Activiteiten van de Europese Unie - Buitenlands en veiligheidsbeleid

Diplomatie die ertoe doet

Een auto wordt aan een grens gecontroleerd © EU

Technische bijstand van de EU aan grensautoriteiten aan de grens tussen Oekraïne en Moldavië.

De EU speelt een toonaangevende rol in internationale kwesties, variërend van de opwarming van de aarde tot het conflict in het Midden-Oosten. De grondslag van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) blijft diplomatie, waar nodig aangevuld met instrumenten op het gebied van handel, steun, veiligheid en vredeshandhaving, om conflicten op te lossen en tot een internationale consensus te komen.

Vredes- en stabiliseringsmissies

De EU heeft vredesmissies naar brandhaarden overal ter wereld gestuurd. In augustus 2008 regelde de EU een staakt-het-vuren tussen Georgië en Rusland, stuurde zij EU-waarnemers om de situatie te volgen (EU-waarnemingsmissie in Georgië ) en humanitaire hulp aan de voor de gevechten gevluchte leden van de bevolking.

De EU vervult ook een leidende rol op de Balkan, waar ze in zeven landen hulpprojecten financierde om er een stabiele samenleving te helpen opbouwen. In december 2008 zond de EU een 1900-koppige politie- en justitiemacht naar Kosovo om er recht en orde te helpen handhaven (EULEX Kosovo ).

Interventiemiddelen

EU-vredestroepen komen aan op een luchthaven © EU

EU-vredestroepen komen aan in Tsjaad

Er is geen permanent EU-leger. De EU-landen stellen in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) wanneer nodig troepen ter beschikking voor:

gezamenlijke ontwapeningsoperaties
humanitaire en reddingsopdrachten
advies en bijstand op militair gebied
conflictpreventie en vredeshandhaving
missies van strijdkrachten met het oog op crisisbeheersing, inclusief vredestichting en stabiliseringsoperaties na afloop van conflicten

Al deze taken kunnen bijdragen aan de strijd tegen het terrorisme, ook door middel van steun aan derde landen om het terrorisme op hun grondgebied te bestrijden.

In het afgelopen decennium heeft de EU naar aanleiding van crisissen 23 civiele missies en militaire operaties op drie continenten uitgevoerd, van vredesopbouw na de tsunami in Atjeh tot bescherming van vluchtelingen in Tsjaad en bestrijding van piraterij. De EU speelt een groeiende rol op veiligheidsgebied.

Sinds januari 2007 kan de EU snellereactieoperaties ondernemen met twee aparte 1500-koppige bataljons en zo nodig beide bijna tegelijkertijd aan een operatie laten beginnen.

De regeringen zijn de baas

Het buitenlands en veiligheidsbeleid is een gebied waarop de EU-regeringen de grootste bevoegdheid behouden, al spelen ook de Europese dienst voor extern optreden en, in mindere mate de Europese Commissie en het Europees Parlement ook een rol in dit proces. De belangrijkste beslissingen moeten namelijk unaniem worden genomen.

De EU heeft een flexibelere procedure ingevoerd voor stemmingen over GBVB-besluiten, maar unanimiteit is nog steeds nodig voor beslissingen met militaire of defensiegevolgen.

Buitenlandse betrekkingen

Een wereldwijde taak

Alleen al de omvang van de Europese Unie met haar 27 landen maakt haar in termen van economie, handel en financiële kracht tot een speler van wereldformaat. Zij is het grootste handelsblok te wereld en heeft de tweede belangrijkste munt ter wereld. De EU heeft handels- en partnerschapsakkoorden met landen uit de hele wereld en spendeert jaarlijks meer dan 7 miljard euro aan ontwikkelingshulp.

De EU speelt een belangrijke rol op het wereldtoneel en die groeit naarmate de EU-landen vaker samen beslissingen nemen over buitenlands beleid.

Drie jongetjes uit Centraal-Azië met pamfletten van de EU © EU, EuropeAid

Werken aan de betrekkingen met de landen in Centraal-Azië.

De EU heeft partnerschappen met alle belangrijke landen in de wereld, ook nieuwe, elk met een eigen wereldbeeld en eigen belangen. Zij streeft naar partnerschappen die gebaseerd zijn op wederzijdse belangen en voordelen, waarbij beide partijen zowel rechten als plichten hebben. De EU houdt regelmatig topbijeenkomsten met de Verenigde Staten, Japan, Canada, Rusland, India en China. De betrekkingen met deze en andere landen beslaan een hele reeks terreinen waaronder ook onderwijs, milieu, veiligheid en defensie, criminaliteit en mensenrechten.

De VS

De EU zet zich in voor een doeltreffend en evenwichtig partnerschap met de VS, haar grootste handelspartner. De samenwerking met de VS vindt op tal van niveaus plaats:

de Trans-Atlantische Economische Raad ziet toe op inspanningen om de onderlinge economische banden aan te halen
door de kaderovereenkomst voor nauwere samenwerking bij crisisbeheer kunnen de EU en de VS nauwer samenwerken, bijvoorbeeld in Kosovo en de Democratische Republiek Congo, en bij toekomstige missies in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de EU
de EU ijvert voor nauwere samenwerking op het gebied van klimaatverandering en de verbetering van het internationale financiële systeem

Rusland

De EU en Rusland erkennen hun groeiende banden en proberen op alle terreinen meer samen te werken. Deze zijn o.a.:

energievoorziening
investeringen en innovatie
veiligheidskwesties, met onder meer vastgelopen conflicten en de strijd tegen terrorisme en georganiseerde criminaliteit
milieu, inclusief klimaatverandering

Er zijn speciale betrekkingen met Rusland op het gebied van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de EU, met name in de vorm van een gemeenschappelijke routekaart voor veiligheid met praktische maatregelen voor nauwere samenwerking. Rusland heeft sinds 2003 ook bijdragen geleverd aan sommige EU-missies (bijvoorbeeld in Bosnië-Herzegovina en in Tsjaad).

Vrouw helpt man stembiljet in stembus steken © EU, ECHO

Om de mensenrechten te beschermen stuurt de EU waarnemers naar verkiezingen in de hele wereld.

Uitgestoken hand naar het oosten

De EU werkt niet alleen aan sterkere banden met Rusland, maar ook met Georgië, Armenië, Azerbeidzjan, Moldavië, Oekraïne en Belarus. De EU maakt zich zorgen over de stabiliteit in deze regio na de Russisch-Georgische oorlog van augustus 2008. Met de hulp van de EU is daar een staakt-het-vuren tot stand gekomen en er is een waarnemingsmissie van de EU naar Georgië opgezet. De EU biedt deze landen aanzienlijke steun, en zicht op vrijhandelsakkoorden als de nodige politieke en economische hervormingen er de democratie versterken.

Nauwere banden: het Middellandse Zeegebied en het Midden-Oosten

De Unie voor het Middellandse-Zeegebied streeft naar nauwere banden met het Midden-Oosten en de Noord-Afrikaanse buurlanden van de EU. Dit nieuwe forum brengt de 27 EU-landen samen met 16 andere zeer verschillende landen zoals Israel, Turkije en Syrië, in totaal 800 miljoen mensen. Deze Unie zal gemeenschappelijke projecten opstarten om het Middellandse Zeegebied weer vitaal te maken, door onder andere de opruiming van vervuiling, renovatie van havens, verbetering van de scheepvaart en verdere ontwikkeling van zonne-energie. De Arabische Liga en de Palestijnse Autoriteit zullen er ook vertegenwoordigd zijn.

Azië en Latijns-Amerika

De EU intensiveert de banden met regionale groepen met name in Azië en Latijns-Amerika. Met haar snel ontwikkelende partners in Azië is de EU overgegaan op "versterkte partnerschappen", waarin het evenwicht tussen de economische, politieke, sociale en culturele elementen van hun betrekkingen met elkaar in evenwicht zijn.

Geïnteresseerd in EU-lidmaatschap: de Balkan

Kroatië, FYROM (Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië) en Turkije zijn officieel aanvaard als kandidaten voor het EU-lidmaatschap. Albanië, Bosnië en Herzegovina, Montenegro en Servië zijn potentiële kandidaten.

Kosovo heeft zichzelf in 2008 onafhankelijk verklaard van Servië, maar over de status van het land is er nog steeds geen internationale overeenstemming. De EU verleent praktische steun terwijl zij ook actief naar een diplomatieke oplossing zoekt.

Samenvattingen

Volledige EU-wetgeving

Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, artikelen 205 t/m 222
Verdrag betreffende de Europese Unie, artikelen 21 t/m 46
Geldende wetgeving

EU-instellingen en -organen

Europese Commissie
- Hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid
- Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid
- Europees nabuurschapsbeleid
- Humanitaire hulp
- EuropeAid - ontwikkeling en samenwerking
- Buitenlandse handel
- Uitbreiding
Europees Parlement
Raad van de Europese Unie
- Algemene Zaken en Externe Betrekkingen
EU-agentschappen:
- Europese veiligheids- en defensieacademie (EVDA)
- Instituut voor veiligheidsstudies van de Europese Unie (ISS)
- Satellietcentrum van de Europese Unie (EUSC)
- Europees Defensieagentschap (EDA)
Europese Investeringsbank
- Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS)
- Azië en Latijns-Amerika (ALA)
- Europees-mediterrane investerings- en partnerschapsfaciliteit

Publicaties, statistieken en persberichten

Publicaties
Achtergrondinformatie
- De EU in de wereld: Buitenlands beleid van de EU (reeks: Europa in beweging)
Jaarverslag: aspecten en fundamentele keuzen van het GBVB – 2009
Pers
Statistieken
Persberichten