De Europese Unie is een overtuigd verdediger van de universaliteit en de ondeelbaarheid van de mensenrechten. Zij promoot en verdedigt deze zowel binnen haar grenzen als in haar betrekkingen met landen buiten de Unie. Dit doet zij via volwaardige en actieve partnerschappen met EU-landen, partnerlanden, internationale organisaties, regionale organisaties en het maatschappelijk middenveld.
Voor mensenrechten ben je nooit te oud
Thuis beginnen
Hoewel de mensenrechtensituatie van de EU over het algemeen bevredigend is, blijft waakzaamheid geboden. De EU gaat de strijd aan met racisme, vreemdelingenhaat en andere vormen van discriminatie op grond van geloof, geslacht, leeftijd, handicap of seksuele geaardheid en is bijzonder begaan met de mensenrechten op het gebied van asiel en migratie. De EU heeft een lange traditie van gastvrijheid voor mensen uit andere landen die hier willen werken of die hun land moeten ontvluchten voor oorlog of vervolging.
Discriminatiebestrijding
In het kader van het nieuwe programma voor werkgelegenheid en sociale solidariteit (PROGRESS) financiert de EU tal van activiteiten om racisme en vreemdelingenhaat binnen haar grenzen te bestrijden. Bijna een kwart van het budget van PROGRESS dat 743 miljoen euro bedraagt, gaat naar discriminatiebestrijding. De EU heeft ook een Bureau voor de grondrechten (Fundamental Rights Agency, FRA) opgericht.
Inspanningen om een einde te maken aan mensenhandel, in het bijzonder vrouwen- en kinderhandel, zijn voor de Unie een politieke prioriteit. Er is een aantal grensoverschrijdende programma's tegen mensenhandel, de meeste in samenwerking met kandidaat-lidstaten en buurlanden in Zuidoost-Europa.
Deze poster tegen discriminatie sleepte de hoofdprijs in de wacht bij een wedstrijd voor 12- tot 14-jarigen
Mensenrechten wereldwijd
De EU heeft de mensenrechtenkwestie centraal gesteld in haar betrekkingen met andere landen en regio's. Alle handels- of samenwerkingsovereenkomsten met landen buiten de EU bevatten een clausule waarin wordt bepaald dat mensenrechten voor de betrekkingen van essentieel belang zijn. Momenteel zijn er ruim 120 van dergelijke overeenkomsten.
De meest omvangrijke is de Overeenkomst van Cotonou 
, de handels- en steunovereenkomst die de EU verbindt met 79 landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (de ACS-groep). Als een van de ACS-landen de mensenrechten schendt, kunnen handelsconcessies worden geschorst en hulpprogramma’s worden beperkt. De EU beschouwt democratische politieke structuren als een voorwaarde voor armoedebestrijding, de hoofddoelstelling van haar buitenlands ontwikkelingsbeleid. Voor andere partnerlanden gelden dezelfde beginselen.
Het EU-programma voor wereldwijde humanitaire noodhulp let echter niet op schendingen van de mensenrechten. De financiële hulp, voedselhulp, diensten of technische bijstand moeten het menselijk lijden verlichten, ongeacht of het werd veroorzaakt door natuurrampen of wanbestuur van een repressief regime.
De laatste jaren heeft de EU over de mensenrechten gesproken met landen zoals Rusland, China en Iran. Zij heeft Birma (Myanmar) en Zimbabwe sancties opgelegd wegens schending van de mensenrechten.
Het initiatief nemen
Om de mensenrechten wereldwijd te promoten, heeft de EU het financieringsinstrument voor de bevordering van democratie en mensenrechten in de wereld opgezet. Dit instrument, met een budget van 1,1 miljard euro voor de jaren 2007-1013, zet mensenrechten en democratie in een wereldwijde context en richt zich op vier gebieden:
- versterking van de democratie, goed bestuur en de rechtstaat (bevorderen van politiek pluralisme, vrije media en een goed werkend rechtssysteem);
- afschaffing van de doodstraf, in landen waar die nog bestaat;
- bestrijding van folterpraktijken door preventieve maatregelen (zoals politieopleiding en -onderwijs) en strafrechtelijke maatregelen (internationale tribunalen en strafhoven);
- bestrijding van racisme en discriminatie van minderheden en inheemse volkeren door het doen eerbiedigen van politieke en burgerrechten.
Het instrument financiert ook projecten voor de gelijkheid van mannen en vrouwen en de bescherming van kinderen. Het steunt bovendien gezamenlijke acties van de EU en andere bij de bescherming van de mensenrechten betrokken organisaties, zoals de Verenigde Naties, het Internationaal Comité van het Rode Kruis, de Raad van Europa en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa.
