Δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης - Εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας

Αποφασιστική διπλωματία

Τεχνική βοήθεια της ΕΕ προς τις μεθοριακές αρχές στα σύνορα Ουκρανίας/Μολδαβίας.

Η ΕΕ διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο σε ποικίλα διεθνή ζητήματα, από την υπερθέρμανση του πλανήτη μέχρι το Μεσανατολικό. Βάση της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας της ΕΕ (ΚΕΠΠΑ) παραμένει η χρήση της διπλωματίας σε συνδυασμό, όπου χρειάζεται, με την εμπορική πολιτική, τη χορήγηση βοήθειας ή την αποστολή ειρηνευτικών δυνάμεων, ώστε να επιλύονται οι συγκρούσεις και να επιτυγχάνεται η διεθνής κατανόηση.

Διατήρηση της ειρήνης και σταθερότητα

Η ΕΕ έχει αποστείλει ειρηνευτικές αποστολές σε διάφορες περιοχές του κόσμου που αποτελούν εστίες συγκρούσεων. Τον Αύγουστο 2008, διαμεσολάβησε για την κατάπαυση του πυρός μεταξύ της Γεωργίας και της Ρωσίας, απέστειλε παρατηρητές για να παρακολουθούν την κατάσταση (αποστολή παρακολούθησης στη Γεωργία ), και χορήγησε ανθρωπιστική βοήθεια στους πληθυσμούς που εκτοπίστηκαν λόγω των συγκρούσεων.

Η ΕΕ έχει επίσης έντονη παρουσία στα Βαλκάνια όπου χρηματοδοτεί έργα σε επτά χώρες με σκοπό να τις βοηθήσει να οικοδομήσουν σταθερές κοινωνίες. Τον Δεκέμβριο του 2008, η ΕΕ έστειλε στο Κοσσυφοπέδιο δικαστική και αστυνομική δύναμη 1.900 ατόμων για τη διασφάλιση της έννομης τάξης (EULEX Kόσοβο ).

Τα μέσα παρέμβασης

Ειρηνευτική δύναμη της ΕΕ αποβιβάζεται από αεροσκάφος © EU

Ειρηνευτική δύναμη της ΕΕ φθάνει στο Τσαντ.

Η ΕΕ δεν διαθέτει μόνιμο στρατό. Αντίθετα, στο πλαίσιο της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και της Πολιτικής Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ), βασίζεται σε ad hoc δυνάμεις τις οποίες διαθέτουν τα κράτη μέλη για:

κοινές επιχειρήσεις αφοπλισμού
ανθρωπιστικές αποστολές και επιχειρήσεις διάσωσης
στρατιωτικές συμβουλές και βοήθεια
πρόληψη συγκρούσεων και διατήρηση της ειρήνης
ένοπλες παρεμβάσεις με σκοπό τη διαχείριση κρίσεων, περιλαμβανομένων της επιβολής ειρήνης και της σταθεροποίησης μετά τον τερματισμό συγκρούσεων.

Όλες οι αποστολές αυτές μπορούν να συμβάλλουν στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, μεταξύ άλλων με τη στήριξη τρίτων χωρών για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας στο έδαφός τους.

Την τελευταία δεκαετία, η ΕΕ ανέλαβε 23 πολιτικές αποστολές και στρατιωτικές επιχειρήσεις αντιμετώπισης κρίσεων σε 3 ηπείρους, από την επιβολή της τάξης μετά το τσουνάμι στην επαρχία Ατσέ και την προστασία προσφύγων στο Τσαντ, μέχρι την καταπολέμηση της πειρατείας. Έτσι, διευρύνεται ο ρόλος της ΕΕ ως παράγοντα ασφάλειας.

Από τον Ιανουάριο του 2007, η ΕΕ, μετά από απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, μπορεί να αναλαμβάνει επιχειρήσεις άμεσης ανταπόκρισης με δύο ομάδες 1.500 ατόμων η κάθε μια και, αν χρειάζεται, να επεμβαίνει σχεδόν ταυτόχρονα σε δύο περιπτώσεις.

Αρμοδιότητα των κυβερνήσεων

Ο τομέας της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας είναι ουσιαστικά αρμοδιότητα των κρατών μελών, παρότι η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης και, σε μικρότερο βαθμό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, συμμετέχουν στη διαδικασία. Οι σημαντικές αποφάσεις λαμβάνονται με ομοφωνία.

Αν και για τις αποφάσεις της ΚΕΠΠΑ έχουν καθιερωθεί ευέλικτες διαδικασίες ψηφοφορίας, για τις αποφάσεις στρατιωτικού ή αμυντικού χαρακτήρα εξακολουθεί να απαιτείται ομοφωνία.

Εξωτερικές Σχέσεις

Δράση παγκόσμιας εμβέλειας

Το μέγεθος και μόνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης των 27 κρατών μελών από οικονομική, εμπορική και χρηματοοικονομική άποψη την καθιστά παράγοντα παγκόσμιας εμβέλειας. Είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος παγκοσμίως, με το δεύτερο κατά σειρά μεγέθους νόμισμα παγκοσμίως. Έχει συνάψει εμπορικές και εταιρικές συμφωνίες σε όλον τον κόσμο και δαπανά πάνω από 7 δισ. ευρώ για βοήθεια προς τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Η ΕΕ διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο στην παγκόσμια σκηνή και το κύρος της αυξάνεται καθώς οι χώρες της ΕΕ λαμβάνουν όλο και περισσότερο συλλογικά αποφάσεις σε θέματα εξωτερικής πολιτικής.

Τρία αγόρια από την Κεντρική Ασία κρατούν φυλλάδια της ΕΕ © EU, EuropeAid

Οικοδομώντας σχέσεις με τις δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας

Η ΕΕ διατηρεί εταιρικές σχέσεις με όλους τους πρωταγωνιστές της διεθνούς σκηνής, περιλαμβανομένων και των νεοεμφανιζομένων, οι οποίοι έχουν τις δικές τους απόψεις για τα παγκόσμια ζητήματα και τα δικά τους συμφέροντα. Η ΕΕ επιθυμεί να διασφαλίζει ότι οι εταιρικές της σχέσεις βασίζονται σε αμοιβαία συμφέροντα και οφέλη, και τα δύο μέρη δεν έχουν μόνο δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις. Η ΕΕ διεξάγει τακτικά διασκέψεις κορυφής με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιαπωνία, τον Καναδά, τη Ρωσία, την Ινδία και την Κίνα. Οι σχέσεις της με αυτές και άλλες ακόμη χώρες καλύπτουν μεγάλο φάσμα τομέων, όπως η εκπαίδευση, το περιβάλλον, η ασφάλεια και η άμυνα, το έγκλημα και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

ΗΠΑ

Η ΕΕ έχει δεσμευτεί να διατηρεί μια αποτελεσματική και ισόρροπη εταιρική σχέση με τις ΗΠΑ, τον μεγαλύτερο εμπορικό της εταίρο. Τα δύο μέρη συνεργάζονται σε πολλά διαφορετικά επίπεδα:

το Διατλαντικό Οικονομικό Συμβούλιο εποπτεύει τις προσπάθειες ενίσχυσης των οικονομικών δεσμών
η συμφωνία πλαίσιο για στενότερη συνεργασία σε θέματα διαχείρισης κρίσεων δημιουργεί προϋποθέσεις στενότερης συνεργασίας μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ, όπως π.χ. στο Κοσσυφοπέδιο και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό ή σχετικά με μελλοντικές αποστολές στο πλαίσιο της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και της Πολιτικής Ασφάλειας της ΕΕ.
η ΕΕ προωθεί τη στενότερη συνεργασία για την κλιματική αλλαγή και για τη βελτίωση του παγκόσμιου τραπεζικού συστήματος.

Ρωσία

Αναγνωρίζοντας τους όλο και ισχυρότερους δεσμούς που τις συνδέουν, η ΕΕ και η Ρωσία προωθούν την ενίσχυση της συνεργασίας τους σε όλους τους τομείς, όπως μεταξύ άλλων:

ενεργειακός εφοδιασμός
επενδύσεις και καινοτομία
θέματα ασφάλειας, μεταξύ των οποίων διευθέτηση "παγωμένων" συγκρούσεων και καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος
περιβαλλοντικά θέματα, συμπεριλαμβανομένης της κλιματικής αλλαγής.

Όσον αφορά την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ, αναπτύσσονται με τη Ρωσία ειδικές σχέσεις με τη μορφή κοινού χάρτη πορείας ο οποίος καθορίζει πρακτικά μέτρα για αύξηση της συνεργασίας. Από το 2003, η Ρωσία έχει επίσης συμμετάσχει σε ορισμένες αποστολές της ΕΕ (π.χ., στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και στο Τσαντ).

Γυναίκα βοηθά ψηφοφόρο να ρίξει ψήφο στην κάλπη © EU, ECHO

Η αποστολή εκλογικών παρατηρητών σ' όλο τον κόσμο αποτελεί μέρος της δράσης της ΕΕ υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Επέκταση προς ανατολάς

Εκτός από τη Ρωσία, η ΕΕ ενισχύει τους δεσμούς της με τη Γεωργία, την Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, τη Μολδαβία, την Ουκρανία και τη Λευκορωσία. Η ΕΕ ανησυχεί για τη σταθερότητα στην περιοχή μετά τον πόλεμο Ρωσίας-Γεωργίας τον Αύγουστο 2008, που έληξε με συμφωνία εκεχειρίας ύστερα από διαμεσολάβηση της ΕΕ και την ανάπτυξη ευρωπαϊκής αποστολής παρακολούθησης στην Γεωργία. Η ΕΕ παρέχει στις χώρες αυτές σημαντική χρηματοδότηση, καθώς και την προοπτική σύναψης συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών, υπό την προϋπόθεση ότι θα προβούν στις αναγκαίες πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις με στόχο την ενίσχυση της δημοκρατίας.

Σύσφιξη σχέσεων με τη Mεσόγειο και τη Μέση Ανατολή

Η Ένωση για τη Μεσόγειο επιδιώκει τη δημιουργία στενότερων δεσμών με τις χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Στο νέο αυτό φόρουμ συμμετέχουν τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ και άλλες 16 χώρες πολύ διαφορετικές μεταξύ τους, όπως το Ισραήλ, η Τουρκία και η Συρία, συνολικού πληθυσμού σχεδόν 800 εκατομμυρίων κατοίκων. Στα κοινά έργα, που θα αναληφθούν μέσω του φόρουμ, για την αναζωογόνηση της Μεσογείου περιλαμβάνονται ο καθαρισμό της, η ανάπλαση λιμανιών, η βελτίωση της ναυτιλίας και η ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας. Στο φόρουμ αυτό θα εκπροσωπούνται επίσης ο Αραβικός Σύνδεσμος και η Παλαιστινιακή Αρχή.

Ασία και Λατινική Αμερική

Η Ευρωπαϊκή Ένωση συσφίγγει τις σχέσεις της με περιφερειακές ομάδες χωρών, ιδίως στην Ασία και τη Λατινική Αμερική. Με τους ταχέως αναπτυσσόμενους Ασιάτες εταίρους της, η ΕΕ έχει συνάψει "ενισχυμένες εταιρικές σχέσεις", δηλαδή συμφωνίες με τις οποίες επιτυγχάνεται καλύτερη εξισορρόπηση των οικονομικών, πολιτικών, κοινωνικών και πολιτιστικών πτυχών των σχέσεών τους.

Στον προθάλαμο της ΕΕ: Tα Βαλκάνια

Η Κροατία και η Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (FYROM) έχουν γίνει επισήμως δεκτές ως υποψήφιες για προσχώρηση στην ΕΕ. Η Αλβανία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Κοσσυφοπέδιο, το Μαυροβούνιο και η Σερβία είναι δυνάμει υποψήφιες χώρες.

Το Κοσσυφοπέδιο ανακήρυξε την ανεξαρτησία του από τη Σερβία το 2008, αλλά δεν έχει ακόμη επιτευχθεί διεθνής συμφωνία για το καθεστώς του. Η ΕΕ καταβάλλει σημαντικές προσπάθειες εξεύρεσης διπλωματικής λύσης και, παράλληλα, παρέχει πρακτική βοήθεια.