You are here:

Εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας

Η εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας, την οποία ανέπτυξε με την πάροδο των ετών η Ευρωπαϊκή Ένωση, της δίνει τη δυνατότητα να μιλά και να ενεργεί ως μία οντότητα στις παγκόσμιες υποθέσεις. Η ανάπτυξη κοινής δράσης παρέχει στα 28 κράτη μέλη της ΕΕ πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα επιρροής απ' ό,τι θα είχαν εάν το κάθε κράτος μέλος δρούσε μεμονωμένα.

Η Συνθήκη της Λισαβόνας, που τέθηκε σε ισχύ το 2009, ενίσχυσε αυτόν τον τομέα πολιτικής, θεσπίζοντας

Ειρήνη και ασφάλεια

Η εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας της ΕΕ αποσκοπεί

  • στη διατήρηση της ειρήνης και την ενίσχυση της διεθνούς ασφάλειας
  • στην προώθηση της διεθνούς συνεργασίας
  • στην ανάπτυξη και σταθεροποίηση
    • της δημοκρατίας
    • του κράτους δικαίου
    • του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών.

Διπλωματία και εταιρικές σχέσεις

Η ΕΕ αναπτύσσει έντονη δραστηριότητα σε ποικίλους τομείς: από την αντιμετώπιση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και τη σταθεροποίηση της κατάστασης στη Σομαλία και την ευρύτερη περιοχή του Κέρατος της Αφρικής μέχρι την καταπολέμηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Η κοινή της εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας, που έχει σχεδιαστεί για την επίλυση των διαφορών και την προώθηση της διεθνούς αλληλοκατανόησης, στηρίζεται στη διπλωματία. Συμπληρωματικό ρόλο παίζουν συχνά το εμπόριο, η ανθρωπιστική βοήθεια, η ασφάλεια και η άμυνα.

Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος χορηγός αναπτυξιακής χρηματοδότησης στον κόσμο και, κατά συνέπεια, βρίσκεται στην πλέον κατάλληλη θέση για την ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας με τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Και μόνον το δημογραφικό και οικονομικό ειδικό βάρος μιας ένωσης 28 κρατών την καθιστούν μείζονα δύναμη. Η ΕΕ είναι η μεγαλύτερη εμπορική δύναμη παγκοσμίως, με το δεύτερο ισχυρότερο διεθνώς νόμισμα, το ευρώ. Η τάση λήψης κοινών αποφάσεων στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής αυξάνει τη δύναμη της.

Η ΕΕ αναπτύσσει εταιρικές σχέσεις με τους σημαντικότερους παράγοντες της διεθνούς σκηνής, περιλαμβανομένων των αναδυόμενων δυνάμεων. Προσπαθεί να εξασφαλίσει ότι οι σχέσεις αυτές θα βασίζονται σε αμοιβαία συμφέροντα και οφέλη. Η ΕΕ διεξάγει τακτικά διασκέψεις κορυφής με τον Καναδά, την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία, τη Ρωσία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι διεθνείς σχέσεις της εστιάζουν επίσης στα εξής θέματα:

  • εκπαίδευση
  • περιβάλλον
  • ασφάλεια και άμυνα
  • εγκληματικότητα
  • ανθρώπινα δικαιώματα.

Ειρηνευτικές αποστολές

Η ΕΕ έχει αποστείλει ειρηνευτικές αποστολές σε διάφορες περιοχές του κόσμου που αποτελούν εστίες συγκρούσεων. Τον Αύγουστο του 2008, διαμεσολάβησε για την παύση των εχθροπραξιών μεταξύ Γεωργίας και Ρωσίας, απέστειλε παρατηρητές για να παρακολουθούν την κατάσταση (αποστολή επιτήρησης της ΕΕ στη Γεωργία Επιλέξτε μεταφράσεις του προηγούμενου συνδέσμου   English (en) ) και χορήγησε ανθρωπιστική βοήθεια στους πληθυσμούς που εκτοπίστηκαν λόγω των συγκρούσεων.

Στο Κοσσυφοπέδιο, ισχυρή αστυνομική και δικαστική δύναμη (EULEX Kosovo Επιλέξτε μεταφράσεις του προηγούμενου συνδέσμου   English (en) ) συμβάλλει επιτόπου στην αποκατάσταση της δικαιοσύνης και της τάξης.

Τα μέσα παρέμβασης

Η ΕΕ δεν διαθέτει μόνιμο στρατό. Αντίθετα, στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Ασφαλείας και Άμυνας (ΚΕΠΠΑ), βασίζεται σε ad hoc δυνάμεις τις οποίες διαθέτουν τα κράτη μέλη για:

  • κοινές επιχειρήσεις αφοπλισμού
  • ανθρωπιστικές αποστολές και επιχειρήσεις διάσωσης
  • στρατιωτικές συμβουλές και βοήθεια
  • πρόληψη συγκρούσεων και διατήρηση της ειρήνης
  • διαχείριση κρίσεων, π.χ. διατήρηση της ειρήνης και σταθεροποίηση μετά από συγκρούσεις.

Από το 2003 και μετά η ΕΕ έχει πραγματοποιήσει περίπου 30 μη στρατιωτικές και στρατιωτικές επιχειρήσεις σε 3 ηπείρους. Όλες αποσκοπούσαν στην αντιμετώπιση κρίσεων:

  • οικοδόμηση της ειρήνης μετά τις καταστροφές που προκάλεσε το τσουνάμι στην Ινδονησία
  • προστασία των προσφύγων στο Μάλι και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία
  • καταπολέμηση της πειρατείας στη Σομαλία και το Κέρας της Αφρικής.

Η ΕΕ διαδραματίζει σήμερα πρωτεύοντα ρόλο ως πάροχος ασφάλειας.

Από τον Ιανουάριο του 2007, η ΕΕ μπορεί να πραγματοποιεί επιχειρήσεις ταχείας αντίδρασης με 2 μάχιμες ομάδες, η καθεμιά από τις οποίες αποτελείται από 1.500 στρατιώτες. Εάν είναι απαραίτητο, 2 επιχειρήσεις μπορούν να ξεκινήσουν σχεδόν ταυτόχρονα. Οι αποφάσεις για επέμβαση λαμβάνονται από τους υπουργούς των κρατών μελών, οι οποίοι συνεδριάζουν στο πλαίσιο του Συμβουλίου της ΕΕ.

Στενότεροι δεσμοί με τους γείτονές μας: Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας

Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας (ΕΠΓ) διέπει τις σχέσεις της ΕΕ με 16 από τους νότιους και ανατολικούς γείτονές της.

Στα νότια: με την Αλγερία, την Αίγυπτο, το Ισραήλ, την Ιορδανία, τον Λίβανο, τη Λιβύη, το Μαρόκο, την Παλαιστίνη (η ονομασία αυτή δεν συνεπάγεται αναγνώριση της Παλαιστίνης ως κράτους και γίνεται με την επιφύλαξη των θέσεων σχετικά με την αναγνώριση της Παλαιστίνης ως κράτους), τη Συρία και την Τυνησία.

Στα ανατολικά: με την Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, τη Λευκορωσία, τη Γεωργία, τη Δημοκρατία της Μολδαβίας και την Ουκρανία.

Η πολιτική αυτή, που έχει σχεδιαστεί για τη σύσφιγξη των σχέσεων της ΕΕ με τους γείτονές της, προβλέπει :

  • πολιτική σύνδεση
  • οικονομική ολοκλήρωση
  • και αυξημένη κινητικότητα του πληθυσμού.

Με τη διεύρυνση της ΕΕ, οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και του Νότιου Καυκάσου έγιναν πιο κοντινοί μας γείτονες. Η ασφάλεια, η σταθερότητα και η ευημερία των χωρών αυτών επηρεάζουν όλο και περισσότερο τη δική μας. Μια κοινή πολιτική πρωτοβουλία – η Ανατολική Εταιρική Σχέση – ξεκίνησε το 2009 για να εμβαθύνει τις σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και των 6 ανατολικών γειτόνων της. Η στενότερη συνεργασία της ΕΕ με τους ανατολικούς γείτονές της, την Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, τη Λευκορωσία, τη Γεωργία, τη Δημοκρατία της Μολδαβίας και την Ουκρανία, είναι σημαντικό στοιχείο των διεθνών σχέσεων που αναπτύσσει η ΕΕ.

Μετά την Αραβική Άνοιξη, η ΕΕ επαναδρομολόγησε την Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας με σκοπό να βελτιώσει την παρεχόμενη στήριξη στις χώρες-εταίρους που προβαίνουν σε μεταρρυθμίσεις υπέρ της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η πρωτοβουλία αυτή ενθαρρύνει την οικονομική ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς στις χώρες αυτές και προωθεί την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων με διάφορες ομάδες και οργανώσεις, παράλληλα με τις σχέσεις της ΕΕ με τις κυβερνήσεις.

Η ΕΕ στηρίζει επίσης τις γειτονικές χώρες που αντιμετωπίζουν συγκρούσεις και κρίσεις. Είναι ο μεγαλύτερος χορηγός βοήθειας στα θύματα της κρίσης στη Συρία, έχοντας χορηγήσεις πάνω από 3,2 δισ. από το 2011 και μετά. Η ΕΕ επιθυμεί επίσης να παρασχεθεί βοήθεια στη Λιβύη λαμβανομένης υπόψη της τρέχουσας δυσχερούς πολιτικής κατάστασης και της κατάστασης ασφαλείας.

Η ΕΕ εξακολουθεί να στηρίζει τις διεθνείς ειρηνευτικές προσπάθειες στη Μέση Ανατολή. Τάσσεται υπέρ της λύσης των δύο κρατών, σύμφωνα με την οποία το παλαιστινιακό κράτος θα συμβιώνει με το Ισραήλ. Η ΕΕ, ο ΟΗΕ, οι ΗΠΑ και η Ρωσία (το λεγόμενο "Κουαρτέτο") συνεργάζονται με στόχο την ενθάρρυνση των δύο πλευρών να έρθουν σε συμφωνία. Επίσης, συνεργάζονται στενά με τους περιφερειακούς εταίρους για την ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης.

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν είναι ένα από τα πιο επίμαχα ζητήματα παγκοσμίως. Η συμφωνία-ορόσημο του Νοεμβρίου 2013 με τη διεθνή κοινότητα ήταν ένα πρώτο βήμα στην επίλυση του ζητήματος αυτού. Σε σχέση με τη συμφωνία αυτή, ανήκουν εύσημα στην ΕΕ για τον ηγετικό ρόλο που διαδραμάτισε εξ ονόματος της διεθνούς κοινότητας στις σχετικές ειρηνευτικές συνομιλίες.

Ασία και Λατινική Αμερική

Η Ευρωπαϊκή Ένωση συσφίγγει τις σχέσεις της με περιφερειακές ομάδες χωρών, ιδίως στην Ασία και τη Λατινική Αμερική. Με τους ταχέως αναπτυσσόμενους Ασιάτες εταίρους της, η ΕΕ έχει συνάψει "ενισχυμένες εταιρικές σχέσεις", δηλαδή συμφωνίες που συνδυάζουν οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές και πολιτιστικές πτυχές. Είναι επίσης θερμός υποστηρικτής της περιφερειακής ολοκλήρωσης και στις δύο περιοχές.

Δυτικά Βαλκάνια

Οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων ενδιαφέρονται να προσχωρήσουν στην ΕΕ.

Χώρα Καθεστώς
Κροατία Προσχώρησε στην ΕΕ ως το 28ο κράτος μέλος της τον Ιούλιο του 2013
Μαυροβούνιο, Σερβία Συμμετέχουν σε διαπραγματεύσεις προσχώρησης
πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συστήσει την έναρξη των διαπραγματεύσεων
Αλβανία Το Συμβούλιο ενέκρινε την αίτηση, δίνοντας στην Αλβανία το καθεστώς της «υποψήφιας χώρας»
Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κοσσυφοπέδιο Δυνητικοί αιτούντες

Αν και το Κοσσυφοπέδιο κήρυξε την ανεξαρτησία του από τη Σερβία το 2008, το διεθνές του καθεστώς δεν έχει ακόμα προσδιοριστεί. Χάρη στη δέσμευση της ΕΕ, τα 2 μέρη πέτυχαν συμφωνία τον Απρίλιο του 2013 που αποδεικνύει την προσήλωση των πρωθυπουργών και της πρώην Ύπατης Εκπροσώπου, Κάθριν Άστον, στην εξομάλυνση των σχέσεων. Αποδεικνύει επίσης τη σταθερή δέσμευση της ΕΕ για τη συμφιλίωση στα Δυτικά Βαλκάνια.

Η λήψη αποφάσεων εξωτερικής πολιτικής στην ΕΕ

Το ανώτατο όργανο λήψης αποφάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στο οποίο συμμετέχουν οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων των 28 κρατών μελών. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συνεδριάζει τέσσερις φορές τον χρόνο και χαράσσει τις αρχές και τις γενικές κατευθύνσεις της Ένωσης.

Ο ρόλος της Ύπατης Εκπροσώπου είναι να μεριμνά για τη μεγαλύτερη συνοχή της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφαλείας της ΕΕ. Γι' αυτό, προεδρεύει στη μηνιαία συνεδρίαση του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων στο οποίο συμμετέχουν οι υπουργοί Εξωτερικών των 28 κρατών μελών. Παρευρίσκεται επίσης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και υποβάλλει εκθέσεις σχετικά με θέματα εξωτερικών υποθέσεων.

Για τις περισσότερες αποφάσεις στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας απαιτείται η συγκατάθεση όλων των χωρών της ΕΕ.

Ο ρόλος της Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (EEAS) είναι να παρέχει υποστήριξη στην Ύπατη Εκπρόσωπο. Πρόκειται για τη διπλωματική υπηρεσία της ΕΕ. Ένα δίκτυο 139 και πλέον αντιπροσωπειών και γραφείων της ΕΕ σε όλο τον κόσμο προωθεί και προστατεύει τις αξίες και τα συμφέροντα της ΕΕ.