Εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας


Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανέπτυξε με την πάροδο των ετών τη δική της εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας, η οποία της δίνει τη δυνατότητα να μιλά και να ενεργεί ως μια οντότητα στις παγκόσμιες υποθέσεις.

Ενεργώντας από κοινού ως ΕΕ, τα 28 κράτη μέλη έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα και επιρροή απ΄ ό,τι αν ενεργούσαν μεμονωμένα και ακολουθούσαν 28 διαφορετικές πολιτικές.

Η κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ ενισχύθηκε περισσότερο το 2009, με τη συνθήκη της Λισαβόνας, η οποία θέσπισε τη θέση του Ύπατου Εκπροσώπου της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφάλειας. Ταυτόχρονα, εισήγαγε μια ευρωπαϊκή διπλωματική υπηρεσία, την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ).

Ειρήνη και ασφάλεια

Ο ρόλος της εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας της ΕΕ είναι η διατήρηση της ειρήνης και η ενίσχυση της παγκόσμιας ασφάλειας, η προώθηση της διεθνούς συνεργασίας, και η ανάπτυξη και εδραίωση της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών.

Παρατηρητές εκλογών από την ΕΕ, σε εκλογικό κέντρο στη Σιέρα Λεόνε © EU

Παρατηρητές εκλογών από την ΕΕ στη Σιέρα Λεόνε, 2012. Η ΕΕ προάγει τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα παγκοσμίως

Διπλωματία και συνεργασία

Η ΕΕ πρωτοστατεί στις συνομιλίες για ποικίλα διεθνή ζητήματα, από την υπερθέρμανση του πλανήτη μέχρι το Μεσανατολικό. Η κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ βασίζεται στη χρήση της διπλωματίας σε συνδυασμό, όπου χρειάζεται, με το εμπόριο, τη χορήγηση βοήθειας ή την ασφάλεια και την άμυνα, για να επιλύει διαφορές και να προάγει τη διεθνή κατανόηση. Η Ένωση είναι ο μεγαλύτερος χορηγός αναπτυξιακής βοήθειας παγκοσμίως και για τον λόγο αυτό βρίσκεται σε μοναδικά πλεονεκτική θέση για συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Το μέγεθος και μόνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης των 28 κρατών μελών, από οικονομική, εμπορική και χρηματοοικονομική άποψη, την καθιστά παράγοντα παγκόσμιας εμβέλειας. Είναι η μεγαλύτερη εμπορική δύναμη παγκοσμίως, με το δεύτερο ισχυρότερο διεθνώς νόμισμα, το ευρώ. Η ΕΕ διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο στις παγκόσμιες υποθέσεις και το κύρος της αυξάνεται καθώς τα κράτη μέλη της λαμβάνουν όλο και περισσότερο συλλογικά αποφάσεις σε θέματα εξωτερικής πολιτικής.

Η ΕΕ διατηρεί εταιρικές σχέσεις με όλους τους πρωταγωνιστές της διεθνούς σκηνής, περιλαμβανομένων και των νεοεμφανιζόμενων παραγόντων, οι οποίοι έχουν τις δικές τους απόψεις για τα παγκόσμια ζητήματα και τα δικά τους συμφέροντα. Στόχος της ΕΕ είναι να διασφαλίζει ότι οι εταιρικές της σχέσεις βασίζονται σε αμοιβαία συμφέροντα και οφέλη, και ότι τα δύο μέρη δεν έχουν μόνο δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις.

Η ΕΕ διεξάγει τακτικά διασκέψεις κορυφής με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιαπωνία, τον Καναδά, τη Ρωσία, την Ινδία και την Κίνα. Οι σχέσεις της με αυτές και άλλες ακόμη χώρες καλύπτουν μεγάλο φάσμα τομέων, όπως η εκπαίδευση, το περιβάλλον, η ασφάλεια και η άμυνα, το έγκλημα και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ειρηνευτικές αποστολές

Η ΕΕ έχει αποστείλει ειρηνευτικές αποστολές σε διάφορες περιοχές του κόσμου που αποτελούν εστίες συγκρούσεων. Τον Αύγουστο 2008, διαμεσολάβησε για την παύση των εχθροπραξιών μεταξύ Γεωργίας και Ρωσίας, απέστειλε παρατηρητές για να παρακολουθούν την κατάσταση (αποστολή παρακολούθησης στη Γεωργία English) και χορήγησε ανθρωπιστική βοήθεια στους πληθυσμούς που εκτοπίστηκαν λόγω των συγκρούσεων.

Η ΕΕ έχει επίσης έντονη παρουσία στα Βαλκάνια όπου χρηματοδοτεί προγράμματα σε επτά χώρες με σκοπό να τις βοηθήσει να οικοδομήσουν σταθερές κοινωνίες. Τον Δεκέμβριο του 2008, η ΕΕ έστειλε στο Κοσσυφοπέδιο δικαστική και αστυνομική δύναμη 1900 ατόμων (EULEX Κόσοβο English) για τη διασφάλιση της έννομης τάξης.

Αξιωματικός της αποστολής EULEX στο Κοσσυφοπέδιο δίνει φυλλάδιο σε άνδρα μέσα σε αυτοκίνητο © EU

Αξιωματικός της αποστολής EULEX στο Κοσσυφοπέδιο δίνει πληροφορίες για τον ρόλο της ΕΕ στην ανοικοδόμηση των Δυτικών Βαλκανίων.

Τα μέσα παρέμβασης

Η ΕΕ δεν διαθέτει μόνιμο στρατό. Αντίθετα, στο πλαίσιο της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και της Πολιτικής Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ), βασίζεται σε ad hoc δυνάμεις τις οποίες διαθέτουν τα κράτη μέλη για:

  • κοινές επιχειρήσεις αφοπλισμού
  • ανθρωπιστικές αποστολές και επιχειρήσεις διάσωσης
  • στρατιωτικές συμβουλές και βοήθεια
  • πρόληψη συγκρούσεων και διατήρηση της ειρήνης
  • ένοπλες παρεμβάσεις με σκοπό τη διαχείριση κρίσεων, περιλαμβανομένων της αποκατάστασης της ειρήνης και της σταθεροποίησης μετά τον τερματισμό συγκρούσεων.

Όλες αυτές οι δράσεις μπορούν να συμβάλουν στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, μερικές φορές βοηθώντας χώρες εκτός της ΕΕ να καταπολεμήσουν την τρομοκρατία στο έδαφός τους.

Αξιωματικοί της EUPOL μιλούν με ένα παιδί στο Αφγανιστάν © EU

Στο Αφγανιστάν, η ΕΕ στηρίζει την επιμόρφωση δικαστικών και αστυνομικών.

Την τελευταία δεκαετία, η ΕΕ έχει πραγματοποιήσει 23 πολιτικές αποστολές και στρατιωτικές επιχειρήσεις σε 3 ηπείρους. Πρόκειται για αποστολές αντιμετώπισης κρίσεων, όπως η αποστολή αποκατάστασης της ειρήνης στην επαρχία Ατσέ μετά το τσουνάμι, η προστασία προσφύγων στο Τσαντ, η καταπολέμηση της πειρατείας στη Σομαλία και το Κέρας της Αφρικής English (en) français (fr) . Έτσι, διευρύνεται ο ρόλος της ΕΕ ως παράγοντα ασφάλειας.

Από τον Ιανουάριο 2007, η ΕΕ μπορεί να αναλαμβάνει επιχειρήσεις ταχείας αντίδρασης με δύο ομάδες 1500 ατόμων η κάθε μια και, αν χρειάζεται, να επεμβαίνει σχεδόν ταυτόχρονα και με τις δύο ομάδες. Οι αποφάσεις για την επέμβαση λαμβάνονται από τους υπουργούς των κρατών μελών, οι οποίοι συνεδριάζουν στο πλαίσιο του Συμβουλίου της ΕΕ.

Άνοιγμα προς Ανατολάς

Εκτός από τη Ρωσία, η ΕΕ ενισχύει τους δεσμούς της με τη Γεωργία, την Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, τη Μολδαβία, την Ουκρανία και τη Λευκορωσία. Η σύρραξη μεταξύ Ρωσίας και Γεωργίας τον Αύγουστο 2008, που έληξε με συμφωνία εκεχειρίας ύστερα από διαμεσολάβηση της ΕΕ και την ανάπτυξη ευρωπαϊκής αποστολής παρακολούθησης στην Γεωργία, προκαλεί ανησυχία για τη σταθερότητα στην περιοχή. Η ΕΕ χορηγεί στις χώρες αυτές σημαντική χρηματοδότηση, καθώς και την προοπτική σύναψης συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών, υπό την προϋπόθεση ότι θα προβούν στις αναγκαίες πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις με στόχο την ενίσχυση της δημοκρατίας.

Σύσφιξη σχέσεων: Mεσόγειος και Μέση Ανατολή

Την επαύριον της Αραβικής Άνοιξης το 2011, η ΕΕ ενεργοποίησε εκ νέου την Ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας Deutsch (de) English (en) español (es) français (fr) hrvatski (hr) για να εκφράσει την αλληλεγγύη της προς όσους μάχονται για τη δημοκρατία. Η πολιτική αυτή, που έχει σχεδιαστεί για τη σύσφιξη των σχέσεων της ΕΕ με τους ανατολικούς και νότιους γείτονές της, προβλέπει πολιτική ένωση, οικονομική ολοκλήρωση και αυξημένη κινητικότητα. Η επανενεργοποίησή της σημαίνει μεγαλύτερη στήριξη της ΕΕ προς όσες γειτονικές χώρες δεσμεύονται να προχωρήσουν σε πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, και μεγαλύτερη συνεργασία με τους πληθυσμούς των χωρών αυτών.

Η ειδική ομάδα ΕΕ-Τυνησίας έχει συσταθεί για να συντονίζει την ευρωπαϊκή και διεθνή βοήθεια προς την Τυνησία για τη μετάβασή της προς τη δημοκρατία και για την αναθέρμανση της οικονομίας της. Παρόμοια ειδική ομάδα ΕΕ-Αιγύπτου συστάθηκε το Νοέμβριο 2012.

Η ΕΕ παρέχει διαφορετικού είδους στήριξη στις διεθνείς προσπάθειες ειρήνευσης στη Μέση Ανατολή. Στόχος της ΕΕ είναι η συμφωνία για δύο κράτη, όπου το Παλαιστινιακό κράτος θα συνυπάρχει με το Ισραήλ. Για την επίτευξη αυτού του στόχου συνεργάζεται με τον ΟΗΕ, τις ΗΠΑ και τη Ρωσία (η καλούμενη "Τετραμερής" ή "Κουαρτέτο") για να ενθαρρύνει και τις δύο πλευρές να καταλήξουν σε συμφωνία.

Η ΕΕ διαδραματίζει εξίσου ενεργό ρόλο στο Ιράν, όπου ηγείται διαπραγματεύσεων με στόχο να παροτρυνθεί η χώρα αυτή να περιορίσει το πυρηνικό της πρόγραμμα.

Ασία και Λατινική Αμερική

Η Ευρωπαϊκή Ένωση συσφίγγει τις σχέσεις της με περιφερειακές ομάδες χωρών, ιδίως στην Ασία και τη Λατινική Αμερική. Με τους ταχέως αναπτυσσόμενους Ασιάτες εταίρους της, η ΕΕ έχει συνάψει "ενισχυμένες εταιρικές σχέσεις", δηλαδή συμφωνίες για την καλύτερη εξισορρόπηση των οικονομικών, πολιτικών, κοινωνικών και πολιτιστικών πτυχών των σχέσεών τους.

Στον προθάλαμο της ΕΕ: τα Βαλκάνια

Η Κροατία είναι το 28ο μέλος της ΕΕ από τον Ιούλιο 2013, ενώ η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (FYROM), το Μαυροβούνιο και η Σερβία έχουν επίσημα γίνει δεκτές ως χώρες υποψήφιες για προσχώρηση. Αίτηση προσχώρησης έχουν επίσης υποβάλει η Αλβανία και η Βοσνία Ερζεγοβίνη.

Το Κοσσυφοπέδιο ανακήρυξε την ανεξαρτησία του από τη Σερβία το 2008, αλλά δεν έχει ακόμη επιτευχθεί διεθνής συμφωνία για το καθεστώς του. Η ΕΕ συμμετέχει στην προσπάθεια εξεύρεσης διπλωματικής λύσης συντονίζοντας τον διάλογο μεταξύ Πρίστινας και Βελιγραδίου και, παράλληλα, παρέχει πρακτική βοήθεια.

Η λήψη αποφάσεων εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ

Το ανώτατο όργανο λήψης αποφάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο οποίο συμμετέχουν οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων των 28 κρατών μελών. Το Συμβούλιο συνεδριάζει τέσσερις φορές τον χρόνο και χαράσσει τις αρχές και τις κατευθύνσεις πολιτικής.

Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάθριν Άστον σε χειραψία με τον Γενικό Γραμματέα των ΗΕ © EU

Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάθριν Άστον συναντά τον Γενικό Γραμματέα των ΗΕ, Μπαν Κι Μουν - στήριξη της ειρήνης μέσω της πολυμερούς συνεργασίας

Ο ρόλος της Ύπατης Εκπροσώπου Κάθριν Άστον είναι να εξασφαλίζει μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ των εξωτερικών πολιτικών της ΕΕ. Ως εκ τούτου, προεδρεύει στη μηνιαία συνεδρίαση του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων στο οποίο συμμετέχουν οι υπουργοί Εξωτερικών των 28 κρατών μελών. Η Ύπατη Εκπρόσωπος συμμετέχει επίσης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο όπου εκθέτει τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.

Οι περισσότερες αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας λαμβάνονται ομόφωνα, δηλαδή όλες οι χώρες της ΕΕ πρέπει να συμφωνήσουν σε μια απόφαση.

Αποστολή της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) είναι να στηρίζει τον ρόλο του Ύπατου Εκπροσώπου. Αποτελεί τη διπλωματική υπηρεσία της ΕΕ, στην οποία υπάγεται δίκτυο από τουλάχιστον 140 Αντιπροσωπείες και Γραφεία σε όλον τον κόσμο, που προωθούν και προασπίζουν τα συμφέροντα της Ευρώπης.

Αρχή σελίδας

Αρχή σελίδας



Κρατήστε επαφή

Facebook

  • Κέντρο πληροφόρησης για τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Γειτονίας και Εταιρικής ΣχέσηςEnglish (en)

Twitter

  • Κέντρο πληροφόρησης για τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Γειτονίας και Εταιρικής ΣχέσηςEnglish (en)

Αρχή σελίδας

Συναφή θέματα

Βοηθήστε μας να βελτιώσουμε το δικτυακό τόπο

Βρήκατε την πληροφορία που ζητούσατε;

ΝαιΌχι

Ποια πληροφορία ζητούσατε;

Έχετε να προτείνετε κάτι;