You are here:

Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa

W ciągu wielu lat Unia Europejska stopniowo tworzyła własną politykę zagraniczną i bezpieczeństwa, dzięki czemu na arenie międzynarodowej może mówić jednym głosem i działać jednomyślnie. Działając razem, 28 państw członkowskich UE może wywierać o wiele większy wpływ na wydarzenia światowe, niż gdyby każde z tych państw działało w pojedynkę.

W traktacie lizbońskim z 2009 r. wzmocniono wagę polityki zagranicznej i bezpieczeństwa poprzez utworzenie:

Pokój i bezpieczeństwo

Celem unijnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa jest:

  • chronienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego
  • wspieranie współpracy międzynarodowej
  • krzewienie i umacnianie
    • demokracji
    • praworządności
    • poszanowania praw człowieka i podstawowych swobód.

Dyplomacja i partnerstwo

UE odgrywa ważną rolę w rozwiązywaniu wielu kwestii o znaczeniu międzynarodowym, począwszy od monitorowania programu jądrowego Iranu oraz przywracania równowagi w Somalii i szerzej, w Rogu Afryki, po walkę z globalnym ociepleniem. Podstawą wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE w rozwiązywaniu konfliktów i pogłębianiu międzynarodowego zrozumienia jest wykorzystywanie dyplomacji, w razie konieczności popartej środkami handlowymi, pomocy humanitarnej, bezpieczeństwa lub obronnymi.

Unia jest największym na świecie dawcą pomocy na rzecz rozwoju, co angażuje ją w wyjątkowy sposób we współpracę z krajami rozwijającymi się.

Ogromne znaczenie gospodarcze i demograficzne Unii Europejskiej złożonej z 28 państw stanowi o jej wadze na arenie międzynarodowej. Zajmuje czołową pozycję w światowej wymianie handlowej oraz emituje drugą co do znaczenia walutę świata – euro. Im częściej w sprawach polityki zagranicznej państwa członkowskie przemawiają jednym głosem, tym bardziej rośnie znaczenie UE.

UE współpracuje ze wszystkimi najważniejszymi partnerami na świecie – również z potęgami wschodzącymi. Dąży do tego, aby partnerstwo to opierało się na wspólnych interesach i korzyściach, by każda strona miała zarówno prawa, jak i obowiązki. UE uczestniczy regularnie w spotkaniach na szczycie z Kanadą, Chinami, Indiami, Japonią, Rosją i Stanami Zjednoczonymi. Współpraca z tymi i innymi państwami obejmuje wiele dziedzin, takich jak:

  • edukacja
  • środowisko
  • bezpieczeństwo i obronność
  • przestępczość
  • prawa człowieka.

Misje pokojowe

UE wysłała misje pokojowe w wiele regionów świata dotkniętych konfliktem. W sierpniu 2008 r. przyczyniła się do zawieszenia broni między Gruzją a Rosją, wysłała obserwatorów mających monitorować sytuację (misja obserwacyjna UE w Gruzji Wybierz wersję językową tego linka   English (en) ) i udzieliła pomocy humanitarnej osobom przesiedlonym w wyniku walk.

W Kosowie funkcjonariusze policji i wymiaru sprawiedliwości (EULEX Kosowo Wybierz wersję językową tego linka   English (en) ) pomagają w utrzymaniu porządku publicznego.

Środki interwencji

Unia nie posiada stałej armii. Natomiast w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO) państwa członkowskie udostępniają doraźnie wojska do realizacji następujących celów:

  • wspólne operacje rozbrojeniowe
  • misje humanitarne i ratunkowe
  • doradztwo wojskowe i pomoc wojskowa
  • zapobieganie konfliktom i operacje pokojowe
  • zarządzanie kryzysowe, np. zaprowadzanie pokoju oraz stabilizacja sytuacji po konflikcie.

Od 2003 r. UE przeprowadziła około 30 misji cywilnych i operacji wojskowych na trzech kontynentach. Podejmowano je w odpowiedzi na różne sytuacje kryzysowe, m.in.:

  • operacje budowania pokoju w dotkniętej tsunami Indonezji
  • ochrona uchodźców w Mali i w Republice Środkowej Afryki
  • walka z piratami u wybrzeży Somalii i Rogu Afryki.

UE odgrywa obecnie ważną rolę w dziedzinie bezpieczeństwa.

Od stycznia 2007 r. UE jest w stanie prowadzić operacje szybkiego reagowania przy pomocy równolegle działających dwóch grup bojowych. Każda z nich składa się z 1500 żołnierzy i przeznaczona jest do prowadzenia jednej operacji. Jeżeli zajdzie taka potrzeba, UE może rozpocząć dwie operacje niemal jednocześnie. Decyzje dotyczące tego rodzaju działań podejmowane są przez ministrów państw UE na posiedzeniach Rady UE.

Bliższe relacje z naszymi sąsiadami – Europejska polityka sąsiedztwa

Europejska Polityka Sąsiedztwa (EPS) reguluje stosunki UE z 16 krajami sąsiadującymi z nią od południa i od wschodu.

Od południa: Algieria, Egipt, Izrael, Jordania, Liban, Libia, Maroko, Palestyna (użycie tej nazwy nie może być traktowane jako uznanie państwa Palestyna i pozostaje bez uszczerbku dla indywidualnych stanowisk państw członkowskich w tej kwestii), Syria i Tunezja.

Od wschodu: Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Mołdawia i Ukraina.

Polityka sąsiedztwa, której celem jest wzmacnianie dobrych relacji między UE a krajami sąsiadującymi z nią, oferuje:

  • stowarzyszenie polityczne
  • integrację gospodarczą
  • zwiększoną mobilność osób.

W wyniku rozszerzenia UE kraje Europy Wschodniej oraz południowego Kaukazu stały się naszymi bliskimi sąsiadami. W coraz większym stopniu ich bezpieczeństwo, równowaga i dobrobyt wpływają na naszą sytuację. W 2009 r. zapoczątkowano wspólną inicjatywę polityczną – Partnerstwo Wschodnie – w celu pogłębienia stosunków między UE a sześcioma państwami graniczącymi z nią od wschodu. Bliższa współpraca między UE a jej partnerami z Europy Wschodniej – Armenią, Azerbejdżanem, Białorusią, Gruzją, Republiką Mołdawii i Ukrainą – jest ważnym elementem w stosunkach zagranicznych UE.

W reakcji na wydarzenia Arabskiej Wiosny UE odnowiła swoje działania w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa, aby zapewnić lepsze wsparcie partnerom inicjującym reformy, które sprzyjają demokracji, rządom prawa i poszanowaniu praw człowieka. Równoległe do pogłębiania relacji na szczeblu unijno-rządowym UE dąży do wspierania w tych krajach zrównoważonego rozwoju gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz do promowania współpracy z różnymi grupami i organizacjami.

UE wspiera również sąsiadujące z nią kraje, które stoją w obliczu konfliktu lub kryzysu. Jest największym dawcą pomocy dla ofiar kryzysu w Syrii – w sumie na ten cel przeznaczyła ponad 3,2 mld euro od 2011 r. UE wspiera również Libię, która obecnie znajduje się w trudnej sytuacji politycznej i w zakresie bezpieczeństwa.

UE w dalszym ciągu wspiera międzynarodowe działania na rzecz pokoju na Bliskim Wschodzie. UE opowiada się za znalezieniem rozwiązania zakładającego współistnienie dwóch państw, palestyńskiego i izraelskiego. Dlatego UE, ONZ, USA i Rosją (tzw. kwartet bliskowschodni) zachęcają obydwie strony do osiągnięcia porozumienia. Ponadto współpracują z partnerami regionalnymi w celu wypracowanie pokojowego rozwiązania konfliktu.

Jednym z najbardziej palących problemów międzynarodowych był irański program jądrowy. Ważnym krokiem na drodze do jego rozwiązania było porozumienie, zawarte z przedstawicielami społeczności międzynarodowej w listopadzie 2013 r. Było ono wyrazem uznania dla wiodącej roli UE w rozmowach pokojowych, prowadzonych w imieniu społeczności międzynarodowej.

Azja i Ameryka Łacińska

Unia Europejska zacieśnia współpracę z grupami regionalnymi w Ameryce Łacińskiej i w Azji. Z szybko rozwijającymi się partnerami azjatyckimi UE ustanowiła tzw. zacieśnione partnerstwa, które zapewniają lepszą równowagę między gospodarczymi, politycznymi, społecznymi i kulturalnymi elementami współpracy. UE również zdecydowanie wspiera integrację regionalną w obu regionach.

Bałkany Zachodnie

Kraje Bałkanów Zachodnich są zainteresowane członkostwem w UE.

Państwo Status
Chorwacja Przystąpiła do UE w lipcu 2013 r. jako 28. państwo członkowskie.
Czarnogóra, Serbia Negocjuje kwestię przystąpienia do UE.
Była jugosłowiańska republika Macedonii Komisja zaleciła rozpoczęcie negocjacji.
Albania Rada zatwierdziła wniosek o członkostwo, tym samym Albania uzyskała status kraju kandydującego.
Bośnia i Hercegowina, Kosowo Potencjalni kandydaci

Kosowo w 2008 r. ogłosiło niepodległość od Serbii, niemniej jednak jego status międzynarodowy pozostaje niejasny. Dzięki roli mediacyjnej UE Kosowo i Serbia podpisały ważne porozumienie w kwietniu 2013 r. Wydarzenie to było ukoronowaniem nieprzerwanych działań premierów tych krajów oraz byłej Wysokiej Przedstawiciel Catherine Ashton na rzecz normalizacji stosunków. Było przykładem zdecydowanego zaangażowania UE w proces pokojowy na Bałkanach Zachodnich.

Proces decyzyjny w unijnej polityce zagranicznej

Najważniejszym organem decyzyjnym w Unii Europejskiej jest Rada Europejska złożona z szefów państw i rządów 28 krajów członkowskich. Rada zbiera się cztery razy do roku, aby określić zasady i ogólne wytyczne polityki.

Rolą Wysokiego Przedstawiciela jest dbanie o to, aby unijna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa była bardziej spójna. Co miesiąc przewodniczy on spotkaniu Rady do Spraw Zagranicznych, w którym uczestniczą ministrowie spraw zagranicznych 28 państw UE. Wysoki Przedstawiciel uczestniczy także w posiedzeniach Rady Europejskiej i składa sprawozdania dotyczące spraw zagranicznych.

Większość decyzji dotyczących polityki zagranicznej i bezpieczeństwa podejmowana jest jednomyślnie – decyzję muszą popierać wszystkie kraje UE.

Zadaniem Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) jest wspieranie działań Wysokiego Przedstawiciela. ESDZ pełni rolę unijnego korpusu dyplomatycznego. Sieć ponad 139 delegatur i przedstawicielstw na całym świecie promuje i chroni europejskie wartości i interesy.