Navigation path

Left navigation

Additional tools

Digitale Agenda: door de EU gefinancierd onderzoek helpt de astronomen het grotere geheel te zien

European Commission - IP/11/977   23/08/2011

Other available languages: EN FR DE DA ES IT SV PT FI EL CS ET HU LT LV MT PL SK SL BG RO

Europese Commissie - Persbericht

Digitale Agenda: door de EU gefinancierd onderzoek helpt de astronomen het grotere geheel te zien

Brussel, 23 augustus 2011 – Astronomen hebben dankzij EU-financiering een baanbrekende techniek ontwikkeld om realtimebeelden in hoge resolutie te maken van afgelegen melkwegstelsels. Radiotelescopen over de hele wereld kunnen nu tegelijkertijd de meest afgelegen objecten in het heelal observeren en hogeresolutiebeelden maken, waarbij details worden onderscheiden ter grootte van een voetbal op de maan. De techniek, “Electronic Very Long Baseline Interferometry (e-VLBI)” genoemd, helpt bij het onthullen van hoe de melkwegstelsels tot stand zijn gekomen; de astronomen kunnen namelijk dankzij de optische hogesnelheidsnetwerken gegevens in bijna real time ontvangen en verwerken terwijl een experiment aan de gang is. Hierdoor kunnen tal van radiotelescopen in de hele wereld met elkaar samenwerken om één reuzentelescoop te simuleren. Dit verbetert niet alleen de kwaliteit van de waarnemingsresultaten, maar helpt ook om een zo groot mogelijk rendement te halen uit investeringen in radiotelescopen. De ontwikkeling en het gebruik van e-VLBI-astronomie wordt gesteund in het kader van twee projecten inzake elektronische communicatienetwerken met hoge capaciteit, EXPReS en NEXPReS, waarvoor EU-financiering is verleend ten bedrage van 7,4 miljoen euro. Het ontwikkelen van e-infrastructuur om het innovatievoordeel van Europa uit te bouwen is een van de prioriteiten van de Digitale Agenda voor Europa (zie IP/10/581, MEMO/10/199 en MEMO/10/200).

Vicevoorzitter van de Commissie voor de Digitale Agenda Neelie Kroes zei hierover: “Dat Europese onderzoekers erin geslaagd zijn om innovatieve technieken te gebruiken waardoor radiotelescopen veel efficiënter kunnen worden ingezet om tot afgelegen melkwegstelsels door te dringen, is groot nieuws.”

Radioastronomen observeren hemelobjecten om te begrijpen hoe melkwegstelsels zich ontwikkelen en met elkaar interageren. De traditionele waarnemingen met “Very Long Baseline Interferometry (VLBI)” worden uitgevoerd met telescopen die over verschillende landen verspreid staan en allemaal tegelijk op dezelfde bron zijn gericht. Hoe groter de afstand tussen de telescopen, des te beter zij de kleine details van de bron kunnen onderscheiden. Tot nu toe legde elk station de gegevens vast op harde schijven, die naar een centrale supercomputer werden gebracht, waar de gegevens werden geanalyseerd. De nieuwe e-VLBI-techniek maakt het mogelijk de telescopen via optische vezels rechtstreeks met de centrale supercomputer te verbinden, waardoor geen kosten voor het beheer van opslagmedia meer hoeven te worden gemaakt en de resultaten veel sneller beschikbaar worden. De gegevens worden realtime verwerkt, waardoor de astronomen hun wetenschappelijke resultaten binnen enkele uren krijgen, in plaats van binnen enkele weken. Voordien was de e-VLBI-techniek beperkt tot Europa, maar nu wordt zij op wereldschaal gebruikt.

De e-VLBI-techniek is recentelijk gebruikt om een “Seyfert-stelsel" waar te nemen en hierbij is gebleken dat er krachtige gammastralen vrij komen waarvan wordt gedacht zij alleen afkomstig kunnen zijn van het krachtigste soort zwarte gaten. Tot dusver was geen enkel stelsel van dit soort met een dergelijk hoog energieniveau opgespoord en het zou het eerste element van een nieuwe klasse kosmische objecten kunnen zijn. Deze e-VLBI-waarnemingen waren mogelijk dankzij een mondiaal realtimenetwerk van de grootste en meest gevoelige radiotelescopen in Europa, Oost-Azië en Australië, die 12 458 km van elkaar verwijderd zijn, maar via optische hogesnelheidsnetwerken met elkaar zijn verbonden.

Achtergrond

Met de e-VLBI-waarnemingen worden nieuwe grenzen afgetast, aangezien hiermee aan realtimemonitoring kan worden gedaan en onmiddellijke resultaten kunnen worden aangeleverd, wat essentieel is voor de coördinatie met andere observatoria die met andere golflengten werken. Naar verwachting zullen meer radiotelescopen via realtimehogesnelheidsnetwerken met elkaar worden verbonden en het NEXPReS-project werkt aan technologie die het onderscheid tussen de traditionele VLBI-techniek en de e-VLBI-techniek zal opheffen.

e-VLBI heeft ook andere toepassingen: zij kan in “achteruitmodus” worden gebruikt om de beweging van de tektonische platen van de aarde te meten en aardbevingen te helpen voorspellen; zij kan variaties in de oriëntatie van de aarde en de daglengte observeren en die waarnemingen kunnen op hun beurt worden gebruikt voor onderzoek betreffende klimaatverandering en om in het kader van fundamenteel natuurkundig onderzoek de snelheid van gravitatiegolven te meten. Hiertoe meet een mondiaal netwerk van antennes gedurende een bepaalde periode tijdsverschillen bij de signalen van afgelegen bronnen (bijv. pulsars).

Via het EXPReS-project, dat liep van 2006 tot 2009, is de supercomputer in het “Joint Institute for VLBI in Europe” (JIVE) in Nederland geüpgraded voor e-VLBI-toepassingen. Hij kan tegelijk gegevens van ten hoogste 16 telescopen ontvangen tegen een transmissiesnelheid van 1 Gb/s voor elke telescoop. Hierdoor biedt de supercomputer nu de mogelijkheid om op gezette tijdstippen e-VLBI-sessies te houden en om kosmologiche objecten van voorbijgaande aard waar te nemen, zoals exploderende sterren, die mogelijk met de vorming van zwarte gaten verband houden.

Voor meer gegevens over het EXPReS-project: zie http://www.expres-eu.org/.

NEXPReS (Novel Explorations Pushing Robust e-VLBI Services) is een driejarig project dat van 2010 tot 2013 loopt en tot doel heeft ervoor te zorgen dat realtime-e-VLBI kan worden toegepast bij alle waarnemingen die worden verricht door het Europese VLBI-netwerk, een samenwerkingsverband tussen de grootste radioastronomische instituten in Europa, Azië en Zuid-Afrika. Hierdoor zullen gegevens van betere kwaliteit en dieper doordringende beelden van het melkwegstelsel aan een groter aantal astronomen kunnen worden geboden. NEXPReS wordt uitgevoerd door 15 onderzoeksinstituten, providers van het “National Research and Education Network (NREN)” en geavanceerde computerfaciliteiten in Oostenrijk, Denemarken, Finland, Duitsland, Italië, Letland, Nederland, Portugal, Spanje, Zweden en het Verenigd Koninkrijk.

Voor meer gegevens over het NEXPReS-project: zie http://www.nexpres.eu/

Voor verdere toelichtingen, zie e-infrastructures

Website van de Digitale Agenda:

http://ec.europa.eu/information_society/digital-agenda/index_en.htm

Website van Neelie Kroes: http://ec.europa.eu/commission_2010-2014/kroes/

Volg Neelie Kroes op Twitter: http://twitter.com/neeliekroeseu

Contactpersonen:

Jonathan Todd (+32 2 299 41 07)

Linda Cain (+32 2 299 90 19)


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website