Navigation path

Left navigation

Additional tools

Ψηφιακό θεματολόγιο: χάρη στην έρευνα που χρηματοδοτείται από την ΕΕ, οι αστρονόμοι βλέπουν την ευρύτερη εικόνα

European Commission - IP/11/977   23/08/2011

Other available languages: EN FR DE DA ES NL IT SV PT FI CS ET HU LT LV MT PL SK SL BG RO

Eυρωπαϊκή Επιτροπή – Δελτίο Τύπου

Ψηφιακό θεματολόγιο: χάρη στην έρευνα που χρηματοδοτείται από την ΕΕ, οι αστρονόμοι βλέπουν την ευρύτερη εικόνα

Bρυξέλλες, 23 Aυγούστου 2011 –Μια πρωτοποριακή τεχνική για την παραγωγή, σε πραγματικό χρόνο, εικόνων υψηλής ανάλυσης από μακρινούς γαλαξίες προέκυψε από την αστρονομική έρευνα, χάρη σε χρηματοδότηση από την ΕΕ. Ραδιοτηλεσκόπια εγκατεστημένα σε όλον τον κόσμο μπορούν τώρα να παρατηρούν ταυτόχρονα τα πιο απομακρυσμένα αντικείμενα στο σύμπαν και να δημιουργούν εικόνες υψηλής ανάλυσης - σε επίπεδο λεπτομέρειας που ισοδυναμεί με την αναγνώριση μιας μπάλας ποδοσφαίρου στη Σελήνη. Η τεχνική, που ονομάζεται ηλεκτρονική συμβολομετρία πολύ μακράς γραμμής βάσης (e-VLBI), βοηθά στην αποκάλυψη στοιχείων σχετικά με το σχηματισμό των γαλαξιών, παρέχοντας στους αστρονόμους τη δυνατότητα να λαμβάνουν και να επεξεργάζονται δεδομένα σε σχεδόν πραγματικό χρόνο κατά τη διάρκεια εξέλιξης του πειράματος, χάρη σε οπτικά δίκτυα υψηλής ταχύτητας. Αυτό επιτρέπει σε ραδιοτηλεσκόπια από όλο τον κόσμο να συνεργάζονται για την προσομοίωση ενός τηλεσκοπίου-γίγαντα. Με τον τρόπο αυτό δεν βελτιώνεται απλώς η ποιότητα των αποτελεσμάτων της παρατήρησης, αλλά επιτυγχάνεται επίσης μεγιστοποίηση της απόδοσης της επένδυσης στα ραδιοτηλεσκόπια. Δύο έργα στα δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών μεγάλης χωρητικότητας, το EXPReS και το NEXPReS, που έχουν λάβει ενωσιακή χρηματοδότηση 7,4 εκατ. ευρώ, στηρίζουν την ανάπτυξη και χρήση της αστρονομίας e-VLBI. Η ανάπτυξη ηλ-υποδομών για τη δημιουργία ευρωπαϊκής πρωτοπορίας στην καινοτομία είναι μία από τις προτεραιότητες του Ψηφιακού θεματολογίου για την Ευρώπη (βλ. IP/10/581, MEMO/10/199 και MEMO/10/200).

Η αντιπρόεδρος της Επιτροπής και αρμόδια επίτροπος για το ψηφιακό θεματολόγιο, κα Neelie Kroes, δήλωσε: «Είναι σπουδαία είδηση το γεγονός τι οι ευρωπαίοι ερευνητές κατάφεραν να χρησιμοποιήσουν καινοτόμες τεχνικές για πολύ πιο αποτελεσματική χρήση των ραδιοτηλεσκοπίων στην εξερεύνηση μακρινών γαλαξιών

Οι ραδιοαστρονόμοι παρατηρούν τα ουράνια σώματα για να κατανοήσουν τους τρόπους με τους οποίους οι γαλαξίες εξελίσσονται και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Η παραδοσιακή παρατήρηση με συμβολομετρία πολύ μακράς γραμμής βάσης (Very Long Baseline παρεμβαλλομετρία, VLBI) εκτελείται από τηλεσκόπια διεσπαρμένα σε διάφορες χώρες που στοχεύουν ταυτόχρονα στην ίδια πηγή. Όσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση μεταξύ των τηλεσκοπίων, τόσο καλύτερα διακρίνονται λεπτομέρειες στην πηγή. Παλαιότερα, κάθε σταθμός κατέγραφε δεδομένα σε σκληρούς δίσκους που αποστέλλονταν σε έναν κεντρικό υπερυπολογιστή, όπου αναλύονταν. Με τη νέα τεχνική e-VLBI είναι δυνατή η απευθείας σύνδεση των τηλεσκοπίων με τον κεντρικό υπερυπολογιστή μέσω οπτικών ινών, εξοικονομώντας το κόστος διαχείρισης των μέσων αποθήκευσης και αποφέροντας αποτελέσματα πολύ πιο γρήγορα. Τα δεδομένα υποβάλλονται στη συνέχεια σε επεξεργασία σε πραγματικό χρόνο, παρέχοντας στους αστρονόμους επιστημονικά αποτελέσματα σε διάστημα ωρών και όχι εβδομάδων. Η τεχνική e-VLBI, που προηγουμένως ήταν περιορισμένη στην Ευρώπη, χρησιμοποιείται πλέον σε παγκόσμια κλίμακα.

Η τεχνική e-VLBI χρησιμοποιήθηκε πρόσφατα στην παρατήρηση ενός «γαλαξία Seyfert», αποκαλύπτοντας την εκπομπή ισχυρών ακτίνων γάμμα, που έως τώρα θεωρείτο ότι προέρχονταν μόνο από τον πιο ισχυρό τύπο μαύρης τρύπας. Κανένας άλλος γαλαξίας αυτού του είδους δεν είχε ποτέ ανιχνευθεί με τόσο υψηλή ενέργεια, και θα μπορούσε να είναι ο πρώτος μιας νέας τάξης ουράνιων σωμάτων. Οι παρατηρήσεις με e-VLBI κατέστησαν δυνατές χάρη στη χρήση ενός παγκόσμιου δικτύου σε πραγματικό χρόνο μεταξύ των μεγαλύτερων και πλέον ευαίσθητων ραδιοτηλεσκοπίων στην Ευρώπη, την Ανατολική Ασία και την Αυστραλία, που μεταξύ τους απέχουν έως και 12.458 χιλιόμετρα και που συνδέονται μέσω οπτικών δικτύων υψηλής ταχύτητας.

Ιστορικό

Η παρατήρηση με τη βοήθεια της τεχνικής e-VLBI διανοίγει νέα σύνορα, δεδομένου ότι επιτρέπει παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο και παρέχει τη δυνατότητα άμεσης παραγωγής αποτελεσμάτων - απαραίτητη για το συντονισμό με άλλα αστεροσκοπεία που λειτουργούν σε άλλα μήκη κύματος. Αναμένεται ότι και άλλα ραδιοτηλεσκόπια θα συνδεθούν μέσω δικτύων υψηλής ταχύτητας σε πραγματικό χρόνο, ενώ το έργο NEXPReS προάγει την τεχνολογία ώστε να αρθεί η διάκριση μεταξύ παραδοσιακών τεχνικών VLBI και e-VLBI.

Η e-VLBI έχει και άλλες χρήσεις: μπορεί να χρησιμοποιηθεί «αντίστροφα», για μέτρηση της κίνησης των τεκτονικών πλακών της Γης, συμβάλλοντας στην πρόβλεψη των σεισμών· με τη βοήθειά της μπορούν να παρατηρηθούν διακυμάνσεις στον προσανατολισμό της Γης και στη διάρκεια της ημέρας - που στη συνέχεια μπορούν να χρησιμεύσουν στην έρευνα της κλιματικής αλλαγής - καθώς και να μετρηθεί η ταχύτητα των βαρυτικών κυμάτων, στη βασική έρευνα της φυσικής. Για τους σκοπούς αυτούς, ένα παγκόσμιο δίκτυο κεραιών μετρά διαφορές χρόνου από απομακρυσμένες πηγές (όπως τα πάλσαρ) κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης χρονικής περιόδου.

Μέσω του έργου EXPReS, που διεξήχθη από το 2006 έως το 2009, αναβαθμίστηκε ο υπερυπολογιστής του Κοινού Ινστιτούτου VLBI στην Ευρώπη (JIVE), στην Ολλανδία, ώστε να εκτελεί λειτουργίες e-VLBI. Μπορεί να λαμβάνει ταυτόχρονα δεδομένα από μέχρι και 16 τηλεσκόπια, με ρυθμό 1 Gb/s ανά τηλεσκόπιο. Ο υπερυπολογιστής προσφέρει πλέον τακτικά προγραμματισμένες συνεδρίες e-VLBI, καθώς και ευκαιρίες για παρατήρηση παροδικών κοσμολογικών αντικειμένων, όπως οι εκρήξεις αστέρων, οι οποίες πιθανώς να συνδέονται με τον τρόπο που σχηματίζονται οι μαύρες τρύπες.

Για περισσότερα σχετικά με το έργο EXPReS βλ. http://www.expres-eu.org/

Το NEXPReS (Novel Explorations Pushing Robust e-VLBI Services) είναι έργο τριετούς διάρκειας, από το 2010 ως το 2013, με στόχο να εφαρμοστεί η τεχνική e-VLBI σε πραγματικό χρόνο σε όλες τις παρατηρήσεις που διεξάγονται από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο VLBI, μια συνεργασία των μεγάλων ιδρυμάτων ραδιοαστρονομίας στην Ευρώπη, την Ασία και τη Νότια Αφρική. Αναμένεται να προκύψουν δεδομένα καλύτερης ποιότητας και εικόνες του γαλαξία σε μεγαλύτερα βάθη προς όφελος περισσότερων αστρονόμων. Το NEXPReS υλοποιείται από 15 ερευνητικά ιδρύματα, από φορείς του Εθνικού Δικτύου Έρευνας και Εκπαίδευσης (NREN) και από προηγμένες μονάδες πληροφορικής στην Αυστραλία, τη Δανία, τη Φινλανδία, τη Γερμανία, την Ιταλία, τη Λετονία, τις Κάτω Χώρες, την Πολωνία, την Ισπανία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Περισσότερα στοιχεία σχετικά με το έργο NEXPReS– βλ. http://www.nexpres.eu/

Περισσότερα για τις ηλ-υποδομές

Ο ιστότοπος του Ψηφιακού θεματολογίου:

http://ec.europa.eu/information_society/digital-agenda/index_en.htm

Ο ιστότοπος της κας Neelie Kroes:

http://ec.europa.eu/commission_2010-2014/kroes/

Παρακολουθείστε την κα Neelie Kroes στο Twitter: http://twitter.com/neeliekroeseu

Αρμόδιοι επικοινωνίας:

Jonathan Todd (+32 2 299 41 07)

Linda Cain (+32 2 299 90 19)


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website