Navigation path

Left navigation

Additional tools

Η Επιτροπή θεσπίζει Λευκή Βίβλο για την Περιβαλλοντική Ευθύνη

European Commission - IP/00/137   09/02/2000

Other available languages: EN FR DE DA ES NL IT SV PT FI

IP/00/137

Βρυξέλλες, 9 Φεβρουαρίου 2000

Η Επιτροπή θεσπίζει Λευκή Βίβλο για την Περιβαλλοντική Ευθύνη

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέσπισε σήμερα τη Λευκή Βίβλο για την Περιβαλλοντική Ευθύνη. Στόχος του εγγράφου είναι να διερευνηθεί κατά ποιο τρόπο η αρχή: ο ρυπαίνων πληρώνει - μια από τις βασικές περιβαλλοντικές αρχές στη Συνθήκη ΕΚ - μπορεί να εφαρμοστεί καλύτερα για να εξυπηρετεί τους στόχους της κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτικής. Η αποφυγή περιβαλλοντικών ζημιών αποτελεί τον κύριο στόχο της πολιτικής αυτής. Με την Λευκή Βίβλο διερευνώνται οι τρόποι με τους οποίους μπορεί να διαμορφωθεί ένα κοινοτικό καθεστώς για την περιβαλλοντική ευθύνη. Η Επιτροπή αφού εξέτασε διάφορες επιλογές κοινοτικής δράσης, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η καταλληλότερη επιλογή είναι μια οδηγία πλαίσιο της Κοινότητας για την Περιβαλλοντική Ευθύνη. Η Λευκή Βίβλος έρχεται ως απάντηση αιτήματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με το οποίο ζητούνταν η θέσπιση νομοθεσίας στον τομέα αυτόν.

Τον τελευταίο καιρό ήρθαμε αντιμέτωποι με περιπτώσεις σοβαρών ζημιών επί του περιβάλλοντος προερχομένων από ανθρώπινες δραστηριότητες. Το πρόσφατο ναυάγιο του πετρελαιοφόρου Erika και πριν μερικά χρόνια το ατύχημα κοντά στο φυσικό πάρκο Doρnana στη Νότια Ισπανία, αποτελούν απλώς δύο περιπτώσεις όπου η ανθρώπινη δραστηριότητα προκάλεσε σημαντικές ζημιές του περιβάλλοντος, καθώς και την ταλαιπωρία και το θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων πουλιών και άλλων ζώων.

Μέχρι τώρα, τα κράτη μέλη και η Ευρωπαϊκή Ένωση καθιέρωσαν εθνικά περιβαλλοντικά συστήματα ευθύνης που καλύπτουν ζημιές σε πρόσωπα και αγαθά, εισήγαγαν δε νομοθεσία για τον προσδιορισμό των ευθυνών σε ό,τι αφορά την μόλυνση και τον καθαρισμό των προσβαλλομένων περιοχών. Ωστόσο, μέχρι τώρα, τα εν λόγω εθνικά συστήματα δεν αντιμετώπιζαν ουσιαστικά το ζήτημα της ευθύνης για ζημιές στη φύση. Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο οι οικονομικοί παράγοντες εντόπιζαν τις ευθύνες τους μόνο στην υγεία ή την ιδιοκτησία άλλων πολιτών, αλλά όχι τις ευθύνες τους για ζημιές στο ευρύτερο περιβάλλον. Το τελευταίο θεωρούνταν παραδοσιακά ως "δημόσιο αγαθό" για το οποίο πρέπει να είναι υπεύθυνη η κοινωνία στο σύνολό της, μάλλον παρά κάποιος μεμονωμένος παράγων που πράγματι προκάλεσε τη ζημιά. Η υιοθέτηση της ευθύνης για ζημιές στη φύση όπως προτείνεται στη Λευκή Βίβλο, θα πρέπει να επιφέρει κάποιες αλλαγές στη συμπεριφορά των ανθρώπων, αλλαγές οι οποίες θα οδηγήσουν σε αυξημένο βαθμό πρόληψης και προφύλαξης.

Σχετικά με τη θέσπιση της Λευκής Βίβλου η Επίτροπος της Επιτροπής αρμόδια για το Περιβάλλον Margot Wallstrφom υπογράμμισε: "Βάζουμε τώρα τις βάσεις για ένα καθεστώς περιβαλλοντικής ευθύνης στην Ευρώπη. Η νομοθεσία στον τομέα αυτόν θα προσφέρει κοινούς κανόνες με τους οποίους εξασφαλίζεται ότι οι ρυπαίνοντες θα αντιμετωπίζονται πραγματικά ως υπεύθυνοι για τις περιβαλλοντικές ζημιές που προκαλούν. Το γεγονός αυτό θα συμβάλλει στη βελτιωμένη προστασία της υγείας των Ευρωπαίων και του φυσικού μας περιβάλλοντος".

Κύρια χαρακτηριστικά του καθεστώτος περιβαλλοντικής ευθύνης στην ΕΚ

Η Λευκή Βίβλος οριοθετηθεί τη δομή ενός μελλοντικού καθεστώτος περιβαλλοντικής ευθύνης στην ΕΚ που αποσκοπεί στην εφαρμογή της αρχής ο ρυπαίνων πληρώνει. Περιγράφονται σ'αυτήν τα βασικά απαιτούμενα στοιχεία ώστε το καθεστώς αυτό να γίνει αποτελεσματικό και εφαρμόσιμο στην πράξη.

Αφού η προστασία της υγείας είναι επίσης σημαντικός περιβαλλοντικός στόχος, και για λόγους συνοχής, ένα κοινοτικό καθεστώς θα πρέπει να καλύπτει τόσο τις "παραδοσιακές ζημιές" (ζημιές σε πρόσωπα και αγαθά) αλλά και τις περιβαλλοντικές ζημιές. Ο τελευταίος τύπος ζημιών θα πρέπει να περιλαμβάνει τόσο τη ρύπανση των περιοχών όσο και τις ζημιές στη φύση και στη βιολογική ποικιλότητα της Κοινότητας. Επομένως, προτείνεται το καθεστώς ευθύνης να ισχύει σε περιοχές και σε είδη που καλύπτονται από το δίκτυο Natura 2000. Οι προστατευόμενες αυτές περιοχές καθορίζονται ή πρέπει να καθορίζονται από τα κράτη μέλη με βάση την Οδηγία για τα Άγρια Πουλιά του 1979 και την Οδηγία για τους Οικοτόπους του 1992. Αφού πολλοί οικότοποι και υγροβιότοποι διαπερνούν τα σύνορα μεταξύ κρατών μελών, ένα κοινοτικό καθεστώς θα πρέπει επομένως να προσφέρει λύσεις για τις διασυνοριακές ζημιές.

Όπως σχεδόν όλα τα εθνικά καθεστώτα περιβαλλοντικής ευθύνης, το κοινοτικό καθεστώς θα πρέπει να βασίζεται στην ευθύνη υπό την αυστηρή έννοια της (υπονοείται ότι δεν χρειάζεται να διαπιστώνεται σφάλμα του ρυπαίνοντος), όταν οι ζημιές προκαλούνται από επικίνδυνες δραστηριότητες. Η ζημιά στην βιοποικιλότητα στις περιοχές που προστατεύονται βάσει του Natura 2000 πρέπει επίσης να καλύπτονται αν προκαλούνται και από μη επικίνδυνες δραστηριότητες. Στην περίπτωση αυτή, ωστόσο, η ευθύνη θα πρέπει να προσδιορίζεται με βάση την αβλεψία του ρυπαίνοντος. Το υπεύθυνο μέρος θα είναι ο παράγων που ελέγχει τη δραστηριότητα που προκάλεσε τις ζημιές.

Στην περίπτωση περιβαλλοντικών ζημιών, η αποζημίωση που καταβάλλεται από τον ρυπαίνοντα θα δαπανάται για την αποτελεσματική αποκατάσταση της ζημιάς. Επιπλέον, σε περιπτώσεις περιβαλλοντικών ζημιών, ομάδες δημοσίων συμφερόντων θα έχουν κάποιο δικαίωμα να παρεμβαίνουν προς τις δημόσιες αρχές όπου αυτές είναι υπεύθυνες για την αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής ζημιάς, αλλά δεν έλαβαν μέτρα. Τέτοιες ομάδες θα έχουν επίσης το δικαίωμα να αναλάβουν δράσεις σε επείγουσες περιπτώσεις όπου υπάρχει ανάγκη πρόληψης ζημιών. Το ζήτημα αυτό συμβιβάζεται με την σύμβαση ΕArhus 1998 σχετικά με την πρόσβαση στην πληροφορία, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, μια σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών/ECE που υπογράφηκε από την Κοινότητα και όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς επίσης και από άλλα κράτη.

Αναμενόμενα αποτελέσματα επί της ανταγωνιστικότητας

Οι περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ - που είναι οι κύριοι εμπορικοί εταίροι της ΕΕ - διαθέτουν ήδη νομοθεσία σχετικά με περιβαλλοντική ευθύνη κάποιας μορφής. Ένα καθεστώς περιβαλλοντικής ευθύνης της ΕΚ δεν συμποσούται στην θέσπιση εκ μέρους της ΕΕ κάποιου μονομερούς προτύπου περιβαλλοντικής προστασίας. Οι υπάρχουσες ενδείξεις για τα υπάρχοντα συστήματα περιβαλλοντικής ευθύνης δείχνουν ότι η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας δεν έχει επηρεαστεί σοβαρά. Ούτε τα καθεστώτα περιβαλλοντικής ευθύνης που υπάρχουν σε μερικά κράτη μέλη μπορούν να θεωρηθούν ότι βρίσκονταν στη βάση σημαντικών προβλημάτων ανταγωνιστικότητας.

Αντιδράσεις στη Λευκή Βίβλο

Η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή Περιφερειών καθώς επίσης και τα ενδιαφερόμενα μέρη, να συζητήσουν και σχολιάσουν τη Λευκή Βίβλο. Τα σχόλια μπορούν να σταλούν στην Επιτροπή πριν από την 1η Ιουλίου 2000 στις εξής διευθύνσεις:

Directorate General for Environment, Nuclear Safety and Civil Protection; Legal Affairs Unit (DG ENV.B.3), Rue de la Loi 200, 1049 Brussels, or sent by e-mail to Carla.DEVRIES@ec.europa.eu or Charlotta.COLLIANDER@ec.europa.eu

Παράρτημα

ΛΕΥΚΗ ΒΙΒΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

    Αφού δόθηκαν ορισμένες πληροφορίες και εξηγήσεις περί του στόχου της περιβαλλοντικής ευθύνης (μέρη 1 και 2), στο μέρος 3 δίδεται μία γενική εικόνα του κοινοτικού καθεστώτος και των προσδοκωμένων αποτελεσμάτων του. Οι βασικοί λόγοι για την υιοθέτηση ενός κοινοτικού καθεστώτος είναι: καλύτερη εφαρμογή των βασικών περιβαλλοντικών αρχών (ο ρυπαίνων πληρώνει, πρόληψη και προφύλαξη) και της υπάρχουσας κοινοτικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας, η ανάγκη να εξασφαλιστεί η απορρύπανση και αποκατάσταση του περιβάλλοντος και η καλύτερη συμπερίληψη του περιβάλλοντος σε άλλες πολιτικές. Επιπλέον, το κοινοτικό καθεστώς για το περιβάλλον θα συμβάλει στη διαμόρφωση ενός πεδίου ενδιαφέροντος και προβληματισμού μέσα στην εσωτερική αγορά.

    Η καλύτερη πρόληψη και αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών θα έχουν ως αποτέλεσμα την αυξημένη ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών δαπανών, πράγμα που σημαίνει ότι οι δαπάνες πρόληψης και αποκατάστασης των περιβαλλοντικών ζημιών θα πληρώνονται από εκείνους που είναι υπεύθυνοι για τις ζημιές μάλλον παρά από την κοινωνία γενικότερα (ή από τον φορολογούμενο).

    Το μέρος 4 περιέχει τα κύρια χαρακτηριστικά του καθεστώτος περιβαλλοντικής ευθύνης της Κοινότητας, δηλαδή: δεν υπάρχει αναδρομική ισχύ, καλύπτονται τόσο οι περιβαλλοντικές ζημιές (ρύπανση περιοχών και ζημίες στη βιοποικιλότητα) όσο και οι παραδοσιακές ζημιές (βλάβες στην υγεία και την ιδιοκτησία). Το πεδίο εφαρμογής είναι κλειστό πεδίο, που πρέπει να επικαλύπτεται από την σχετική περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΚ. Οι μολυσμένες περιοχές και οι παραδοσιακές ζημιές θα καλύπτονται μόνο εάν προκαλούνται από κάποια κοινοτικά διαρρυθμιζόμενη (ενδεχομένως) επικίνδυνη δραστηριότητα. Η ζημιά στη βιοποικιλότητα θα καλύπτεται μόνον όπου προστατεύεται με βάση το δίκτυο Natura 2000, το οποίο βασίζεται στην Οδηγία για τα Άγρια Πουλιά και στην Οδηγία για τους Οικοτόπους.

    Παραδείγματα κοινοτικής νομοθεσίας σχετικής με επικίνδυνες ή ενδεχομένως επικίνδυνες δραστηριότητες αποτελεί η νομοθεσία που διαρρυθμίζει τα όρια απορρίψεων ή εκπομπών επικινδύνων ουσιών στο νερό ή στην ατμόσφαιρα, η νομοθεσία με στόχο την πρόληψη και τον έλεγχο των κινδύνων από δυστυχήματα και ρύπανση, νομοθεσία σχετικά με τις επικίνδυνες ουσίες και παρασκευάσματα προκειμένου (μεταξύ άλλων) να προστατευθεί το περιβάλλον, νομοθεσία στον τομέα της διαχείρισης αποβλήτων. Νομοθεσία στον τομέα των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών (όσο δεν καλύπτονται από την οδηγία: Product Liability) και η νομοθεσία στον τομέα της μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων.

    Η ευθύνη περιορίζεται αυστηρά στις ζημιές που προκαλούνται από επικίνδυνες δραστηριότητες και στις λόγω παραλείψεων ζημιές στην βιοποικιλότητα τις προκαλούμενες από μη επικίνδυνες δραστηριότητες. Θα πρέπει να υπάρχουν κοινά αποδεκτές θέσεις υπεράσπισης και ορισμένες νομότυπες αιτιάσεις για τους κατηγορουμένους. Ως υπεύθυνο μέρος αναγνωρίζεται ο παράγων ο οποίος ελέγχει τη ζημιογόνο δράση.

    Πρέπει να τεθούν κριτήρια για την αντιμετώπιση και αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών, και για την αξιολόγηση των ζημιών στη βιοποικιλότητα. Πρέπει να υπάρχει επίσης υποχρέωση χρησιμοποίησης των αποζημιώσεων που καταβάλλει ο ρυπαίνων για την αποκατάσταση στην προτέρα του κατάσταση του περιβάλλοντος.

    Πρέπει να διευκολύνεται η πρόσβαση στη δικαιοσύνη όταν πρόκειται για περιπτώσεις περιβαλλοντικών ζημιών, σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της Σύμβασης ΕArhus περί της πρόσβασης στην πληροφορία, της συμμετοχής του κοινού στη λήψη αποφάσεων και της πρόσβασης στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα. Τελικά, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η οικονομική βιωσιμότητα των πιθανώς ευθυνομένων μερών.

    Στο μέρος 5 εξετάζονται διάφορες επιλογές κοινοτικής δράσης, ιδίως το ζήτημα της κοινοτικής προσχώρησης στη Σύμβαση του Λουγκάνο, ένα καθεστώς για διασυνοριακές ζημιές μόνο. Πρόκειται για δράση κρατών μελών καθοδηγούμενη από σύσταση της ΕΚ και από μια κοινοτική οδηγία για οριζόντια και τομεακή δράση. Υπάρχουν επιχειρήματα υπέρ και κατά αυτής της επιλογής, αφού μια οριζόντια κοινοτική οδηγία θεωρείται ως η πιο ενδεδειγμένη λύση.

    Με όρους επικουρικότητας και αναλογικότητας, στο μέρος 6 εκτιμάται ως δικαιολογημένη η κοινοτική πρωτοβουλία λόγω της ανεπάρκειας διακεκριμένων καθεστώτων στα κράτη μέλη προς αντιμετώπιση όλων των προβλημάτων που έχουν σχέση με περιβαλλοντικές ζημιές, αλλά και της αδυναμίας τους να ενσωματώσουν το αθροιστικό αποτέλεσμα των κοινών προσπαθειών, μέσω της κοινοτικής νομοθεσίας. Από την άλλη πλευρά προσφέρεται η ελαστικότητα ενός κοινοτικού καθεστώτος πλαισίου το οποίο θα καθορίζει στόχους και θα αποκομίζει αποτελέσματα ενώ θα αφήνει τη μέθοδο και τα μέσα στη διάκριση των ιδίων κρατών μελών.

    Στο μέρος 7 εξετάζονται οι γενικότερες οικονομικές επιπτώσεις του καθεστώτος περιβαλλοντικής ευθύνης σε επίπεδο, παράλληλα προς τις κατευθύνσεις της Λευκής Βίβλου, περιλαμβανομένων και των επιπτώσεων επί της εξωτερικής ανταγωνιστικότητας. Ωστόσο, αφού οι περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ διαθέτουν ήδη νομοθεσία περιβαλλοντικής ευθύνης κάποιου είδους, το κοινοτικό καθεστώς περιβαλλοντικής ευθύνης δεν θα οδηγήσει στη θέσπιση από την ΕΕ ενός μονομερούς προτύπου περιβαλλοντικής προστασίας. Στο μέρος αυτό διατυπώνεται το συμπέρασμα ότι η παρελθούσα εμπειρία είναι ανεπαρκής για την υποστήριξη ισχυρών επιχειρημάτων σε ό,τι αφορά τις οικονομικές επιπτώσεις ενός καθεστώτος όπως αυτό προτείνεται στο έγγραφο. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να διερευνά τον τομέα αυτόν θα δρομολογήσει δε περαιτέρω μελέτες επί των οικονομικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων του καθεστώτος περιβαλλοντικής ευθύνης. Τα ευρήματα των μελετών αυτών μαζί με όλα τα διαθέσιμα στοιχεία θα χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση μελλοντικών πρωτοβουλιών σχετικά.

    Στο μέρος 8 η Επιτροπή καταλήγει ότι μια κοινοτική οδηγία πλαίσιο για την περιβαλλοντική ευθύνη αποτελεί την ενδεδειγμένη μέθοδο, με την οποία παρέχεται ο πιο αποτελεσματικός τρόπος εφαρμογής των περιβαλλοντικών αρχών της συνθήκης ΕΚ, ειδικότερα δε η αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει. Τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να στείλουν τα σχόλιά τους επί της Λευκής Βίβλου στην Επιτροπή μέχρι την 1η Ιουλίου 2000.


Side Bar

My account

Manage your searches and email notifications


Help us improve our website