You are here:

Buitenlands en veiligheidsbeleid

De EU heeft in de loop der jaren haar eigen buitenlands en veiligheidsbeleid ontwikkeld, waardoor zij nu op het wereldtoneel met één stem kan spreken. Samen hebben de 28 EU-lidstaten veel meer macht en invloed dan elk apart.

Het buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU heeft bij het Verdrag van Lissabon in 2009 een extra dimensie gekregen door

Vrede en veiligheid

De EU wil via haar buitenlands en veiligheidsbeleid

  • de vrede bewaren en de wereld veiliger maken,
  • internationale samenwerking bevorderen
  • zich inzetten voor de ontwikkeling en bescherming van
    • de democratie
    • de rechtsstaat
    • de mensenrechten en de fundamentele vrijheden

Diplomatie en partnerschap

De EU is een hoofdrolspeler op allerlei terreinen, van het kernprogramma van Iran en de stabiliteit in Somalië en de Hoorn van Afrika tot de bescherming van het klimaat. Haar gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, bedoeld om conflicten op te lossen en wederzijds begrip te kweken, is gebaseerd op diplomatie. Handel, humanitaire hulp, veiligheid en defensie spelen vaak een aanvullende rol.

Als ’s werelds grootste donor van ontwikkelingssteun heeft de EU een unieke positie als het gaat om samenwerking met ontwikkelingslanden.

Alleen al door de demografische omvang en het economisch gewicht is de EU met haar 28 lidstaten een speler van betekenis. Zij is het grootste handelsblok ter wereld en heeft de op een na belangrijkste munt ter wereld, de euro. Doordat ze ook in het buitenlands beleid steeds vaker gemeenschappelijke standpunten inneemt, neemt haar invloed alleen maar toe.

De EU heeft partnerschappen met de belangrijkste landen in de wereld, ook met de opkomende machten. Zij streeft daarbij naar partnerschappen die gebaseerd zijn op wederzijdse belangen en voordelen. De EU houdt regelmatig topbijeenkomsten met Canada, China, India, Japan, Rusland en de Verenigde Staten. Het gaat daarbij onder andere over:

  • onderwijs
  • milieu
  • veiligheid en defensie
  • criminaliteit
  • mensenrechten

Vredeshandhaving

De EU heeft vredesmissies naar brandhaarden overal ter wereld gestuurd. In augustus 2008 regelde zij mede een staakt-het-vuren tussen Georgië en Rusland, stuurde zij EU-waarnemers naar Georgië Bekijk deze link in een andere taal   English (en) om de situatie te volgen, en gaf ze humanitaire hulp aan de mensen die voor de gevechten gevlucht waren.

In Kosovo helpt een krachtdadige politie- en justitiemacht (EULEX Kosovo Bekijk deze link in een andere taal   English (en) ) recht en orde te handhaven.

Interventiemiddelen

Er is geen permanent EU-leger. De EU-landen stellen in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB), wanneer nodig, troepen ter beschikking voor:

  • gezamenlijke ontwapeningsoperaties
  • humanitaire en reddingsopdrachten
  • advies en bijstand op militair gebied
  • conflictpreventie en vredeshandhaving
  • crisisbeheersing, bijvoorbeeld vredestichting en stabiliseringsoperaties na afloop van conflicten

Sinds 2003 heeft de EU zo’n 30 civiele missies en militaire operaties op drie continenten uitgevoerd. Daarbij werd steeds op crises gereageerd:

En als het gaat om waarborging van de veiligheid in de wereld, staat de EU vooraan.

Sinds januari 2007 kan de EU snel optreden met twee 1500-koppige bataljons, die zo nodig bijna tegelijkertijd aan een operatie kunnen beginnen. De nationale ministers van de EU-landen beslissen in de Raad van de EU over dergelijke operaties.

Nauwere banden met onze buren: Europees nabuurschapsbeleid

Het Europees nabuurschapsbeleid (ENB) regelt de betrekkingen van de EU met 16 van haar zuidelijke en oostelijke buren.

In het zuiden: Algerije, Egypte, Israël, Jordanië, Libanon, Libië, Marokko, Palestina, Syrië en Tunesië.

in het oosten: Armenië, Azerbeidzjan, Georgië, Moldavië, Oekraïne en Wit-Rusland.

De EU wil hiermee de banden aanhalen via:

  • politieke associatie
  • economische integratie
  • meer mobiliteit.

Door de uitbreiding van de EU zijn de landen van Oost-Europa en de zuidelijke Kaukasus naaste buren van de EU geworden. Hun veiligheid, stabiliteit en welvaart hebben een steeds grotere invloed op de onze. In 2009 is een gezamenlijk beleidsinitiatief, het Oostelijke Partnerschap, gestart om de banden met de zes oostelijke buurlanden van de EU aan te halen. Nauwere samenwerking tussen de EU en haar Oost-Europese partners: Armenië, Azerbeidzjan, Georgië, Moldavië, Oekraïne en Wit-Rusland, werd een essentieel onderdeel van de buitenlandse betrekkingen van de EU.

De Arabische lente van 2011 gaf een nieuwe impuls aan het Europees nabuurschapsbeleid, zodat meer steun kon worden gegeven aan partners die hervormingen doorvoerden op het gebied van democratie, rechtsstaat en mensenrechten. Het doel is een inclusieve economische ontwikkeling in deze landen en partnerschappen met allerlei groeperingen en organisaties, parallel aan de betrekkingen van de EU met de overheden.

De EU steunt ook buurlanden die te maken hebben met conflicten en crisissituaties. Zij is met een bijdrage van 3,2 miljard euro sinds 2011 de grootste hulpdonor voor slachtoffers van de crisis in Syrië. De EU probeert ook Libië te helpen, dat in een moeilijke politieke en veiligheidssituatie verkeert.

De EU blijft zich samen met de rest van de internationale gemeenschap inzetten voor vrede in het Midden-Oosten. Zij steunt een tweestatenoplossing, waarbij de Palestijnse staat zij aan zij met Israël bestaat. De EU, de VN, de VS en Rusland (het "kwartet") werken samen om beide zijden overeenstemming te laten vinden. Samen met regionale partners zetten zij zich in voor een vreedzame oplossing van het conflict.

Het Iraanse kernprogramma is een van de belangrijkste bronnen van internationale spanningen. In november 2013 sloot het land eindelijk een historisch akkoord met de internationale gemeenschap, dat als een eerste stap naar de oplossing van het probleem moet worden gezien. Het was de bekroning van het werk van de EU, die de vredesbesprekingen namens de internationale gemeenschap had geleid.

Azië en Latijns-Amerika

De EU haalt de banden aan met regionale groepen, met name in Azië en Latijns-Amerika. Met haar snel ontwikkelende partners in Azië is de EU "versterkte partnerschappen" aangegaan met economische, politieke, sociale en culturele aspecten. Zij is ook een warm voorstander van regionale integratie in beide regio’s.

Westelijke Balkan

De landen van de Westelijke Balkan willen graag lid worden van de EU.

Land Status
Kroatië Sinds 1 juli 2013 EU-lid
Montenegro, Servië Toetredingsonderhandelingen lopende
Macedonië Positief advies van de Commissie over begin toetredingsonderhandelingen
Albanië Kandidaat-lidstaat (aanvraag lidmaatschap goedgekeurd door de Raad)
Bosnië en Herzegovina, Kosovo Potentiële aanvragers

Kosovo heeft zichzelf in 2008 onafhankelijk verklaard van Servië, maar over de status van het land is er nog geen internationale overeenstemming. Dankzij de bemiddeling van de EU hebben beide landen in april 2013 een historisch akkoord bereikt. Dit was vooral te danken aan de inzet van hun premiers en de voormalige Hoge Vertegenwoordiger Catherine Ashton voor de normalisering van de betrekkingen. Het geeft ook aan hoezeer de EU zich inzet voor voor verzoening in de Westelijke Balkan.

Besluitvorming in het buitenlands beleid van de EU

De hoogste besluitvormingsinstantie in de EU is de Europese Raad, die gevormd wordt door de staatshoofden en regeringsleiders van de 28 lidstaten. De Europese Raad komt vier keer per jaar samen om de beginselen en de algemene oriëntatie van het beleid te bepalen.

De Hoge Vertegenwoordiger heeft de taak het buitenlands beleid meer samenhang te geven. Zij zit de maandelijkse vergadering van de Raad Buitenlandse zaken voor, waar de 28 ministers van buitenlandse zaken elkaar ontmoeten. Zij neemt ook deel aan de Europese Raad en brengt verslag uit over buitenlandse kwesties.

Op het gebied van buitenlands en veiligheidsbeleid wordt meestal unaniem beslist. Alle EU-landen moeten dus instemmen met een besluit.

De Europese Dienst voor extern optreden (EEAS) ondersteunt de Hoge Vertegenwoordiger. Hij fungeert eigenlijk als de diplomatieke dienst van de EU. De EEAS beschikt wereldwijd over een netwerk van 139 delegaties en bureaus die de Europese belangen behartigen.