Zwalczanie nadużyć finansowych

Ochrona pieniędzy podatników

Przemyt papierosów, fałszowanie monet euro, uchylanie się od zapłaty cła za import ubrań i obuwia, dopłaty do nieistniejących plantacji pomarańczy – to tylko przykłady nadużyć, których koszty ponoszą europejscy podatnicy.

Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) zatrudnia 500 urzędników, których zadaniem jest wykrywanie oszustw i ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej i podatników.

Przeczytaj cały tekstPrzeczytaj cały tekst

Urząd prowadzi corocznie setki dochodzeń w sprawach dotyczących uchylania się od uregulowania należności wobec UE oraz niezgodnego z przeznaczeniem wykorzystania unijnych funduszy. W 2009 r. OLAF zakończył 220 dochodzeń dotyczących nadużyć finansowych, z których każde trwało średnio 24 miesiące. Sprawy prowadzone w 2009 r. w związku z podejrzeniem nadużyć finansowych w odniesieniu do środków unijnych dotyczyły kwoty 280 mln euro, czyli zaledwie 0,2 proc. całkowitego budżetu UE.

Wykrywanie przemycanych towarów

Największa kategoria oszustw finansowych to niewłaściwe wykorzystanie środków z funduszy strukturalnych UE, służących do finansowania rolnictwa, projektów w dziedzinie polityki społecznej i rozwoju regionalnego.

Dzięki traktatowi lizbońskiemu przepisy UE służące zwalczaniu nadużyć są obecnie zaostrzane, co ułatwi OLAF-owi prowadzenie walki z międzynarodowymi oszustwami.

Rola OLAF-u

Zadaniem OLAF-u jest ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej, zwalczanie nadużyć finansowych, walka z korupcją i inną nielegalną działalnością, w tym również wykroczeniami na tle finansowym w samych instytucjach europejskich, choć akurat tego rodzaju przypadków jest mało.

Urzędnicy OLAF-u mają szerokie uprawnienia w zakresie prowadzenia dochodzeń. Mogą przeprowadzać kontrole na terenie przedsiębiorstw mających siedzibę w krajach UE oraz w niektórych krajach trzecich. OLAF nie jest uprawniony do wnoszenia spraw do sądu – zadanie to przypada właściwym organom w kraju, w którym domniemane oszustwo zostało popełnione. Jednak w przyszłości może powstać Prokuratora Europejska, która będzie ścigać sądownie oszustów bezpośrednio w państwach członkowskich, w których doszło do naruszenia interesów finansowych UE.

OLAF podpisał umowy o współpracy z wieloma krajami, od USA po Uzbekistan, od Chin po Chile, i ściśle współpracuje z Europolem (Europejski Urząd Policji) i Eurojustem (agencja powołana w celu koordynowania walki z poważnymi przestępstwami).

Centrum dowodzenia w walce z nadużyciami

Uważaj na fałszywe monety

Jednym z głównych zadań OLAF-u jest koordynacja. Usytuowany w samym sercu siatki organów zajmujących się dochodzeniami, OLAF zapewnia nieprzerwane funkcjonowanie łańcucha, którego ogniwami są różne krajowe systemy śledcze i sądowe. Ośrodek koordynacji do spraw wspólnych operacji celnych w Brukseli, którym kieruje OLAF lub rząd jednego z krajów, zapewnia zaplecze techniczne i logistyczne przez całą dobę, siedem dni w tygodniu, co pozwala na koordynację działań w czasie rzeczywistym.

Technika ma ogromne znaczenie dla działalności OLAF-u. Wymiana informacji odbywa się poprzez system informacji celnej – który umożliwia służbom celnym, policji, straży przybrzeżnej, służbom zdrowia publicznego i służbom rolnym zbieranie informacji niejawnych w czasie rzeczywistym w ramach jednej bazy danych – oraz poprzez system informacji o nadużyciach finansowych, za pomocą którego przesyła się setki tysięcy wiadomości rocznie.

Wspólne operacje celne

Ośrodek koordynacji OLAF-u wykorzystano w czerwcu 2010 r. do przeprowadzenia operacji „Sirocco” wymierzonej przeciwko handlowi podrobionymi papierosami. W operacji uczestniczyły organy celne z 27 państw członkowskich UE oraz 11 krajów partnerskich wschodzących w skład Unii dla Śródziemnomorza (Albania, Chorwacja, Czarnogóra, Egipt, Jordania, Liban, Maroko, Narodowa Władza Palestyńska, Syria, Tunezja i Turcja), a wsparcia udzieliły Interpol, Europol i Światowa Organizacja Celna.

Podczas operacji przechwycono 40 mln podrobionych papierosów, 1200 kg tytoniu papierosowego, 7000 litrów alkoholu oraz 8 mln innych podrobionych produktów, w tym ubrań, obuwia, zabawek i sprzętu elektronicznego. Gdyby przemytnikom udało się przewieźć wszystko przez granicę, uniknęliby zapłacenia 8 mln euro w cłach i akcyzie za same papierosy, nie licząc innych przemycanych dóbr.

W kwietniu 2011 r. węgierskie organy celne w ścisłej współpracy z OLAF-em zorganizowały operację „Fireblade”. W jej wyniku skonfiskowano duże ilości podrobionej odzieży i akcesoriów wwożonych na teren UE samochodami przez wschodnią granicę.

W przeszłości OLAF przeprowadził też wiele innych wspólnych operacji celnych, jak np. „Diabolo II”.

Udaremnianie prób przemytu papierosów

Uchylanie się od zapłaty akcyzy i cła nałożonych na papierosy (z reguły poprzez próby przemytu) to jedna z głównych kategorii nadużyć, których zwalczaniem zajmuje się OLAF. W ramach pojedynczej operacji przeprowadzonej w kwietniu 2011 r. we współpracy z niemieckimi, litewskimi i polskimi organami celnymi przechwycono blisko 70 mln papierosów, co oznacza z punktu widzenia europejskiego podatnika uniknięcie strat w wysokości 6 mln euro.

We wrześniu 2010 r. Komisja Europejska podpisała wieloletnie porozumienie z Imperial Tobacco Limited (ITL) w sprawie wspólnej walki z nielegalnym handlem wyrobami tytoniowymi. W ramach prawnie wiążącego porozumienia grupa ITL będzie we współpracy z Komisją Europejską, OLAF-em i organami ścigania państw członkowskich wspomagać zwalczanie przemytu i podrabiania papierosów. Zgodnie z porozumieniem w nadchodzących 20 latach grupa ITL wpłaci na rzecz Komisji i państw członkowskich znaczne kwoty w łącznej wysokości 207 mln euro.

Wszystkie 27 państw członkowskich UE podpisało też dwa podobne porozumienia z firmami Philip Morris International (PMI) i Japan Tobacco International (JTI) wymierzone przeciwko zjawiskom przemytu i podrabiania.

Monety euro pod lupą

OLAF kieruje również Europejskim Centrum Naukowo-Technicznym, które bada sfałszowane monety euro i które ma siedzibę w mennicy paryskiej. W 2010 r. liczba sfałszowanych monet euro wycofanych z obrotu wzrosła o 8 proc. w porównaniu z rokiem ubiegłym – przechwycono 186 tys. monet (w 2009 r. było to 172,1 tys. monet). Największą popularnością wśród fałszerzy cieszą się monety o nominale 2 euro, które stanowiły niemal 70 proc. wszystkich fałszywych monet wykrytych w 2010 r.

Początek strony

Instytucje i organy UE

Komisja Europejska
- Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF)
- Departament budżetowy
- Reforma budżetu
- Podatki i unia celna
- Zwalczanie przestępczości zorganizowanej
Parlament Europejski
- Komisja Budżetowa
- Komisja Kontroli Budżetowej
Rada Unii Europejskiej

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny
- Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej
Komitet Regionów

Trybunał Obrachunkowy

Trybunał Obrachunkowy a budżet UE

Agencje UE

Europejski Urząd Policji (EUROPOL)
Europejskie Kolegium Policyjne (CEPOL)
Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich (FRONTEX)