Konkurencja

Konkurencja musi być uczciwa

Zgodnie z przepisami UE przedsiębiorstwa nie mogą:

• ustalać cen ani dzielić się rynkami między sobą
• nadużywać pozycji dominującej na danym rynku w celu wyeliminowania mniejszych konkurentów
• łączyć się, jeżeli taka fuzja umożliwiłaby im przejęcie kontroli nad danym rynkiem. W praktyce zasada ta zapobiega tylko niektórym połączeniom przedsiębiorstw. Duże przedsiębiorstwa prowadzące działalność na większą skalę w UE, aby połączyć się, muszą uzyskać zgodę Komisji Europejskiej – nawet jeśli mają siedzibę poza obszarem UE.

W szczególnych okolicznościach Komisja może zgodzić się na to, aby firma uzyskała lub zachowała pozycję monopolisty − np. w przypadku wyjątkowo kosztownej infrastruktury (tzw. monopol naturalny) lub konieczności zagwarantowania usługi użyteczności publicznej. Niemniej jednak:

• monopoliści muszą wykazać, że traktują inne firmy w uczciwy sposób
• infrastruktura monopoli naturalnych musi być udostępniana wszystkim użytkownikom
• przychodów uzyskanych z tytułu świadczenia usług użyteczności publicznej nie można przeznaczać na dotowanie działalności komercyjnej, co mogłoby umożliwić stosowanie cen niższych od cen konkurentów.

Małe firmy pod ochroną

Podczas współpracy z mniejszymi firmami duże przedsiębiorstwa nie mogą wykorzystać swojej pozycji do narzucenia warunków, które utrudniłyby ich dostawcom lub klientom współpracę z konkurencją. Komisja ma prawo karać grzywnami firmy stosujące takie praktyki (i z tego prawa korzysta).

Prowadzone przez Komisję dochodzenia w sprawie praktyk antykonkurencyjnych dotyczą nie tylko towarów. Obejmują również usługi świadczone w ramach wolnych zawodów oraz usługi finansowe, między innymi w sektorach bankowości detalicznej i kart kredytowych.

Pomoc tylko dla dobrze rokujących firm

Komisja sprawdza również, jaka jest wysokość pomocy przyznawanej przedsiębiorstwom przez rządy poszczególnych krajów (tzw. pomoc państwa). Pomoc taka może być udzielana w różnych formach, przykładem są:

• kredyty i dotacje
• ulgi podatkowe
• udostępnianie po preferencyjnych cenach towarów i usług
• gwarancje rządowe, które zwiększają rating kredytowy firmy w porównaniu z konkurentami.

Rządy krajów UE nie mogą w żadnym wypadku udzielić pomocy przedsiębiorstwom w trudnej sytuacji, które nie mają szans na funkcjonowanie o własnych siłach.

Wyjątki

Dopuszcza się jednak pewne wyjątki od stosowanych reguł:

• Komisja może zezwolić firmom na współpracę prowadzącą do opracowania wspólnych norm technicznych dla całego rynku.
• Może zezwolić mniejszym firmom na współpracę, jeżeli poprawia to ich pozycję konkurencyjną w porównaniu z dużymi przedsiębiorstwami.
• Pomoc państwa jest dozwolona, jeżeli istnieje realna szansa na to, że firma przeżywająca trudności − lub nowo powstała − dzięki pomocy zacznie przynosić zyski, i jeżeli udzielenie jej wsparcia leży w interesie UE (np. ochrona istniejących miejsc pracy lub tworzenie nowych).

Najważniejsze jest jednak to, czy dane działanie przyniesie korzyści konsumentom i czy nie będzie miało negatywnego wpływu na inne firmy. Komisja często zezwala na udzielenie pomocy na badania naukowe i innowacje oraz rozwój regionalny i działalność małych przedsiębiorstw, ponieważ pomoc taka służy realizacji głównych celów UE.

Korzyści w praktyce

Jedną z najbardziej znanych spraw Komisji przeciwko nadużywaniu dominującej pozycji na rynku była sprawa amerykańskiego giganta komputerowego − firmy Microsoft. Firma została ukarana grzywną za sprzedawanie różnych programów komputerowych w pakietach, a nie osobno. Komisja doszła do wniosku, że tą metodą Microsoft pozbawia konsumentów możliwości wyboru, utrzymuje ceny na zawyżonym poziomie i ogranicza innowacyjność w sektorze programów komputerowych.

Komisja interweniowała również w sprawie braku przejrzystości cen w sektorze produkcji samochodów, dzięki czemu teraz dużo łatwiej jest porównać ceny aut przed opodatkowaniem w całej UE.

Komisja podjęła też działania po to, by umożliwić dilerom samochodowym obsługiwanie różnych marek, tak aby mogli oni prowadzić działalność nieograniczającą się do jednego kraju UE oraz aby nieautoryzowani dilerzy mogli sprzedawać części zamienne i dokonywać uznawanych przez producenta napraw.

Nadzór

Szeroki zakres kompetencji Komisji w dziedzinie prowadzenia dochodzeń w sprawie naruszania unijnych przepisów konkurencji oraz zapobiegania takim naruszeniom podlega kontroli sądowej ze strony Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Firmy i rządy krajów UE regularnie składają odwołania od decyzji Komisji i czasami wygrywają tego rodzaju sprawy.

Początek strony

Instytucje i organy UE

• Komisja Europejska
  • Konkurencja
• Parlament Europejski
  • Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów
  • Komisja Gospodarcza i Monetarna
• Rada Unii Europejskiej
  • Konkurencyjność: rynek wewnętrzny, przemysł i badania
• Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny
  • Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji
• Komitet Regionów
  • Komisja Polityki Gospodarczej i Społecznej (ECOS)

Wsparcie finansowe

• Dotacje
• Zaproszenia do składania ofert (zamówienia publiczne)

Publikacje, biuletyny informacyjne i statystyki

• Publikacje
• Biuletyny informacyjne
• Dane statystyczne

Prawodawstwo

• Przepisy UE w skrócie – konkurencja
• Obowiązujące akty prawne dotyczące konkurencji (pełna treść)
• Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – art. 101 (konkurencja), art. 109 (procedura przyjmowania przepisów wykonawczych w zakresie konkurencji)