IP/08/763

Βρυξέλλες, 20 Μαΐου 2008

Η Επιτροπή παρουσιάζει την ευρωπαϊκή απόκριση με σκοπό την άμβλυνση των συνεπειών της αύξησης των τιμών των τροφίμων παγκοσμίως

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε σήμερα ανακοίνωση στην οποία παρουσιάζει ενδεχόμενα πολιτικά μέτρα απόκρισης με σκοπό την άμβλυνση των συνεπειών της αύξησης των τιμών των τροφίμων παγκοσμίως. Tο έγγραφο αυτό θα συζητηθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που θα πραγματοποιηθεί στις 19-20 Ιουνίου. Στην ανακοίνωση αναλύονται οι διαρθρωτικοί και κυκλικοί παράγοντες και προτείνεται μια πολιτική απόκριση σε τρεις άξονες η οποία συμπεριλαμβάνει βραχυπρόθεσμα μέτρα στο πλαίσιο του «τσεκάπ» της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (βλ. IP/08/762), την παρακολούθηση του λιανικού εμπορίου, πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της προσφοράς γεωργικών προϊόντων και την επισιτιστική ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης αειφόρων επόμενων γενεών βιοκαυσίμων, και πρωτοβουλίες που θα συμβάλουν στην παγκόσμια προσπάθεια για την αντιμετώπιση των συνεπειών των αυξήσεων των τιμών στους φτωχούς πληθυσμούς.

Ο πρόεδρος της Επιτροπής José Manuel Barroso δήλωσε σχετικά: «Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντέδρασε ταχύτατα στην απότομη αύξηση των τιμών των τροφίμων. Αντιμετωπίζουμε ένα πρόβλημα με πολυσχιδείς αιτίες και συνέπειες. Χρειάζεται, επομένως, να αναλάβουμε δράση σε πολλά μέτωπα συγχρόνως για την αντιμετώπισή τους. Οι ενδεχόμενες πολιτικές λύσεις που προτείνουμε σήμερα συμπληρώνουν τα μέτρα που έχουμε ήδη λάβει. Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη σε συστράτευση ώστε να δώσουμε μια κοινή ευρωπαϊκή απάντηση σε αυτή την παγκόσμια πρόκληση. Στο πλαίσιο αυτό θα συντονιστούμε με τους εταίρους μας στον ΟΗΕ και στην ομάδα G8».

Γιατί αυξήθηκαν οι τιμές των τροφίμων;

Στην ανακοίνωση αναλύονται οι αιτίες που οδήγησαν στην πρόσφατη απότομη αύξηση των τιμών των τροφίμων, τόσο στην ΕΕ όσο και διεθνώς, μετά από τέσσερις δεκαετίες μείωσης των τιμών των γεωργικών προϊόντων. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, σήμερα παρατηρείται μείωση σε σχέση με τα ανώτατα επίπεδα των τιμών των περισσότερων βασικών αγαθών που σημειώθηκαν στις αρχές του 2008. Μία από τις διαρθρωτικές αιτίες της αύξησης των τιμών των τροφίμων υπήρξε η σταθερή άνοδος της ζήτησης για βασικά τρόφιμα όσο και για τρόφιμα προστιθέμενης αξίας, ιδίως στις μεγάλες αναδυόμενες οικονομίες, αλλά και η γενική αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού. Η αύξηση του κόστους της ενέργειας επηρεάζει αισθητά τις τιμές των τροφίμων, ιδίως μέσω της αύξησης του κόστους των συντελεστών παραγωγής όπως τα αζωτούχα λιπάσματα, το κόστος των οποίων αυξήθηκε κατά 350% από το 1999, και μέσω της αύξησης του κόστους των μεταφορών. Οι ρυθμοί αύξησης της απόδοσης των εσοδειών επιβραδύνθηκαν ενώ εμφανίσθηκαν νέες αγορές για τα αγροτικά προϊόντα. Στην κατάσταση αυτή συνέβαλαν και προσωρινοί παράγοντες, όπως οι κακές εσοδείες σε ορισμένες περιοχές του πλανήτη, τα ιστορικά χαμηλότερα επίπεδα αποθεμάτων, η υποτίμηση του αμερικανικού δολαρίου, και οι εξαγωγικοί περιορισμοί σε ορισμένους παραδοσιακούς προμηθευτές της παγκόσμιας αγοράς. Η κερδοσκοπία επέτεινε την ήδη παρατηρούμενη αστάθεια των τιμών.

Οι συνέπειες για την ΕΕ

Οι αυξήσεις των τιμών των βασικών αγαθών συνέβαλαν στην αύξηση των τιμών των τροφίμων και γενικά του πληθωρισμού στην ΕΕ, μολονότι η μετακύληση των αυξήσεων αυτών στις λιανικές τιμές υπήρξε περιορισμένη χάρη στην ανατίμηση του ευρώ, στο μειούμενο μερίδιο των πρώτων υλών στο συνολικό κόστος παραγωγής των τροφίμων σε σχέση με το μερίδιο του ενεργειακού και του εργασιακού κόστους, και στο περιορισμένο μερίδιο του κόστους των τροφίμων στο καλάθι της νοικοκυράς. Ωστόσο, οι συνέπειες των αυξήσεων έγιναν πολύ περισσότερο αισθητές σε ορισμένα κράτη μέλη από ό,τι σε άλλα και ήταν ιδιαίτερα επώδυνες για τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος. Μολονότι ωφελήθηκαν οι παραγωγοί αροτραίων καλλιεργειών, η αύξηση των τιμών των ζωοτροφών έπληξε τους κτηνοτρόφους.

Οι συνέπειες σε παγκόσμιο επίπεδο

Οι αναπτυσσόμενες χώρες που δεν είναι καθαροί εισαγωγείς τροφίμων επλήγησαν περισσότερο, ενώ οι καθαροί εξαγωγείς ωφελήθηκαν γενικά. Αν και η άνοδος των τιμών δεν προκάλεσε ακόμα ελλείψεις τροφίμων, μεταφράζεται ωστόσο σε αύξηση της φτώχιας, του υποσιτισμού και της ευπάθειας των φτωχών του πλανήτη σε νέους εξωτερικούς κλονισμούς. Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα όμως, οι αυξήσεις των τιμών προσφέρουν ενδεχομένως στους αγρότες των αναπτυσσόμενων χωρών νέες ευκαιρίες εξασφάλισης εισοδήματος και θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη συμβολή της γεωργίας στην οικονομική ανάπτυξη.

Μελλοντικές τάσεις

Οι τιμές έχουν αρχίσει να παρουσιάζουν πτωτικές τάσεις έναντι των πρόσφατων ανώτατων επιπέδων τους. Η Επιτροπή αναμένει ότι οι τάσεις αυτές θα συνεχιστούν και ότι θα σταθεροποιηθούν οι αγορές. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν αναμένει ότι θα επιστρέψουν οι χαμηλές τιμές του παρελθόντος.

Η απόκριση σε επίπεδο πολιτικών

Η πολιτική απόκριση σε τρεις άξονες την οποία πρότεινε σήμερα η Επιτροπή συνίσταται στα ακόλουθα μέτρα:

• 1) βραχυπρόθεσμα: το «τσεκάπ» της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (βλ. IP/08/762) και η παρακολούθηση του λιανικού εμπορίου στο πλαίσιο της Επισκόπησης της Ενιαίας Αγοράς σύμφωνα με τις αρχές του ανταγωνισμού και της εσωτερικής αγοράς.
• 2) περισσότερο μακροπρόθεσμα: πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της προσφοράς γεωργικών προϊόντων και την επισιτιστική ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένων της προώθησης αειφόρων κριτηρίων για τα βιοκαύσιμα και της ανάπτυξης των επόμενων γενεών βιοκαυσίμων στην Ευρώπη και διεθνώς, καθώς και της ενίσχυσης της γεωργικής έρευνας και της διάδοσης των γεωργικών γνώσεων, ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες.
• 3) πρωτοβουλίες που θα συμβάλουν στην παγκόσμια προσπάθεια για την αντιμετώπιση των συνεπειών που έχουν οι αυξήσεις των τιμών για τους φτωχούς πληθυσμούς, όπως: μια περισσότερο συντονισμένη διεθνής απόκριση στη διατροφική κρίση, ιδίως στο πλαίσιο του ΟΗΕ και της ομάδας G8, συνέχιση της πολιτικής ανοικτού εμπορίου προσφέροντας στις φτωχότερες χώρες του πλανήτη προτιμησιακή πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ, ταχεία αντιμετώπιση των άμεσων βραχυπρόθεσμων ανθρωπιστικών αναγκών και στοχοθετημένη ανθρωπιστική βοήθεια υπέρ περισσότερο μακροπρόθεσμων σχεδίων με σκοπό την αναζωογόνηση της γεωργίας στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Γενικά, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί την κατάσταση εκ του σύνεγγυς και να αναπροσαρμόζει τις πολιτικές της ώστε να λαμβάνει υπόψη τις εξελίξεις.

Μήπως πρέπει να εγκαταλείψει η ΕΕ τους στόχους της για τα βιοκαύσιμα λόγω της αύξησης των τιμών των τροφίμων;

Το 2007, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έθεσε τον στόχο για τα βιοκαύσιμα στις μεταφορές και τον Ιανουάριο 2008 η Επιτροπή υπέβαλε προτάσεις για την επίτευξη του στόχου αυτού. Ποτέ δεν τέθηκε ως στόχος η επίτευξη ποσοστού 10% βιοκαυσίμων με οποιοδήποτε τίμημα. Το ποσοστό του 10% βιοκαυσίμων έχει τεθεί υπό αυστηρούς όρους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ένας λειτουργικός και ουσιαστικός μηχανισμός υπέρ της αειφορίας και η εμπορική βιωσιμότητα των βιοκαυσίμων δεύτερης γενεάς. Αυτός ο μηχανισμός της ΕΕ υπέρ της αειφορίας βρίσκεται ήδη υπό συζήτηση στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Θα είναι ο πρώτος μηχανισμός τέτοιου είδους παγκοσμίως. Θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει τις βλαβερές παρενέργειες της παραγωγής και θα πρέπει να είναι ουσιαστικός και εφαρμόσιμος. Με ή χωρίς τον στόχο του 10% που έχει θέσει η Ένωση, θα υπάρξει περαιτέρω αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής βιοκαυσίμων. Η Ευρώπη μπορεί να συμβάλει στο μέγιστο καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια για να αποδείξει ότι ο μηχανισμός υπέρ της αειφορίας μπορεί να φέρει καρπούς και εξασφαλίζοντας την ταχεία μετάβαση στη νέα γενεά βιοκαυσίμων. Στον τομέα των μεταφορών σήμερα, τα βιοκαύσιμα αποτελούν τη μόνη εναλλακτική δυνατότητα έναντι των μη αειφόρων ορυκτών καυσίμων. Ο στόχος της ΕΕ για τα αειφόρα βιοκαύσιμα πρόκειται να συμβάλει αποφασιστικά στη μείωση των εκπομπών CO₂ της ΕΕ κατά 20 % έως το 2020.