W tym celu światowa sieć anten dokonuje pomiaru różnic w czasie dotarcia sygnału z odległych źródeł (takich jak pulsary) w określonym przedziale czasu.

W ramach projektu EXPReS, który był realizowany w latach 2006-2009, na potrzeby obsługi e-VLBI unowocześniono superkomputer znajdujący się w instytucie JIVE (Joint Institute for VLBI in Europe) w Holandii. Może on odbierać dane pochodzące z 16 teleskopów z prędkością 1 Gb/s z każdego teleskopu. Superkomputer zapewnia obecnie regularnie zaprogramowane sesje e-VLBI, a także pozwala obserwować ulotne zjawiska kosmologiczne, takie jak eksplodujące gwiazdy, prawdopodobnie powiązane z powstawaniem czarnych dziur.

Więcej informacji na temat projektu EXPReShttp://www.expres-eu.org/

NEXPReS (Novel Explorations Pushing Robust e-VLBI Services) jest trzyletnim projektem realizowanym w latach 2010-2013, mającym na celu wdrożenie e-VLBI w czasie rzeczywistym na potrzeby wszystkich obserwacji przeprowadzanych przez europejską sieć VLBI, we współpracy z największymi instytutami radioastronomii w Europie, Azji i Afryce Południowej. Tym sposobem zwiększy się jakość danych i szczegółowość obrazów galaktyki, które będzie można zaoferować szerszej grupie astronomów. NEXPReS realizowany jest przez 15 instytutów badawczych, kontrahentów Narodowej Sieci Badawczo-Edukacyjnej (NREN) i zaawansowane centra obliczeniowe w Australii, Danii, Finlandii, Hiszpanii, Holandii, Niemczech, Polsce, Szwecji, Wielkiej Brytanii Włoszech oraz na Łotwie.

Więcej informacji na temat projektu NEXPReShttp://www.nexpres.eu/

Więcej informacji na temat e-Infrastruktury

Strona internetowa agendy cyfrowej:

http://ec.europa.eu/information_society/digital-agenda/index_en.htm

Strona internetowa Neelie Kroes:

http://ec.europa.eu/commission_2010-2014/kroes/

Neelie Kroes na Twitterze: http://twitter.com/neeliekroeseu

Kontakt :

Jonathan Todd (+32 2 299 41 07)

Linda Cain (+32 2 299 90 19)


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website