Mείζονες προκλήσεις
Καθώς οι μετακινήσεις στην κοινωνία μας γίνονται όλο και πιο αναγκαίες, η πολιτική της ΕΕ καλείται να βοηθήσει τα σημερινά συστήματα μεταφορών να ανταποκριθούν στις μείζονες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, όπως:
Νέες γραμμές υψηλής ταχύτητας σε όλη την ΕΕ προσφέρουν στους ευρωπαίους πολίτες ασφαλείς, γρήγορες, άνετες και οικολογικές μεταφορές.
- η κυκλοφοριακή συμφόρηση που πλήττει τόσο τις οδικές όσο και τις εναέριες μεταφορές και κοστίζει στην Ευρώπη το 1% περίπου του ετήσιου ΑΕΠ. Όμως, οι μεταφορές εμπορευμάτων αυξάνονται συνεχώς: προβλέπεται ότι θα είναι, μέχρι το 2030, 40% περισσότερες σε σχέση με το 2005, και, μέχρι το 2050, 80% περισσότερες. Η επιβατική κίνηση αναμένεται επίσης να αυξηθεί: μέχρι το 2030, κατά 34% σε σχέση με το 2005 και, μέχρι το 2050, κατά 51%.
- η εξάρτηση από το πετρέλαιο: οι μεταφορές έχουν γίνει πιο αποδοτικές ενεργειακά, αλλά η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από το πετρέλαιο για την κάλυψη του 96% των ενεργειακών αναγκών της. Το πετρέλαιο, το οποίο προέρχεται ολοένα και περισσότερο από ασταθείς περιοχές του κόσμου, θα είναι όλο και πιο δυσεύρετο τις επόμενες δεκαετίες. Μέχρι το 2050 η τιμή του πετρελαίου προβλέπεται να υπερδιπλασιαστεί σε σχέση με την τιμή του 2005 (59 δολάρια το βαρέλι).
- οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου: μέχρι το 2050, η ΕΕ πρέπει να μειώσει τις εκπομπές αυτές στον τομέα των μεταφορών κατά 60% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990, έτσι ώστε να περιοριστεί σε 2ºC η αύξηση της θερμοκρασίας λόγω υπερθέρμανσης του πλανήτη. Συνολικά, για να επιτύχει τον στόχο αυτόν η ΕΕ θα πρέπει, μέχρι το 2050, να έχει μειώσει τις εκπομπές της κατά 80-95% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990.
- οι υποδομές, οι οποίες έχουν αναπτυχθεί άνισα στις χώρες της ΕΕ. Στις ανατολικές χώρες της ΕΕ γενικά δεν προγραμματίζονται σιδηροδρομικές γραμμές υψηλής ταχύτητας, ενώ οι συμβατικές σιδηροδρομικές γραμμές είναι συχνά σε κακή κατάσταση.
- ο ανταγωνισμός: ο τομέας των μεταφορών στην ΕΕ αντιμετωπίζει ολοένα σκληρότερο ανταγωνισμό από τις ταχέως αναπτυσσόμενες αγορές μεταφορών άλλων περιοχών του κόσμου.
Για μια ολοκληρωμένη εικόνα των βασικών στατιστικών στις μεταφορές βλ.: Οι μεταφορές το 2050: 50 στοιχεία και αριθμοί
Αποδοτικές, ολοκληρωμένες και βιώσιμες μεταφορές
Ανταγωνισμός και "έξυπνες νομοθετικές ρυθμίσεις"
Για να γίνουν πιο αποδοτικά τα ευρωπαϊκά συστήματα μεταφορών, η ΕΕ έχει αρχίσει να ανοίγει τις εθνικές αγορές στον ανταγωνισμό – κυρίως τις οδικές και εναέριες μεταφορές, αλλά και σε κάποιο βαθμό τις σιδηροδρομικές.
Οδικές μεταφορές: τα φορτηγά μπορούν πλέον να εκτελούν μεταφορές σε χώρες εκτός της δικής τους, και να μην επιστρέφουν άδεια από διεθνείς διαδρομές.
Σιδηροδρομικές μεταφορές: το 2003, χάρη σε μια πρώτη δέσμη μέτρων απελευθέρωσης άνοιξε στον ανταγωνισμό το 70-80% περίπου των σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών μεγάλων αποστάσεων. Τώρα, η Επιτροπή προτείνει να ανοίξουν στον ανταγωνισμό και τα δίκτυα σιδηροδρομικών μεταφορών επιβατών. Επίσης, θα πρέπει να καταργηθούν όλα τα διοικητικά και κανονιστικά εμπόδια σε σχέση με τους σιδηροδρόμους και άλλα μέσα μεταφοράς.
Εναέριες μεταφορές: η απελευθέρωση οδήγησε σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό, χαμηλότερους ναύλους και περισσότερες συνδέσεις ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ. Ο Ενιαίος Ευρωπαϊκός Ουρανός 
της ΕΕ αναμένεται να συμβάλει στο να συνεχιστεί η τάση αυτή. Διευκολύνθηκαν επίσης τα υπερατλαντικά δρομολόγια: η συμφωνία "ανοιχτοί ουρανοί" που υπέγραψαν η ΕΕ και οι ΗΠΑ δίνει τη δυνατότητα σε κάθε αεροπορική εταιρεία της Ένωσης να πετά από οποιοδήποτε αεροδρόμιο της ΕΕ σε οποιαδήποτε πόλη των ΗΠΑ.
Δικαιώματα των επιβατών
Οι ταξιδιώτες στην ΕΕ έχουν δικαιώματα ως επιβάτες για να προστατεύονται τα συμφέροντά τους, ιδιαίτερα όταν προκύψει κάποιο πρόβλημα.
Ασφάλεια
Η ΕΕ:
- συνεργάζεται με τις περιφερειακές και εθνικές αρχές για την οδική ασφάλεια, με στόχο τη μείωση κατά 50% του αριθμού των θανατηφόρων τροχαίων μέσα στα 10 επόμενα χρόνια.
- έχει απαγορέψει σε μη ασφαλείς αεροπορικές εταιρείες να πραγματοποιούν πτήσεις στην Ευρώπη
- θεσπίζει αυστηρότερους κανόνες για την ασφάλεια στη θάλασσα, όπως οι αυστηρότερες επιθεωρήσεις των σκαφών, οι κυρώσεις για τη ρύπανση λόγω σοβαρής αμέλειας και η επίσπευση της σταδιακής κατάργησης των δεξαμενοπλοίων μονού κύτους
- επιβάλλει πρότυπα ασφάλειας και προστασίας και χρηματοδοτεί μόνο σχέδια νέων υποδομών που πληρούν τα πρότυπα αυτά
- προωθεί τα πρότυπα αυτά σε όλες τις χώρες του κόσμου, μέσω της συνεργασίας και της σύναψης συμφωνιών, όπως με τον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας και τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό .
"Πράσινες" μεταφορές
Το Λονδίνο ήταν η πρώτη πρωτεύουσα που επέβαλε τέλη στους οδηγούς οχημάτων που εισέρχονται στο κέντρο της πόλης.
Το 28% των εκπομπών CO2 στην ΕΕ προέρχεται από τον τομέα των μεταφορών, και κυρίως από τα οδικά οχήματα. Η Επιτροπή εκπονεί επί του παρόντος νέα νομοθεσία με στόχο τη μείωση των ορίων για τις εκπομπές CO2 από τα αυτοκίνητα, τη βελτίωση της απόδοσης των καυσίμων και τη χρήση εναλλακτικών καυσίμων.
Η Επιτροπή στηρίζει επίσης την έρευνα και την αποτελεσματική ανάπτυξη νέων "πράσινων" τεχνολογιών στον τομέα των μεταφορών. Το στρατηγικό σχέδιο τεχνολογικών συστημάτων μεταφορών (STTP) θα προβλέπει την ανασυγκρότηση και επανεστίαση των προσπαθειών Ε&Α στον τομέα των ευρωπαϊκών μεταφορών.
Στο πλαίσιο του σχεδίου αυτού, η Επιτροπή θα δημοσιεύσει το 2012 στρατηγική για συστήματα καθαρών μεταφορών, με ειδικά μέτρα για την προώθηση των καθαρών οχημάτων και την ανάπτυξη προτύπων για όλη την ΕΕ, π.χ. σε σχέση με τη διαλειτουργικότητα των υποδομών χρέωσης τελών/ανεφοδιασμού καυσίμων.
Υποδομές
Η απελευθέρωση δεν μπορεί από μόνη της να λύσει προβλήματα με βαθιές ρίζες, όπως οι εκπομπές CO2, οι λιγοστές συνδέσεις με απομακρυσμένες περιοχές και η ανεπαρκής σύνδεση των εθνικών δικτύων.
Η ΕΕ επανεξετάζει επί του παρόντος την πολιτική της για τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών (ΔΕΔ-Μ), με στόχο τη δημιουργία ενός πολυτροπικού "κεντρικού δικτύου" που θα συνδέει τις μεγαλύτερες πόλεις, καθώς και τις δυτικές με τις ανατολικές χώρες της ΕΕ. Η πολιτική στον τομέα των υποδομών θα πρέπει επίσης να προωθεί και άλλους στόχους, όπως την κοινωνική συνοχή και τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής.
Πέρα από τη σημασία που έχει η δημόσια χρηματοδότηση των μεταφορών, απαιτείται νέα προσέγγιση των τελών που επιβάλλονται στις μεταφορές, ώστε να δημιουργηθεί ένα δίκαιο χρηματοοικονομικό περιβάλλον: Τα τέλη αυτά πρέπει να αναμορφωθούν με γνώμονα την ευρύτερη εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» και «ο χρήστης πληρώνει».
