Obywatelstwo UE

Europejski Rok Obywateli 2013

Im lepiej Europejczycy będą znać prawa przysługujące im jako obywatelom UE, tym bardziej przemyślane decyzje będą podejmować i tym bardziej demokratyczna będzie Europa na wszystkich poziomach.

Wszyscy obywatele państw członkowskich UE automatycznie są też obywatelami UE. Obywatelstwo UE uzupełnia obywatelstwo państw członkowskich – z jego racji przysługują nam ważne prawa dodatkowe.

Przeczytaj cały tekstPrzeczytaj cały tekst

Prawa wynikające z obywatelstwa UE

Banknoty euro i paszport w portfelu © iStockphoto

Ważny paszport lub dowód tożsamości uprawnia obywateli UE do pobytu w innym kraju UE przez okres do trzech miesięcy.

Prawa obywateli UE zostały określone w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 20) oraz w Karcie praw podstawowych UE (rozdział V). Więcej o swoich prawach można dowiedzieć się, korzystając z portalu Twoja Europa i serwisu Europe Direct.

Zmiana miejsca pobytu w UE

Obywatele UE mają prawo do przemieszczania się po UE i zamieszkania za granicą – są przy tym chronieni przed dyskryminacją ze względu na narodowość. Mogą zamieszkać w dowolnym kraju UE, jeśli spełnią pewne warunki. Na przykład przy wjeździe do innego kraju UE można zostać poproszonym o okazanie dokumentu tożsamości, zaś prawo pobytu w innym kraju członkowskim przez okres dłuższy niż trzy miesiące zależy m.in. od tego, czy pracuje się zawodowo, studiuje itp.

Udział w życiu politycznym UE

Dłoń wrzucająca kopertę do urny do głosowania, w tle flaga UE © iStockphoto

Wszyscy obywatele UE mają prawo do głosowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego

Każdy obywatel UE ma prawo głosować i kandydować w wyborach do władz lokalnych i do Parlamentu Europejskiego na takich samych warunkach jak obywatele kraju UE, w którym mieszka.

Skargi i petycje

Prawo do składania petycji pozwala obywatelom UE na zgłaszanie zastrzeżeń lub skarg do Parlamentu Europejskiego. Można zwrócić się do Parlamentu o zajęcie się konkretną sprawą w interesie własnym lub w interesie publicznym. Przedmiot sprawy musi być objęty zakresem działalności UE i dotyczyć bezpośrednio osoby składającej petycję.

Skargi dotyczące niewłaściwego administrowania w instytucjach i organach UE można wnosić do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

Obywatele UE mogą również bezpośrednio kontaktować się z instytucjami i organami doradczymi UE i mają prawo do otrzymania odpowiedzi w jednym z 23 języków urzędowych UE.

Ochrona konsularna

Kiedy obywatel UE przebywający poza terytorium UE potrzebuje pomocy, ma prawo do skorzystania z ochrony konsularnej, jaką zapewniają ambasady lub konsulaty każdego kraju UE. Pomoc udzielana jest w takich sytuacjach, jak: zgon, wypadek, choroba, aresztowanie, przestępstwo z użyciem przemocy i repatriacja.

Inicjatywa obywatelska

Istnieje też możliwość grupowego zwrócenia się do Komisji Europejskiej o przygotowanie projektu aktu prawnego – w ramach europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Petycję musi poprzeć na piśmie co najmniej milion obywateli z co najmniej jednej czwartej państw członkowskich UE.

Aktywne uczestnictwo w życiu obywatelskim UE

Unia nie tylko jest gwarantem wyżej opisanych praw, ale też zachęca obywateli i organizacje do odegrania aktywnej roli w działaniach na rzecz jej rozwoju. Program „Europa dla obywateli” zapewnia wsparcie finansowe dla inicjatyw podejmowanych w takich obszarach działalności, jak uczestnictwo w życiu demokratycznym na szczeblu UE, dialog międzykulturowy, zatrudnienie, spójność społeczna i zrównoważony rozwój oraz społeczne skutki różnych kierunków unijnej polityki. Program „Prawa podstawowe i obywatelstwo” propaguje prawa obywateli UE.

Obchodzony w 2013 r. Europejski Rok Obywateli również jest doskonałą okazją do szerzenia wiedzy o prawach obywateli UE i prowadzenia dialogu na temat obywatelstwa UE.

Promowaniu obywatelstwa UE służy też publikowane przez Komisję Sprawozdanie na temat obywatelstwa UE .