Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa

Pokój i bezpieczeństwo

Celem unijnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa jest chronienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, wspieranie współpracy międzynarodowej oraz krzewienie i umacnianie demokracji i praworządności, a także poszanowania praw człowieka i podstawowych swobód.

Dyplomacja i partnerstwo

UE odgrywa ważną rolę w rozwiązywaniu wielu kwestii o znaczeniu międzynarodowym, począwszy od globalnego ocieplenia po konflikt na Bliskim Wschodzie. Podstawą wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE jest wykorzystywanie dyplomacji, w razie konieczności popartej środkami handlowymi, pomocowymi, bezpieczeństwa lub obronnymi, w celu rozwiązania konfliktów i doprowadzenia do porozumienia międzynarodowego. Wartość udzielanej przez Unię pomocy na rzecz rozwoju jest największa na świecie, co daje jej wyjątkowe możliwości, jeżeli chodzi o współpracę z krajami rozwijającymi się.

Ogromne znaczenie gospodarcze, handlowe i finansowe Unii Europejskiej złożonej z 27 państw stanowi o jej wadze na arenie międzynarodowej. Jest ona największym partnerem handlowym na świecie, emitującym drugą co do znaczenia walutę świata – euro. UE odgrywa bardzo istotną rolę na arenie międzynarodowej. A im częściej w sprawach polityki zagranicznej państwa członkowskie przemawiają jednym głosem, tym bardziej rośnie znaczenie UE.

UE współpracuje ze wszystkimi najważniejszymi partnerami na świecie – również nowymi – z których każdy ma swoje własne poglądy i interesy. UE dąży do tego, aby partnerstwo opierało się na wspólnych interesach i korzyściach, aby każda strona miała zarówno prawa, jak i obowiązki.

UE uczestniczy regularnie w spotkaniach na szczycie z głównymi partnerami, takimi jak Stany Zjednoczone, Japonia, Kanada, Rosja, Indie i Chiny. Współpraca z tymi i innymi państwami obejmuje wiele dziedzin, takich jak edukacja, ochrona środowiska, bezpieczeństwo i obrona, walka z przestępczością oraz dialog w sprawie praw człowieka.

Misje pokojowe

UE wysłała misje pokojowe w wiele regionów świata dotkniętych konfliktem. W sierpniu 2008 roku Unia przyczyniła się do zawieszenia broni między Gruzją a Rosją, wysłała obserwatorów mających monitorować sytuację (misja obserwacyjna UE w Gruzji ) i udzieliła pomocy humanitarnej osobom przesiedlonym w wyniku walk.

UE odgrywa wiodącą rolę również na Bałkanach, gdzie finansuje realizowane w siedmiu krajach projekty mające przyczynić się do stabilizacji. W grudniu 2008 roku UE wysłała do Kosowa 1900 funkcjonariuszy policji i wymiaru sprawiedliwości (EULEX Kosowo ), którzy mają pomóc w utrzymaniu porządku publicznego.

Środki interwencji

Unia nie posiada stałej armii, W ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO) polega natomiast na wojskach udostępnianych doraźnie przez państwa członkowskie przy realizacji celów wymienionych poniżej:

• wspólne operacje rozbrojeniowe
• misje humanitarne i ratunkowe
• doradztwo wojskowe i pomoc wojskowa
• zapobieganie konfliktom i operacje pokojowe
• misje zbrojne służące zarządzaniu kryzysami, w tym misje przywracania pokoju i stabilizacyjne po konflikcie.

Wszystkie te misje mogą przyczyniać się do walki z terroryzmem, czasami poprzez wspieranie państw nienależących do UE w zwalczaniu terroryzmu na swoim terytorium.

W ostatnim dziesięcioleciu UE zorganizowała 23 misje cywilne i operacje wojskowe na 3 kontynentach. Podejmowano je w odpowiedzi na sytuacje kryzysowe – począwszy od operacji budowania pokoju w dotkniętym tsunami Acehu, poprzez ochronę uchodźców w Czadzie, po walkę z piratami u wybrzeży Somalii i Rogu Afryki . UE odgrywa coraz większą rolę w dziedzinie bezpieczeństwa.

Od stycznia 2007 roku UE może organizować operacje szybkiego reagowania z udziałem dwóch grup bojowych liczących po 1500 członków (w razie potrzeby może rozpocząć obydwie operacje niemal równocześnie). Decyzje dotyczące tego rodzaju działań podejmowane są przez ministrów państw UE na spotkaniach Rady UE.

Wschodni sąsiedzi

Na podobieństwo stosunków z Rosją, UE dąży również do zacieśnienia relacji z Gruzją, Armenią, Azerbejdżanem, Mołdawią, Ukrainą i Białorusią. Wojna między Rosją a Gruzją w sierpniu 2008 r., która zakończyła się wynegocjowaniem z pomocą UE zawieszenia broni oraz wysłaniem do Gruzji misji obserwacyjnej, spowodowała obawy co do stabilności w tym regionie. Unia oferuje znaczną pulę środków na pomoc tym krajom i, jeśli podejmą one reformy polityczne i gospodarcze mające na celu wzmocnienie demokracji, gotowa jest zaoferować im zawarcie umów o wolnym handlu.

Bliższe stosunki: kraje śródziemnomorskie i Bliski Wschód

Reagując na wydarzenia Arabskiej Wiosny w 2011 roku UE odnowiła swoje działania w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa, aby okazać solidarność ze społeczeństwami domagającymi się demokracji. Polityka sąsiedztwa, której celem jest wzmacnianie dobrych relacji między UE a krajami sąsiadującymi z nią od wschodu i południa, oferuje stowarzyszenie polityczne, integrację gospodarczą i zwiększoną mobilność. Odnowiona polityka przewiduje większe wsparcie dla krajów sąsiadujących zaangażowanych w działania na rzecz reform politycznych i gospodarczych oraz rozwijanie kontaktów z ich mieszkańcami.

Aby pomóc Tunezji realizacji demokratycznych przemian i odbudowywaniu gospodarki, ustanowiono grupę zadaniową UE-Tunezja zajmującą się koordynowaniem pomocy udzielanej przez UE i społeczność międzynarodową. W listopadzie 2012 roku ustanowiono podobną grupę do spraw Egiptu.

Inny charakter ma wspieranie przez UE międzynarodowych działań na rzecz pokoju na Bliskim Wschodzie. Celem UE jest znalezienie rozwiązania zakładającego współistnienie dwóch państw, palestyńskiego i izraelskiego. Dlatego wspólnie z ONZ, USA i Rosją (tzw. kwartet bliskowschodni) zachęca obydwie strony do osiągnięcia porozumienia.

UE angażuje się również na rzecz Iranu, przewodnicząc negocjacjom w sprawie ograniczenia irańskiego programu jądrowego.

Azja i Ameryka Łacińska

Unia Europejska zacieśnia współpracę z grupami regionalnymi na całym świecie, szczególnie w Ameryce Łacińskiej i w Azji. Z szybko rozwijającymi się partnerami azjatyckimi UE ustanowiła tzw. zacieśnione partnerstwa, które zapewniają lepszą równowagę między gospodarczymi, politycznymi, społecznymi i kulturalnymi elementami współpracy.

Bałkany: w oczekiwaniu na członkostwo w UE

W lipcu 2013 roku Chorwacja zostanie 28. państwem członkowskim UE. Z kolei była jugosłowiańska republika Macedonii i Serbia zostały oficjalnie uznane za kraje kandydujące do członkostwa w UE. Albania, Bośnia i Hercegowina oraz Czarnogóra złożyły wniosek w tej sprawie.

W 2008 r. Kosowo ogłosiło niezależność od Serbii, nie osiągnięto jeszcze jednak międzynarodowego consensusu co do jego statusu. Unia aktywnie angażuje się w poszukiwanie dyplomatycznych rozwiązań, przewodnicząc dialogowi, jaki prowadzą Prisztina i Belgrad, a jednocześnie służy praktyczną pomocą.

Proces decyzyjny w unijnej polityce zagranicznej

Najważniejszym organem decyzyjnym w Unii Europejskiej jest Rada Europejska złożona z szefów państw i rządów 27 krajów członkowskich. Rada zbiera się cztery razy do roku, aby określić zasady i ogólne wytyczne polityki.

Zadanie wysokiej przedstawiciel Catherine Ashton polega na zapewnieniu działaniom UE w dziedzinie polityki zagranicznej większej spójności. Co miesiąc przewodniczy ona spotkaniu Rady do Spraw Zagranicznych, w którym uczestniczą ministrowie spraw zagranicznych 27 państw UE. Wysoka przedstawiciel bierze też udział w szczytach Rady Europejskiej i zdaje relacje na temat sytuacji w podlegającej jej dziedzinie.

Większość decyzji dotyczących polityki zagranicznej i bezpieczeństwa podejmowana jest jednomyślnie – decyzję muszą popierać wszystkie kraje UE.

Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) pełni funkcję pomocniczą względem wysokiego przedstawiciela. Unijne służby dyplomatyczne obejmują 141 delegatur i biur na całym świecie, których zadaniem jest ochrona i promowanie interesów Europy.

Początek strony

Instytucje i organy UE

• Komisja Europejska
  • UE na świecie
  • Europejska Służba Działań Zewnętrznych
  • Europejska polityka sąsiedztwa
  • Pomoc humanitarna i ochrona ludności
  • EuropeAid – współpraca i rozwój
  • Handel zewnętrzny
  • Rozszerzenie
• Parlament Europejski
  • Komisja Spraw Zagranicznych (AFET)
  • Podkomisja Praw Człowieka (DROI)
  • Podkomisja Bezpieczeństwa i Obrony (SEDE)
  • Komisja Rozwoju (DEVE)
  • Komisja Handlu Międzynarodowego (INTA)
• Rada Unii Europejskiej
  • Sprawy ogólne
  • Sprawy zagraniczne
• Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny
  • Sekcja Stosunków Zewnętrznych
• Komitet Regionów
  • Komisja Obywatelstwa, Sprawowania Rządów, Spraw Instytucjonalnych i Zewnętrznych (CIVEX)
• Europejski Bank Inwestycyjny
  • Kraje Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP)
  • Azja i Ameryka Łacińska (ALA)
  • Instrument Eurośródziemnomorskiego Partnerstwa i Inwestycji (FEMIP)
• Agencje UE
  • Europejskie Kolegium Bezpieczeństwa i Obrony (EKBiO)
  • Instytut Unii Europejskiej Studiów nad Bezpieczeństwem (IUESB)
  • Centrum Satelitarne Unii Europejskiej (EUSC)
  • Europejska Agencja Obrony (EDA)

Wsparcie finansowe

• Dotacje
• Zaproszenia do składania ofert (zamówienia publiczne)

Publikacje, biuletyny informacyjne i statystyki

• Publikacje
• Biuletyny informacyjne
• Statystyki

Prawodawstwo

• Prawodawstwo UE w skrócie – sprawy zagraniczne i polityka bezpieczeństwa / Stosunki zewnętrzne / Pomoc humanitarna / Handel zewnętrzny / Współpraca i rozwój / Prawa człowieka i demokracja / Walka z terroryzmem
• Obowiązujące prawodawstwo dotyczące spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa
• Traktat ustanawiający Unię Europejską – art. 21-46
• Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – art. 205-222