Sprawy instytucjonalne


UE jest organizacją jedyną w swoim rodzaju. Jej członkami są suwerenne państwa, które zdecydowały się połączyć swoją suwerenność w niektórych kluczowych obszarach władzy, aby realizować wspólne cele. Każdy obywatel państwa członkowskiego UE jest zarazem obywatelem Unii, co daje mu prawo do uczestnictwa w jej demokratycznym życiu.

Analogicznie do struktury państwa, UE posiada władzę ustawodawczą (Parlament oraz Rada), wykonawczą (Komisja) oraz niezawisły sąd (Trybunał Sprawiedliwości).

Uprawnienia instytucji UE określono w traktatach założycielskich, które były przedmiotem negocjacji państw członkowskich i które zostały przez nie ratyfikowane. W obszarach polityki, których nie obejmują traktaty, państwa członkowskie mają pełną swobodę działania.

Dwa najważniejsze traktaty to:

  • traktat rzymski, który wszedł w życie w 1958 r., ustanawiający pierwowzór późniejszej Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG);
  • traktat z Maastricht, zwany też Traktatem o Unii Europejskiej, który wszedł w życie w 1993 r.
EU interpreter at work © EU

Zatrudniani przez UE tłumacze konferencyjni umożliwiają komunikację w 24 językach urzędowych Unii.

Inne traktaty to Jednolity Akt Europejski (1987 r.), ustanawiający ramy jednolitego rynku europejskiego, oraz traktaty z Amsterdamu (1999 r.) i z Nicei (2003 r.). Najnowszy traktat to traktat lizboński z 2009 r., który wprowadził pewne zmiany do wcześniejszych traktatów.

Trójkąt instytucjonalny

Za kształtowanie polityki i podejmowanie decyzji odpowiedzialne są trzy instytucje:

  • Parlament Europejski
  • Rada Unii Europejskiej
  • Komisja Europejska.

Czwarta instytucja, Rada Europejska, określa kierunki i priorytety polityczne, ale nie pełni funkcji prawodawczej.

European Parliament in Strasbourg © Van Parys Media

Budynek Parlamentu Europejskiego w Strasburgu

Parlament Europejski

Parlament Europejski bezpośrednio reprezentuje obywateli UE. Jego uprawnienia zostały rozszerzone poprzez wprowadzenie kolejnych zmian do unijnych traktatów. Pierwsze bezpośrednie wybory do PE odbyły się w 1979 r. Obecny Parlament, wybrany na okres 5 lat w czerwcu 2009 r., składa się z 766 posłów reprezentujących każdy z 28 krajów UE.

Podstawowym zadaniem Parlamentu jest przyjmowanie – wspólnie z Radą – projektów legislacyjnych przedkładanych przez Komisję Europejską. Inne zadanie to kontrolowanie i zatwierdzanie unijnego budżetu. Parlament sprawuje przy tym demokratyczny nadzór nad Komisją, którą może odwołać za pomocą wotum nieufności.

Rada Europejska

Szefowie państw i rządów krajów członkowskich UE spotykają się co najmniej cztery razy w roku na szczycie Rady Europejskiej. Gdy wymagają tego okoliczności, przewodniczący Rady Europejskiej może zwołać nadzwyczajne posiedzenie. Jej zadaniem jest wyznaczanie kierunku polityki UE i określanie jej priorytetów. Decyzje podejmuje się zazwyczaj w drodze konsensusu.

Na mocy traktatu lizbońskiego Rada uzyskała status instytucji unijnej, ustanowiono również nowe stanowisko wybieranego przewodniczącego Rady Europejskiej.

Rada Unii Europejskiej

Jest swego rodzaju głosem państw członkowskich UE. W jej ramach ministrowie z każdego kraju spotykają się kilka razy w miesiącu. Rada UE pełni zarówno funkcję prawodawczą, którą dzieli z Parlamentem Europejskim, jak i wykonawczą, sprawowaną wspólnie z Komisją Europejską. Rada spotyka się w różnych konfiguracjach w zależności od tematyki spotkania i podejmowanych decyzji: stosunki zewnętrzne, sprawy gospodarcze i finansowe, transport, energia, rolnictwo itp. Zazwyczaj określa się ją mianem Rady Ministrów.

Większość decyzji podejmowana jest kwalifikowaną większością głosów, chociaż w kwestiach najbardziej istotnych w takich obszarach jak podatki, azyl i imigracja, czy polityka zagraniczna i bezpieczeństwa, wymagana jest jednomyślność.

Komisja Europejska

Komisja jest instytucją niezależną od rządów poszczególnych państw, reprezentującą interesy Unii Europejskiej jako całości. Pełni cztery zasadnicze funkcje:

  • przedkłada wnioski dotyczące poszczególnych obszarów polityki i prawodawstwa europejskiego,
  • czuwa nad przestrzeganiem postanowień traktatów i przepisów przyjętych przez UE (dlatego czasami określa się ją mianem „strażniczki traktatów”),
  • zarządza działaniami w różnych obszarach polityki i budżetem na nie przeznaczonym oraz zajmuje się ich wdrażaniem,
  • a także reprezentuje UE na arenie międzynarodowej.

Nową Komisję mianuje się co pięć lat, po wyborach do Parlamentu Europejskiego. Przewodniczącego Komisji Europejskiej wybiera Parlament Europejski na podstawie propozycji przedstawionych przez Radę Europejską. Przed objęciem urzędu członkowie Komisji Europejskiej – po jednym z każdego kraju UE, włącznie z przewodniczącym i wiceprzewodniczącymi – odpowiadają na pytania posłów do Parlamentu Europejskiego.

Przestrzeganie prawa

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej pilnuje, aby prawo UE było interpretowane i stosowane tak samo przez wszystkie państwa członkowskie.

Trybunał Sprawiedliwości może również rozstrzygać spory między państwami członkowskimi, instytucjami UE, osobami prawnymi i fizycznymi. W skład trybunału, którego siedziba znajduje się w Luksemburgu, wchodzą sędziowie ze wszystkich krajów UE.

Inne instytucje i organy

UE posiada ponadto osiem innych ważnych organów o określonych zadaniach:

Nad wdrażaniem prawa unijnego w różnych dziedzinach czuwa 40 wyspecjalizowanych agencji, których siedziby znajdują się w różnych państwach UE.

Początek strony

Początek strony



KONTAKT

Pytania o charakterze ogólnym

Proszę zadzwonić pod numer telefonu
00 800 6 7 8 9 10 11 Więcej o usłudze

Wyślij pytanie e-mailem

Dane kontaktowe i informacje o wizytach w instytucjach, kontakty z prasą

Jak ulepszyć ten portal?

Czy znaleźli Państwo poszukiwane informacje?

TakNie

Jakich informacji Państwo szukają?

Czy mają Państwo jakieś uwagi?