Gnóthaí institiúideacha

Conarthaí fothaíochta an AE, a chaibidligh is a dhaingnigh a chuid ball, a chinneann cumhachtaí a institiúidí. I réimsí beartais lasmuigh de na conarthaí, tá saorchead ag tíortha an AE a gcuid ceannasachta féin a chur ag feidhmiú.

I measc na gconarthaí is tábhachtaí, tá Conradh na Róimhe (1957), a chruthaigh an ní ar ar tugadh Comhphobal Eacnmaíochta na hEorpa (CEE), agus Conradh Maastricht (an Cnradh ar an Aontas Eorpach) a tháinig i bhfeidhm in 1993. Ar na cinn eile tá an Ionstraim Eorpach Aonair (1987), a sheol an margadh aonair Eorpach, agus Conarthaí Amstardam (1999) agus Nice (2003). An ceann is déanaí, sin Conradh Liospóin, a tháinig i bhfeidhm an 1 Nollaig 2009 is a leasaigh cuid de na conarthaí roimhe sin.

An triantán institiúideach

Trí institiúid atá freagrach as beartas a chumadh agus cinntí a ghlacadh:

• Comhairle an Aontais Eorpaigh,
• an Coimisiún Eorpach, agus
• Parlaimint na hEorpa

Tá ceathrú institiúid, an Chomhairle Eorpach, a shainíonn treonna is tosaíochtaí polaitiúla ach ná fuil feidhm reachtach aici.

Comhairle an Aontais Eorpaigh

Sin an príomhchomhlacht cinnteoireachta agus, mar sin, an ceann is cumhachtaí de na trí cinn. Guth bhaill an AE is ea í, agus tagann airí ó gach tír le chéile cúpla uair gach mí. Tá feidhm reachtach aici, i bpáirt le Parlaimint na hEorpa, agus feidhm feidhmiúcháin, i bpáirt leis an gCoimisiún Eorpach. Tagann na hairí lena mbaineann le chéile chun sainbheartais a phlé faoi chaidreamh seachtrach, gnóthaí airgeadais is geilleagracha, iompar, fuinneamh, talmhaíocht, srl. Comhairle na nAirí, nó an Chomhairle, a thugtar uirthi de ghnáth.

Le vótáil tromlaigh a ghlactar formhór na gcinntí, ach is gá aontoilíocht i réimsí íogaire amhail cánachas, tearmann agus imirce, nó beartas eachtrach agus slándála.

an Coimisiún Eorpach

Tá an Coimisiún neamhspleách ar rialtais, agus inadaíonn sé leasanna an AE mar aonad. Dhá mhórfheidhm atá aige. Ceann acu, sin beartais agus reachtaíocht AE a mholadh, agus an ceann eile, a chinntiú go n-urramófar téarmaí chonarthlaí agus dhlíthe an AE. Uairteanta tugtar 'cosantóir na gconarthaí' air.

Ainmnítear Coimisiún nua gach cúig bliana, ionas gurb ionann a théarma, a bheag nó a mhór, agus téarma Pharlaimint na hEorpa. Déanann Parlaimint na hEorpa Coimisinéirí – duine as gach tír – a ghrinnfhiosrú sular dtagann siad in oifig.

Parlaimint na hEorpa

Ar nós na bparlaimint tríd an stair, bhí ar Pharlaimint na hEorpa troid ar son a cirt chun na daoine a ionadú. Thogh saoránaigh an AE den chéad uair in 1979 í. Sa Pharlaimint faoi láthair, a toghadh ar feadh cúig bliana i Meitheamh 2009, tá 736 ball as 27 tír uile.

Príomhfheidhm na Parlaiminte, sin an dréacht-reachtaíocht a chuireann an Coimisiún Eorpach isteach a ghlacadh. Tá sé de chumhacht as an bParlaimint an Coimisiún Eorpach a bhriseadh trí vóta cáinte.

An Chomhairle Eorpach

Tagann cinn stáit agus rialtais ó bhallstáit an AE le chéile ar a laghad ceithre uaire sa bhliain laistigh den Chomhairle Eorpach. Tionólann Uachtarán na Comhairle Eorpaí cruinnithe breise de réir mar is gá. Is cuspóir do na cruinnithe spreagadh a thabhairt agus tosaíochtaí polaitiúla a shainiú. Is gnách gur trí chomhthoil a ghlactar cinntí.

Faoi Chonradh Liospóin, fuair an Chomhairle stádas institiúide, agus uachtarán tofa.

An Dlí a Chumhdach

Cinntíonn Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh gurb ionann an tslí ina léirmhínítear agus a chuirtear i bhfeidhm reachtaíocht AE i ngach tír san AE.

Fairis sin, féadann an Chúirt rialú in aighnis dhlí idir bhallstáit AE, institiúidí AE, ghnóthais nó idir dhaoine. Breithiúna ó na ballstáit AE uile a shuíonn sa chúirt, atá i Lucsamburg.

Comhlachtaí agus Institiúidí eile

Sa bhreis ar an gceathrar mór, tá sé phríomhchomhlacht eile, agus sainchúraimí orthu, ag an Aontas Eorpach:

• Cúirt na nIniúchóirí a sheiceálann go gcaitear buiséad an AE, a mhaoiníonn cáiníocóirí na hEorpa, i gceart.
• An an Banc Ceannais Eorpach , arna bhunú in Frankfurt, a bhainistíonn an euro agus a leagann amach beartas airgeadaíochta an AE.
• Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpaagus Coiste na Réigiún, sin comhlachtaí comhairliúcháín sa Bhruiséil a ionadaíonn grúpaí leasanna agus rialtas áitiúil.
• An Banc Eorpach Infheistíochta i Lucsamburg, a mhaoiníonn tionscadail sna réigiúin is boichte san AE is a chabhraíonn le gnóthais bheaga is mheánmhéide.
• An tOmbudsman Eorpach, a imscrúdaíonn gearáin i gcoinne institiúidí an AE ó shaoránaigh, ó ghnóthais is ó chomhlachtaí eile.

Barr

Comhlachtaí agus Institiúidí na hEorpa

• an Coimisiún Eorpach
  • Ard-Rúnaíocht
  • Rialú níos fearr
  • Measúnú tionchar ar thionscnaimh nua
  • Clár an Choimisiúin ar Nós Imeachta Coiste
  • Clár na ngrúpaí saineolaithe
  • Clár na Trédhearcachta
• Parlaimint na hEorpa
  • An Coiste um Ghnóthaí Bunreachtúla
• Comhairle an Aontais Eorpaigh
  • Gnóthaí Ginearálta
• An Chomhairle Eorpach
  • An Chomhairle Eorpach
• Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa
  • Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa
• Coiste na Réigiún
  • An Coimisiún um Shaoránacht, Rialachas, Gnóthaí Institiúideacha agus Caidreamh Seachtrach (CIVEX)
• Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh
  • Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh
• An tOmbudsman Eorpach
  • An tOmbudsman Eorpach

Foilseacháin, nuachtlitreacha agus staitisticí

• Foilseacháin
• Nuachtlitreacha

Reachtaíocht

• Achoimrí ar reachtaíocht an AE i réimse na ngnóthaí institiúideacha
• Reachtaíocht atá i bhfeidhm i réimse na ngnóthaí institiúideacha
• Conradh ar an Aontas Eorpach - Airteagail 13 - 19
• Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh - Airteagail 15 - 16, 223 - 309, 336