You are here:

Gnóthaí institiúideacha

Eintiteas polaitiúil ar leith is ea an tAontas Eorpach. Stáit cheannasacha iad a chuid ball, a bhfuil comhúdarás acu i réimsí tábhachtacha rialtais le comhspriocanna a bhaint amach. Tá gach náisiúnach de Bhallstát ina shaoránach den Aontas, dá bharr sin tá de cheart aige páirt a ghlacadh i ndaonlathas an Aontais.

Ar nós stáit, tá córas reachtach (an Pharlaimint+ an Chomhairle), feidhmeannas (an Coimisiún) agus córas neamhspleách breithiúnais (an Chúirt Bhreithiúnais) ag an Aontas Eorpach.

Is sna conarthaí bunaitheacha a chaibidligh agus a dhaingnigh na Ballstáit atá cumhachtaí institiúidí an Aontais leagtha síos. I réimsí beartais lasmuigh de na conarthaí, tá saorchead ag na rialtais náisiúnta a gcuid ceannasachta féin a fheidhmiú.

Is iad an dá chonradh is tábhachtaí:

Conarthaí tábhachtacha eile is ea an Ionstraim Eorpach Aonair (1987), lenar cruthaíodh an margadh aonair Eorpach, Conradh Amstardam (1999) agus Conradh Nice (2003). Is é Conradh Liospóinpdf(3 MB) Roghnaigh aistriúcháin an naisc roimhe seo.  (2009) an conradh is déanaí. Léasaíodh cuid de na conarthaí a tháinig roimhe leis.

Trí cinn d'institiúidí

Tá trí cinn d'institiúidí atá freagrach as beartais a cheapadh agus cinntí a dhéanamh:

  • Parlaimint na hEorpa
  • Comhairle an Aontais Eorpaigh
  • An Coimisiún Eorpach

Parlaimint na hEorpa

Bunaíodh Parlaimint na hEorpa le hionadaíocht dhíreach a dhéanamh ar shaoránaigh an Aontais. Cuireadh le cumhachtaí na Parlaiminte diaidh ar ndiaidh trí athruithe a dhéanamh ar bhunchonarthaí an Aontais. Is i 1979 a chaith saoránaigh an Aontais vóta den chéad uair leis an bParlaimint a thoghadh. I mBealtaine 2014 a toghadh an Pharlaimint reatha. Tréimhse cúig bliana a bheidh aici, agus tá 751 Fheisire as na 28 mBallstát inti.

Is é príomhról na Parlaiminte dréachtaí den reachtaíocht a chuireann an Coimisiún Eorpach chuici a ghlacadh in éineacht leis an gComhairle. Ról eile atá aici is ea buiséad an Aontais a rialú agus a fhormheas. Déanann an Pharlaimint maoirseacht ar an gCoimisiún freisin, agus tá de chumhacht aici na Coimisinéirí uile a chur as oifig san am céanna trí vóta cáinte.

An Chomhairle Eorpach

Tagann ceannairí stáit nó rialtais Bhallstáit an Aontais le chéile sa Chomhairle Eorpach ceithre huaire sa bhliain ar a laghad. Is féidir le hUachtarán na Comhairle cruinnithe breise a ghairm de réir mar is gá. Bíonn na cruinnithe ceaptha spreagadh a thabhairt agus tosaíochtaí polaitiúla a shainiú. Is trí chomhthoilíocht a dhéantar cinntí de ghnáth.

Cruinniú mullaigh is ea an Chomhairle go bunúsach, ach faoi Chonradh Liospóin tugadh stádas institiúide di, maille le huachtarán tofa.

Comhairle an Aontais Eorpaigh

Glór rialtais náisiúnta an Aontais í an Chomhairle, áit a dtagann airí ó gach tír le chéile cúpla uair gach mí. Tá feidhm reachtach aici, i bpáirt le Parlaimint na hEorpa, agus ról feidhmiúcháin, i bpáirt leis an gCoimisiún Eorpach. Tagann na hairí ábhartha le chéile chun beartais ar leith faoi chaidreamh seachtrach (nó eachtrach), gnóthaí airgeadais agus geilleagair, iompar, fuinneamh, talmhaíocht, srl. a phlé agus a chinneadh. Comhairle na nAirí, nó an Chomhairle, a thugtar uirthi de ghnáth.

Is trí thromlach cáilithe Roghnaigh aistriúcháin an naisc roimhe seo.   dansk (da) Deutsch (de) ελληνικά (el) English (en) español (es) français (fr) italiano (it) Nederlands (nl) português (pt) suomi (fi) svenska (sv) a ghlactar formhór na gcinntí, ach is gá aontoilíocht i réimsí áirithe, m.sh. cánachas, tearmann agus imirce nó beartas eachtrach agus slándála.

An Coimisiún Eorpach

Tá an Coimisiún neamhspleách ar na rialtais náisiúnta, agus déanann sé ionadaíocht ar leasanna an Aontais trí chéile. Tá ceithre ról thábhachtacha aige:

  • tograí a mholadh i dtaobh bheartais agus reachtaíocht an Aontais
  • féachaint chuige go gcloítear le téarmaí chonarthaí agus dhlíthe an Aontais (‘cosantóir na gconarthaí’)
  • beartais an Aontais, agus an buiséad do na beartais sin, a bhainistiú agus a chur chun feidhme
  • ionadaíocht a dhéanamh ar an Aontas ar fud an domhain maidir le cúrsaí atá faoi chúram an Choimisiúin.

Ceaptar foireann nua Coimisinéirí gach cúig bliana, tar éis na dtoghchán Eorpach. Déanann an Pharlaimint Uachtarán an Choimisiúin a thoghadh bunaithe ar mholadh ón gComhairle Eorpach. Is í Parlaimint na hEorpa a dhéanann na Coimisinéirí – duine as gach tír, faoi láthair – agus Uachtarán agus Leas-Uachtaráin an Choimisiúin a phromhadh sula dtagann siad in oifig.

An dlí a chosaint

Cinntíonn Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh gurb ionann an tslí a ndéantar reachtaíocht an Aontais a léirmhíniú agus a chur i bhfeidhm i ngach tír san Aontas.

Is féidir leis an gCúirt rialú in aighnis dlí ina bhfuil Ballstáit den Aontas, institiúidí den Aontas, gnólachtaí nó daoine aonair páirteach. Breithiúna ó na Ballstáit uile a shuíonn sa chúirt, atá i Lucsamburg.

Institiúidí agus comhlachtaí an Aontais

8 bpríomhchomhlacht eile ag an Aontas a bhfuil cúraimí sonracha orthu:

Chun reachtaíocht an Aontais a chur chun feidhme go mion sna réimsí éagsúla ar fad, tá 40 gníomhaireacht ag an Aontas de chineálacha agus de mhéideanna éagsúla agus tá siad suite ar fud an Aontais.