Fógra dlíthiúil | Fianáin | Maidir le EUROPA | Cuardaigh | Teagmháil
Treaty of LisbonSkip language selection bar (shortcut key=2)
EUROPA > Conradh Liospóin > An Conradh i sracfhéachaint
Leathanach BaileLeathanach Baile

An Conradh i sracfhéachaint

Cruth beag ar nós fir ag siúl ar leathanach de chuid an Chonartha

An 1 Nollaig 2009, chuaigh Conradh Liospóin i bhfeidhm, ag cur deireadh mar sin le blianta caibidlíochta  faoi cheisteanna ag baint leis na forais. 

Leasaíonn Conradh Liospóin na conarthaí AE agus CE reatha, gan iad a chur ar ceal. Tabharfaidh sé an creat dlíthiúil agus na huirlisí is gá don Aontas chun tabhairt faoi dhúshláin amach anseo agus éileamh na saoránach a fhreagairt.

  1. Eoraip níos daonlathaí agus níos trédhearcaí, le ról méadaithe do Pharlaimint na hEorpa agus na parlaimintí náisiúnta, níos mó deiseanna go gcloisfear guthanna na saoránach agus breis soiléireachta faoi cé a dhéanann cén rud ag an leibhéal Eorpach agus náisiúnta.
    • Ról méadaithe do Pharlaimint na hEorpa: fuair Parlaimint na hEorpa, a thoghann saoránaigh an AE go díreach, cumhachtaí nua suntasacha ar reachtaíocht AE, ar bhuiséad an AE agus ar chomhaontuithe idirnáisiúnta. Go háirithe, cinntíonn méadú na comhchinnteoireacha i mbeartas a dhéanamh go bhfuil Parlaimint na hEorpa ar aon bhonn leis an gComhairle, atá ionadaíoch ar na Ballstáit, d'fhormhór mór na reachtaíochta AE.
    • Ról níos mó do pharlaimintí náisiúnta: méadóidh na deiseanna do pharlaimintí náisiúnta gabháil d'obair an AE, a bhuí le sásra nua chun a chinntiú nach ngníomhóidh an tAontas ach amháin nuair is fearr a bhainfear torthaí amach ag leibhéal an AE (coimhdeacht). I dteannta ról neartaithe Pharlaimint na hEorpa, méadóidh sé seo an daonlathas agus an dlisteanacht i bhfeidmhiú an Aontais.
    • Guth níos treise do shaoránaigh: a bhuí le Tionscnamh na Saoránach, tig le milliún saoránach ó roinnt Ballstát iarraidh ar an gCoimisiún tograí nua beartais a thabhairt ar aghaidh.
    • Cé a dhéanann cén rud: Soiléireofar caidreamh na mBallstát leis an AE le catagóiriú na n-inniúlachtaí.
    • Aistarraingt as an Aontas: aithníonn Conradh Liospón go sonrach don chéad uair go dtig le Ballstát an tAontas a fhágáil.
  2. Eoraip níos éifeachtaí, le slite oibre agus rialacha vótála níos simplí, forais níos sruthlínithe agus níos nua-aoisí d'AE le 27 mball agus cumas feabhsaithe chun gnímh i réimsí mórthábhachtacha d'AE an lae inniu.
    • Cinnteoireacht éifeachtach agus éifeachtúil: leathfar an vótáil le tromlach cáilithe chuig réimsí beartas nua chun an chinnteoireacht a dhéanamh níos éifeachtaí agus níos tapúla. Ó 2014 tiocfar ar an tromlach dúbailte trí thromlach na mBallstát agus an phobail, a léireoidh dlisteanacht dhúbailte an Aontais. Bunófar tromlach dúbailte ar thacaíocht 55% na mBallstát atá ionadaíoch ar 65% de dhaonra an AE ar a laghad.
    • Creat níos cobhsaí agus níos sruthlínithe sna forais: Cruthaíonn Conradh Liospóin post mar Uachtarán na Comhairle Eorpaí, a thoghtar ar feadh dhá bhliain go leith, tugann isteach nasc díreach idir toghadh Uachtarán an Choimisiúin agus torthaí na dtoghchán Eorpach, forálann do shocruithe nua do chomhdhéanamh na Parlaiminte Eorpaí, agus soiléiríonn an comhar feabhsaithe agus forálacha airgeadais.
    • Saol na nEorpach a fheabhsú: feabhsaíonn Conradh Liospóin cumas an AE chun ghníomhú i gcuid mhaith réimsí beartas gur mórthosaíochtaí iad d'AE agus do shaoránaigh an lae inniu. Baineann seo go háirithe le réimsí beartas na saoirse, na slándála agus an cheartais, mar an sceimhlitheoireacht a throid nó tabhairt faoin gcoiriúlacht. Go pointe áirithe baineann sé freisin le réimsí eile mar an beartas fuinnimh, sláinte phoiblí, an chosaint shibhialta, an t-athrú aeráide, seirbhísí suime ginearálta, taighde, spás, comhtháthú críche, beartas tráchtála, cúnamh daonnachtúil, spórt, turasóireacht agus comhoibriú riaracháin.
  3. Eoraip na gceart is na luachanna, na saoirse, na dlúthpháirtíochta agus na slándála, ag cur luachanna an Aontais chun cinn; Cairt na mBuncheart á cur isteach i ndlí príomha na hEorpa, sásraí nua dlúthpháirtíochta agus cosaint níos fearr do shaoránaigh Eorpacha.
    • Luachanna daonlathacha: sonraíonn agus neartaíonn Conradh Liospóin na luachanna agus cuspóirí ar ar tógadh an tAontas. Pointe tagartha do shaoránaigh Eorpacha a bheidh sna luachanna seo agus léireoidh siad a bhfuil le tairiscint dá bpáirtithe ag an Eoraip.
    • Cearta saoránach agus Cairt na mBuncheart: caomhnaíonn Conradh Liospóin na cearta reatha agus tugann cinn nua isteach. Ráthaíonn sé saoirsí agus prionsabail na Cairte Buncheart agus tugann ceangailteacht dhlíthiúil dá forálacha. Le cearta sibhialta, polaitiúla, geilleagracha agus sóisialta a bhaineann sé.
    • Saoirse na Saoránach Eorpach: caomhnaíonn agus neartaíonn Conradh Liospóin na "ceithre shaoirse" agus saoirse pholaitiúil, gheilleagrach agus shóisialta na Saoránach Eorpach.
    • Dlúthpháirtíocht idir na Ballstáit: forálann Conradh Liospóin go gcomhghníomhóidh an tAontas agus na Ballstáit i spiorad na dlúthpháirtíochta má bhualann ionsaí sceimhlitheoireachta, nó tubaiste nádúrtha nó de dhéantús an duine, aon bhallstát. Tá béim chomh maith ar an dlúthpháirtíocht i réimse an fhuinnimh.
    • Níos mó slándála do chách: leathnófar cumas an Aontais chun gnímh ar an saoirse, ar an slándáil agus ar an gceartas, rud a thabharfaidh sochar díreach do chumas an AE an choiriúlacht is an sceimhlitheoireacht a throid. Méadóidh forálacha nua ar an gcosaint shibhialta, ar an gcúnamh daonnachtúil agus ar an sláinte phoiblí cumas an AE chun bagairtí do shlándáil na saoránach Eorpach a fhreagairt.
  4. An Eoraip mar aisteoir ar an stáitse domhanda: tabharfar le chéile uirlisí seachtracha beartais na hEorpa, agus beartais nua á bhforbairt agus á gcinneadh, chun é seo a bhaint amach. Tugann Conradh Liospóin guth soiléir don Eoraip ina caidreamh lena páirtithe ar fud an domhain. Cnuasaíonn sé neart geilleagrach, daonnachtúil, polaitiúil agus taidhleoireachta na hEorpa chun leasanna agus luachanna a chur chun cinn go domhanda, le meas ar shainleasanna na mBallstát i gcúrsaí Gnóthaí Eachtracha.
    • Méadóidh Ardionadaí nua an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha is don Bheartas Slándála, a bheidh ina Leas-Uachtarán ar an gCoimisiún freisin, tionchar, comhtháthú agus sofheictheacht ghníomhú sheachtrach an AE.
    • Tacóidh agus cuideoidh Seirbhís nua do Ghníomhú Seachtrach le hobair an Ardionadaí.
    • Pearsantacht dhlíthiúil aonair don Aontas: neartóidh sé seo cumas caibidlíochta an Aontais, á dhéanamh níos éifeachtaí ar an stáitse domhanda, agus ina pháirtí níos sofheicthe do thíortha eile agus d'eagraíochtaí idirnáisiúnta.
    • Dul chun cinn i mBeartas Slándála agus Cosanta na hEorpa: caomhnóidh sé seo socruithe cinnteoireachta ar leith agus freisin réiteoidh sé an tslí do chomhar feabhsaithe i measc ghrúpa níos lú Ballstát.
Fógra dlíthiúil | Fianáin | Maidir le EUROPA | Cuardaigh | Teagmháil | Barr an leathanaigh