Navigation path

Left navigation

Additional tools

IP/08/1800

Βρυξέλλες, 27 Νοεμβρίου 2008

Μέσα συλλογικής έννομης προστασίας: Η Επιτροπή ζητά τις απόψεις των ενδιαφερομένων για το ζήτημα της διευθέτησης των καταναλωτικών καταγγελιών μεγάλης κλίμακας

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε μια πράσινη βίβλο για τα μέσα συλλογικής έννομης προστασίας των καταναλωτών, στην οποία περιγράφει τους τρόπους με τους οποίους θα ήταν δυνατόν να διευκολυνθεί η έννομη προστασία σε περιπτώσεις στις οποίες μεγάλος αριθμός καταναλωτών υφίστανται ζημία από πρακτική ενός και μόνον εμπόρου η οποία παραβιάζει το κοινοτικό δίκαιο. Οι παραβιάσεις των κανόνων προστασίας του καταναλωτή θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την επιβολή υπέρογκων τελών στους καταναλωτές —μέσω κρυφών ή υπερβολικών χρεώσεων—, την παραπλανητική διαφήμιση σε ιστοτόπους ή την μη παροχή υποχρεωτικών πληροφοριών για χρηματοοικονομικά προϊόντα. Οι παράνομες πρακτικές αυτού του είδους, όταν θίγουν μεγάλο αριθμό καταναλωτών, μπορούν να τους προκαλέσουν σημαντική ζημία, να δημιουργήσουν αθέμιτο ανταγωνισμό και να στρεβλώσουν τις αγορές. Η πράσινη βίβλος εντοπίζει διάφορα εμπόδια στα οποία προσκρούει η έννομη προστασία των καταναλωτών από πλευράς πρόσβασης στους σχετικούς μηχανισμούς, αποτελεσματικότητας και κόστους και παρουσιάζει διάφορες εναλλακτικές επιλογές για την αντιμετώπιση των σχετικών προβλημάτων. Οι εναλλακτικές επιλογές που περιγράφονται στην πράσινη βίβλο έχουν σκοπό να εξασφαλίσουν ότι οι καταναλωτές που πέφτουν θύματα παράνομων εμπορικών πρακτικών θα μπορούν να αποζημιώνονται για τη ζημία που υφίστανται, Συγχρόνως, επιδιώκουν να αποτρέψουν την προβολή αβάσιμων απαιτήσεων. Παρατηρήσεις και σχόλια για την πράσινη βίβλο μπορούν να υποβληθούν έως την 1η Μαρτίου 2009.

Η κ. Meglena Kuneva, επίτροπος αρμόδια για θέματα καταναλωτών, δήλωσε σχετικά: «Οι καταναλωτές που πέφτουν θύματα παράνομων δραστηριοτήτων, όπως οι υπερβολικές χρεώσεις, η παραπλανητική διαφήμιση ή οι κατάφωρες απάτες, έχουν δικαίωμα αποζημίωσης. Σήμερα, ιδίως όταν οι απαιτήσεις είναι μικρού ύψους και κατακερματισμένες, το δικαίωμα αυτό παραμένει συχνά σε θεωρητικό μόνο επίπεδο, λόγω των εμποδίων που δεν επιτρέπουν την άσκησή του στην πράξη. Υπάρχει ένα κενό δικαιοσύνης, ένα κενό ευημερίας και αρκετές μαύρες τρύπες στο σύστημα έννομης προστασίας που έχουμε θεσπίσει. Όλα αυτά οδηγούν τους καταναλωτές σε αδιέξοδο. Είναι σαφές ότι η σημερινή κατάσταση δεν είναι ικανοποιητική. Πρέπει να κάνουμε πραγματικότητα για περισσότερους ανθρώπους το βασικό δικαίωμα της έννομης προστασίας του καταναλωτή.»

Η σημερινή κατάσταση

Καθώς οι μαζικές καταναλωτικές αγορές αυξάνουν σε μέγεθος και, επιπλέον, αποκτούν διασυνοριακή διάσταση, είναι πιθανόν να θιγούν από την ίδια ή παρόμοια πρακτική ενός εμπόρου πάρα πολλοί καταναλωτές. Οι συνέπειες μιας αθέμιτης πρακτικής μπορεί να είναι τόσο διαδεδομένες, ώστε να προκαλέσουν στρέβλωση στις αγορές. Για παράδειγμα, διενεργείται έρευνα για την πρακτική ορισμένων βρετανικών τραπεζών που συστηματικά επέβαλλαν υπερβολικά τέλη σε εκατοντάδες χιλιάδες καταναλωτές οι οποίοι έκαναν χρήση της δυνατότητας υπερανάληψης[1]. Μια ομάδα καταναλωτών στην Πορτογαλία άσκησε αγωγή εναντίον μιας τηλεπικοινωνιακής εταιρίας η οποία είχε χρεώσει σε 3 εκατομμύρια πελάτες της ένα «τέλος εκκίνησης». Το δικαστήριο της Λισαβόνας που εκδίκασε την κοινή τους προσφυγή έκρινε ότι το τέλος ήταν παράνομο και ότι έπρεπε να επιστραφεί στους πελάτες. Η αποζημίωση που επιδικάστηκε στους καταναλωτές ήταν της τάξης των 70 εκατομμυρίων ευρώ.

Το πρόβλημα

Οι καταναλωτές έχουν πάντοτε τη δυνατότητα να προσφύγουν στα δικαστήρια για να εξασφαλίσουν ατομική έννομη προστασία. Συνεπώς, οι συλλογικές αξιώσεις θα μπορούσαν, καταρχήν, να λυθούν με την υποβολή μεγάλου αριθμού ατομικών αγωγών. Ωστόσο, μελέτες που διεξήγαγε η Επιτροπή δείχνουν ότι σήμερα, όταν οι καταναλωτές που θίγονται από μια αθέμιτη πρακτική θέλουν να διεκδικήσουν αποκατάσταση της ζημίας που υπέστησαν, αντιμετωπίζουν εμπόδια[2] από πλευράς πρόσβασης στους σχετικούς μηχανισμούς, αποτελεσματικότητας και κόστους.

Αφού οι μηχανισμοί συλλογικής έννομης προστασίας, όπου υπάρχουν, μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο συμπληρωματικό μέσο μείωσης της ζημίας των καταναλωτών, η πράσινη βίβλος επικεντρώνεται στους μηχανισμούς συλλογικής έννομης προστασίας ως μέσο που θα μπορούσε να συμβάλει στην επίλυση των προβλημάτων τα οποία αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές στην προσπάθειά τους να εξασφαλίσουν την αποκατάσταση συλλογικών ζημιών τόσο στο διασυνοριακό όσο και στο εθνικό πλαίσιο. Το 76% των καταναλωτών θα ήταν περισσότερο πρόθυμοι να διεκδικήσουν δικαστικά τα δικαιώματά τους, αν μπορούσαν να ενώσουν τις δυνάμεις τους με άλλους καταναλωτές.

Η ενίσχυση της δυνατότητας των καταναλωτών να έχουν πρόσβαση σε αποτελεσματικούς μηχανισμούς έννομης προστασίας παρουσιάζει πολλά πλεονεκτήματα:

  • εξασφαλίζει ότι οι καταναλωτές που θίγονται από παράνομες εμπορικές πρακτικές αποζημιώνονται για τη ζημία που υφίστανται·
  • ενισχύει το γενικότερο επίπεδο τήρησης του κοινοτικού δικαίου, διότι αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις από την ανάπτυξη παράνομων δραστηριοτήτων που θα τους έδιναν αθέμιτο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι άλλων εταιριών.

Στην πράσινη βίβλο προτείνονται διάφορες επιλογές για συζήτηση: (1) καμία άμεση δράση· (2) συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, με στόχο την επέκταση των εθνικών συστημάτων συλλογικής έννομης προστασίας στους καταναλωτές άλλων κρατών μελών τα οποία δεν διαθέτουν μηχανισμούς συλλογικής έννομης προστασίας· (3) συνδυασμός μέσων πολιτικής για την ενίσχυση της έννομης προστασίας των καταναλωτών (περιλαμβάνεται η χρήση συλλογικών συστημάτων εναλλακτικής επίλυσης διαφορών, η παροχή στους εθνικούς φορείς επιβολής του νόμου της εξουσίας να απαιτούν από τους εμπόρους να αποζημιώνουν τους καταναλωτές και η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της διαδικασίας μικροδιαφορών και στις συλλογικές απαιτήσεις)· (4) λήψη δεσμευτικών ή μη δεσμευτικών μέτρων για τη θέσπιση μιας δικαστικής διαδικασίας συλλογικής έννομης προστασίας σε όλα τα κράτη μέλη. Θα εξεταστεί επίσης η δυνατότητα συνδυασμού διαφόρων στοιχείων των επιλογών αυτών.

Ιστορικό

Μελέτες και έρευνες που πραγματοποιήθηκαν για λογαριασμό της Επιτροπής δείχνουν ότι τα εμπόδια στα οποία προσκρούουν οι καταναλωτές, και ιδίως το πολύ υψηλό κόστος των δικαστικών διαδικασιών και οι περίπλοκες και χρονοβόρες διαδικασίες, έχουν ως αποτέλεσμα ότι ένας στους πέντε ευρωπαίους καταναλωτές δεν προσφεύγει στο δικαστήριο για απαιτήσεις χαμηλότερες των 1.000 ευρώ. Οι μισοί δηλώνουν ότι δεν θα προσέφευγαν στο δικαστήριο για απαιτήσεις χαμηλότερες των 200 ευρώ. Σήμερα δικαστικοί μηχανισμοί συλλογικής έννομης προστασίας των καταναλωτών υπάρχουν μόνο σε δεκατρία κράτη μέλη. Τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτοί οι εθνικοί μηχανισμοί εφαρμόστηκαν σε λίγες μόνο περιπτώσεις τα τελευταία χρόνια. Για παράδειγμα, μόνο τέσσερα στα δέκα εκατομμύρια άτομα κάθε χρόνο έχουν συμμετάσχει σε αγωγές συλλογικής έννομης προστασίας στη Γερμανία, ενώ ο μηχανισμός συλλογικής έννομης προστασίας που υπάρχει στην Πορτογαλία είναι εκείνος που αξιοποιήθηκε από τον μεγαλύτερο αριθμό ατόμων σε μία και μόνη υπόθεση.

Η πράσινη βίβλος:

http://ec.europa.eu/consumers/redress_cons/collective_redress_en.htm

Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να αποστείλουν τα σχόλια και τις παρατηρήσεις τους στην παρακάτω διεύθυνση έως την 1η Μαρτίου 2009:

mailto:Sanco-consumer-collective-redress@ec.europa.eu

Βλ. MEMO/08/741; MEMO/05/489


[1] http://www.oft.gov.uk/advice_and_resources/resource_base/market-studies/current/personal/personal-test-case

[2] Πρβλ. μελέτη σχετικά με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές όταν προσπαθούν να εξασφαλίσουν έννομη προστασία σε περίπτωση παραβίασης της νομοθεσίας περί προστασίας των καταναλωτών, καθώς και σχετικά με τις οικονομικές συνέπειες αυτών των προβλημάτων (μελέτη προβλημάτων), σ. 42, http://ec.europa.eu/consumers/redress_cons/collective_redress_en.htm


Side Bar