Θεσμικά ζητήματα


Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια μοναδική πολιτική οντότητα, η οποία απαρτίζεται από κυρίαρχα κράτη μέλη που ενώνουν τις δυνάμεις τους σε σημαντικούς τομείς για να επιτύχουν κοινούς στόχους. Όλοι οι υπήκοοι των κρατών μελών της ΕΕ είναι επίσης πολίτες της Ένωσης, πράγμα που τους δίνει τη δυνατότητα να συμμετέχουν συγχρόνως στη δημοκρατική ζωή της ΕΕ.

Όπως ένα κράτος, έτσι και η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχει ένα νομοθετικό σκέλος (Κοινοβούλιο + Συμβούλιο), ένα εκτελεστικό (Επιτροπή) και μια ανεξάρτητη δικαστική αρχή (Δικαστήριο).

Οι εξουσίες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ καθορίζονται στις ιδρυτικές Συνθήκες, τις οποίες διαπραγματεύθηκαν και επικύρωσαν τα κράτη μέλη της Ένωσης. Στους τομείς πολιτικής που δεν καλύπτονται από τις Συνθήκες, οι κυβερνήσεις των χωρών της ΕΕ είναι ελεύθερες να ασκούν τα κυριαρχικά τους δικαιώματα.

Οι 2 σημαντικότερες Συνθήκες είναι:

  • η Συνθήκη της Ρώμης (1958), με την οποία ιδρύθηκε η λεγόμενη "Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα" (ΕΟΚ)
  • η Συνθήκη του Μάαστριχτ (1993), γνωστή και ως Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Διερμηνέας της ΕΕ σε ώρα εργασίας © ΕΕ

Η ΕΕ έχει διερμηνείς και για τις 24 επίσημες γλώσσες.

Άλλες Συνθήκες είναι η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη (1987), η οποία έθεσε τα θεμέλια της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, η Συνθήκη του Άμστερνταμ (1999) και η Συνθήκη της Νίκαιας (2003). Η πιο πρόσφατη είναι η Συνθήκη της Λισαβόνας (2009), που τροποποίησε τις προηγούμενες Συνθήκες.

Θεσμικό τρίγωνο

Τρία θεσμικά όργανα είναι αρμόδια για τη χάραξη πολιτικής και τη λήψη αποφάσεων:

  • Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
  • Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης
  • η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ένα τέταρτο θεσμικό όργανο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ορίζει πολιτικές κατευθύνσεις και προτεραιότητες, αλλά δεν έχει νομοθετική εξουσία.

Το κτίριο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο © Van Parys Media

Το κτίριο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δημιουργήθηκε για να αντιπροσωπεύει άμεσα τους πολίτες της ΕΕ. Οι εξουσίες του επεκτάθηκαν μέσα από διαδοχικές τροποποιήσεις των βασικών Συνθηκών της ΕΕ. Το 1979 εκλέχθηκε για πρώτη φορά απευθείας από τους πολίτες της ΕΕ. Το σημερινό Κοινοβούλιο, που εξελέγη τον Μάιο του 2014 για μια πενταετία, έχει 751 ευρωβουλευτές που προέρχονται και από τα 28 κράτη μέλη της Ένωσης.

Βασικός ρόλος του Κοινοβουλίου είναι η έγκριση, από κοινού με το Συμβούλιο, νομοσχεδίων που υποβάλλονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Μια άλλη εξουσία του είναι ο έλεγχος και η έγκριση του προϋπολογισμού της ΕΕ. Το Κοινοβούλιο ασκεί επίσης δημοκρατικό έλεγχο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Μπορεί δε να ψηφίσει πρόταση μομφής κατά της Επιτροπής και να την αναγκάσει να παραιτηθεί.

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο

Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων των κρατών μελών της ΕΕ συνεδριάζουν τουλάχιστον τέσσερις φορές τον χρόνο στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Ο πρόεδρος του Συμβουλίου μπορεί να συγκαλέσει πρόσθετες συνεδριάσεις, εφόσον απαιτείται. Σκοπός των συνεδριάσεων είναι ο καθορισμός και η προώθηση των πολιτικών προτεραιοτήτων. Οι αποφάσεις λαμβάνονται συνήθως με συναίνεση.

Με τη Συνθήκη της Λισαβόνας το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ανακηρύχθηκε σε θεσμικό όργανο της ΕΕ με εκλεγόμενο πρόεδρο.

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Είναι η φωνή των κυβερνήσεων των κρατών μελών της ΕΕ και στο πλαίσιό του συνεδριάζουν αρκετές φορές τον μήνα οι εκάστοτε υπουργοί κάθε χώρας. Ο ρόλος του είναι διττός: νομοθετικός, από κοινού με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, και εκτελεστικός, από κοινού με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι εκάστοτε αρμόδιοι υπουργοί αποφασίζουν για την πολιτική που πρέπει να ακολουθηθεί στις εξωτερικές σχέσεις, τα οικονομικά και χρηματοπιστωτικά θέματα, τις μεταφορές, την ενέργεια, τη γεωργία κ.λπ. Αποκαλείται συνήθως Συμβούλιο Υπουργών ή απλώς Συμβούλιο.

Οι περισσότερες αποφάσεις λαμβάνονται με ειδική πλειοψηφία, αλλά απαιτείται ομοφωνία για ζητήματα σε τομείς όπως η φορολογία, το άσυλο, η μετανάστευση, η εξωτερική πολιτική και η πολιτική ασφαλείας.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Η Επιτροπή λειτουργεί ανεξάρτητα από τις εθνικές κυβερνήσεις και εκπροσωπεί τα συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο σύνολό της. Οι βασικές αρμοδιότητές της είναι τέσσερις:

  • προτείνει τις πολιτικές και τη νομοθεσία της ΕΕ
  • μεριμνά για την τήρηση των Συνθηκών και των νόμων της ΕΕ ("θεματοφύλακας των Συνθηκών")
  • διαχειρίζεται και εφαρμόζει τις πολιτικές της ΕΕ και τον προϋπολογισμό τους
  • εκπροσωπεί την ΕΕ σε όλο τον κόσμο.

Τα μέλη της Επιτροπής διορίζονται για μια περίοδο πέντε ετών, μετά από τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκλέγεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατόπιν πρότασης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Οι επίτροποι -επί του παρόντος ένας από κάθε κράτος μέλος, συμπεριλαμβανομένων του προέδρου και των αντιπροέδρων της Επιτροπής- εγκρίνονται από το Κοινοβούλιο προτού αναλάβουν τα καθήκοντά τους.

Η τήρηση της νομοθεσίας

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεριμνά για την ενιαία ερμηνεία και εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ σε όλα τα κράτη μέλη της.

Το Δικαστήριο είναι επίσης αρμόδιο για την επίλυση νομικών διαφορών στις οποίες εμπλέκονται τα κράτη μέλη, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, επιχειρήσεις ή ιδιώτες. Εδρεύει στο Λουξεμβούργο και απαρτίζεται από δικαστές που προέρχονται από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Άλλα θεσμικά και λοιπά όργανα

Η ΕΕ έχει 8 ακόμη κύρια όργανα με συγκεκριμένα καθήκοντα:

Για τη λεπτομερή εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ στα πολλαπλά πεδία δράσης της, η ΕΕ διαθέτει 40 οργανισμούς διαφορετικής φύσης και μεγέθους σε διάφορες χώρες της Ένωσης.

Αρχή σελίδας

Αρχή σελίδας



Βοηθήστε μας να βελτιώσουμε το δικτυακό τόπο

Βρήκατε την πληροφορία που ζητούσατε;

ΝαιΌχι

Ποια πληροφορία ζητούσατε;

Έχετε να προτείνετε κάτι;