Juridische mededeling | Cookies | Over de EUROPA-website | Zoeken | Contact
Verdrag van LissabonSla taalkeuzebalk over (sneltoets: 2)
EUROPA > Verdrag van Lissabon > Vragen en antwoorden
Een verdrag voor het Europa van de 21ste eeuwEen verdrag voor het Europa van de 21ste eeuw

Vragen en antwoorden

Ineengeslagen handen met daarop blauwe contouren van Europa.Waarom heeft Europa het Verdrag van Lissabon nodig?

De Europese Unie moet zich moderniseren en hervormen. Zij telt nu 27 leden, terwijl de regels nog zijn afgestemd op 15. In het afgelopen decennium heeft de Europese Unie onderzocht hoe zij haar instrumenten optimaal kan benutten en haar daadkracht kan vergroten.

Tegelijkertijd willen steeds meer mensen dat de EU-landen samenwerken bij zaken die ons allemaal aangaan, zoals klimaatverandering, continuïteit van de energievoorziening en internationaal terrorisme. Nu de EU meer leden en ook meer taken heeft, is het logisch dat haar manier van werken gemoderniseerd wordt. Het nieuwe Verdrag brengt de dringende verbeteringen die de EU in staat moeten stellen beter in te spelen op de problemen van vandaag de dag.

Er zijn drie hoofdredenen voor het Verdrag: het besluitvormingsproces moet efficiënter worden, de EU moet democratischer worden bestuurd door een grotere rol te geven aan het Europees Parlement en de nationale parlementen, en de EU moet zich naar buiten toe duidelijker als eenheid gaan opstellen. Dit alles moet de EU beter in staat stellen de belangen van de bevolking in de dagelijkse praktijk te verdedigen.

Naar boven
Stel dat opgaat in de menigteWat verandert er met het Verdrag van Lissabon voor de burger?

Met het Verdrag van Lissabon kan de EU zich naar buiten toe duidelijker als een eenheid gaan manifesteren. Intern zal het beleid worden verbreed, efficiënter worden en concretere resultaten opleveren voor de burger. Het functioneren van de instellingen is afgestemd op een EU met 27 leden.

Het Verdrag introduceert de dubbelfunctie van hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en vicevoorzitter van de Commissie. Daarnaast komt er een nieuwe Europese Dienst voor extern optreden die deze nieuwe vertegenwoordiger ondersteunt. Met dit alles krijgt de EU naar buiten toe een krachtigere stem. Daarnaast kan iedere EU-burger in het buitenland rekenen op een betere steun van ambassades en consulaten.

Met het Verdrag van Lissabon wordt ingespeeld op wat leeft onder de Europese bevolking. Zo is in dit Verdrag duidelijk de politieke belofte terug te vinden om iets te doen aan de klimaatverandering en de energieproblematiek. Voor het eerst is in de verdragen een speciaal hoofdstuk aan energie gewijd. Daarin staat dat het EU-beleid gericht moet zijn op een goede werking van de energiemarkt. Denk daarbij in de eerste plaats aan een gegarandeerde energievoorziening, een zuinig en efficiënt gebruik van energie en nieuwe en duurzame energiebronnen.

Maar het Verdrag biedt ook nieuwe mogelijkheden om internationale volksgezondheidsproblemen aan te pakken, de bevolking beter te beschermen over de grenzen heen en internationale sportevenementen te ondersteunen. Het Verdrag van Lissabon plaatst vrijheid, justitie en veiligheid hoog op de lijst van prioriteiten. Zo kan de Europese Unie beter optreden tegen misdaadbendes die zich aan mensensmokkel schuldig maken, meer doen aan misdaadpreventie en helpen het terrorisme te bestrijden door banktegoeden en andere bezittingen te bevriezen. Het nieuwe verdrag getuigt ook van de vastbeslotenheid van de EU om een gemeenschappelijk immigratiebeleid te ontwikkelen. Verder bevat het een "solidariteitsclausule". Dat houdt in dat de EU samen met de overige lidstaten in actie zal komen als een van de EU-landen slachtoffer wordt van een terreuraanslag, natuurramp of andere calamiteit.

Deze vernieuwingen komen het EU-beleid ten goede. Dat is niet alleen gericht op economische groei en concurrentiekracht, werkgelegenheid en sociale zekerheid, maar ook op veiligheid van het individu en de samenleving, een beter milieu en een betere gezondheid, cohesie en onderlinge solidariteit van de lidstaten, wetenschappelijke en technologische vooruitgang, en niet te vergeten op de versterking van de rol van de EU op het wereldtoneel.

Het Verdrag van Lissabon zorgt ook voor een stabiel institutioneel systeem dat de besluitvorming versnelt en transparanter maakt met meer democratische controle en met meer aandacht voor besluitvorming op het juiste bestuursniveau. Zo wordt het voor iedereen duidelijker wie verantwoordelijk is voor wat en waarom de Europese Unie actie onderneemt.

Voortaan kunnen één miljoen burgers de Commissie rechtstreeks vragen een kwestie aan te pakken die zij belangrijk vinden.

Naar boven
Een voltallige vergadering van het Europees Parlement.Hebben de nationale parlementen nu meer inspraak in Europese zaken?

Ja. Eindelijk wordt erkend dat er ook voor de nationale parlementen een rol is weggelegd in de besluitvorming van de Europese Unie. Er komen speciale voorzieningen om de nationale parlementen nauwer te betrekken bij het werk van de Europese Unie.

Zo kunnen zij erop toezien dat het subsidiariteitsbeginsel in acht wordt genomen. Dit garandeert dat besluiten zo dicht mogelijk bij de burger worden genomen en dat altijd wordt nagegaan of actie op Europees niveau wel nodig is. Misschien zijn er immers betere alternatieven op nationaal, regionaal of lokaal niveau. De nationale parlementen krijgen al in een heel pril stadium inspraak, nog voor een voorstel uitvoerig door het Europees Parlement en de Raad van ministers wordt behandeld.

Naar boven
Twee mensen telefoneren met conservenblikjes en een draad.Kunnen burgers de EU-instellingen een initiatief presenteren?

Ja. Het Verdrag van Lissabon geeft de burger het recht van initiatief. Dit betekent dat wanneer één miljoen burgers uit een voldoende aantal lidstaten vinden dat de EU op een bepaald punt actie moet ondernemen, zij van de Commissie kunnen verlangen dat zij een voorstel daartoe indient. Deze procedure zal in de wetgeving worden uitgewerkt.

Naar boven
Jonge vrouwen met megafoons.Maakt het Verdrag van Lissabon de besluitvorming democratischer?

Ja. Het aantal onderwerpen waarvoor het rechtstreeks gekozen Europees Parlement samen met de Raad, bestaande uit ministers van de nationale regeringen, wetgeving vaststelt (de "medebeslissingsprocedure"), wordt groter.

Het Verdrag van Lissabon zorgt dus voor meer democratische controle in de Europese Unie en een grotere rol voor zowel het Europees Parlement als de nationale parlementen.

Het Verdrag van Lissabon zorgt voor een duidelijker verdeling van de bevoegdheden tussen de EU en de lidstaten. De burger ziet daardoor beter "wie wat doet".

Naar boven
Een rondetafelgesprek met in het midden de EU-vlag en de vlaggen van de EU-landen.Hoe werkt het nieuwe stemsysteem voor de Raad van ministers?

In de Raad van ministers is stemmen bij "gekwalificeerde" meerderheid de standaardmethode om besluiten aan te nemen. Bij deze methode zal voortaan het principe van de dubbele meerderheid worden gevolgd. Dat betekent dat voor besluiten van de Raad van ministers de steun nodig is van minstens 55% van de lidstaten (15 van de 27 EU-landen) die minstens 65% van de EU-bevolking vertegenwoordigen. Maar om te voorkomen dat een klein aantal landen met veel inwoners een besluit tegenhouden, is ook bepaald dat een besluit alleen kan worden geblokkeerd als tenminste vier lidstaten het daarover eens zijn. Anders kan het besluit toch doorgaan, ook al is het bevolkingscriterium niet bereikt.

De Europese Raad heeft afgesproken dat het nieuwe systeem in 2014 ingaat. In de eerste drie jaar, tot 2017, kan een lidstaat nog vragen dat een besluit wordt aagenomen volgens de procedure van de gekwalificeerde meerderheid zoals die in het Verdrag van Nice was vastgelegd.

Naar boven
Stembord.Worden er nu meer besluiten bij gekwalificeerde meerderheid genomen?

Ja. Met het Verdrag van Lissabon doet de gekwalificeerde meerderheid haar intrede op nieuwe beleidsterreinen. Het is erg belangrijk voor de EU dat de besluitvorming wordt gestroomlijnd. Daarom geldt het systeem van gekwalificeerde meerderheid voortaan ook voor besluiten over bijvoorbeeld klimaatverandering, de continuïteit van de energievoorziening en humanitaire noodhulp in conflictgebieden overal ter wereld. Andere wijzigingen hebben betrekking op het initiatiefrecht van de burger, diplomatieke en consulaire bescherming en procedurekwesties. Op gebieden zoals belastingen, buitenlands beleid, defensie en sociale zekerheid blijft unanimiteit vereist.

Naar boven
Legpuzzel van het EU-logo.Wat zijn de belangrijkste bestuurlijke veranderingen in het nieuwe Verdrag?

Anders dan de vorige verdragen, biedt het Verdrag van Lissabon de mogelijkheid dat elk EU-land een eurocommissaris blijft leveren. De leiders van de Europese Unie hebben toegezegd hierover afspraken te maken op basis van de verdragsbepalingen.

Het Europees Parlement bestaat uit niet meer dan 751 leden. Geen enkel land heeft meer dan 96 of minder dan 6 parlementsleden.

Er is ook een nieuwe functie, die van voorzitter van de Europese Raad. Deze persoon wordt voor tweeënhalf jaar benoemd door de Europese Raad. Dit moet zorgen voor meer continuïteit en stabiliteit in het werk van de Europese Raad.

Bovendien is er een hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid. Die is ook vicevoorzitter van de Commissie en voorzitter van de Raad externe betrekkingen. Dit moet zorgen voor meer samenhang in het buitenlandbeleid van de EU en de rol van de EU op het wereldtoneel versterken: deze persoon is "het gezicht van de EU".

Naar boven
Brandende kaars voor het EU-logo.Wat betekent het Handvest van de grondrechten voor de rechten van de Europese burger?

Het Verdrag van Lissabon beschouwt het handvest als een inventaris van de rechten ten opzichte van de EU-instellingen en van andere wettelijke garanties die alle EU-burgers zouden moeten hebben. De zes hoofdstukken van het handvest hebben achtereenvolgens betrekking opwaardigheid, vrijheden, gelijkheid, solidariteit, burgerschap en rechtspleging. Deze rechten zijn in grote lijnen gebaseerd op andere internationale overeenkomsten, zoals het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, maar krijgen nu een wettelijke status in de EU.

De EU-instellingen moeten de in het handvest opgenomen rechten eerbiedigen. Hetzelfde geldt bij de toepassing van de wetgeving door de lidstaten. Het Hof van Justitie zal hierop toezien. De opname van het handvest in het nieuwe Verdrag heeft geen gevolgen voor de bevoegdheden van de EU, maar wel voor de burgers, die meer rechten en vrijheden krijgen.

Naar boven
Thermostaatknop op een wereldbol.Blijft wat de EU voor het milieu heeft gedaan overeind met het Verdrag van Lissabon? En hoe zit het met de klimaatverandering?

Ja, volledig. Het Verdrag van Lissabon bepaalt dat duurzame ontwikkeling een van de doelstellingen van de EU is. Er moet worden gestreefd naar een hoog niveau van bescherming en zelfs een verbetering van de milieukwaliteit. Duurzame ontwikkeling is weliswaar al in de vorige verdragen opgenomen, maar het Verdrag van Lissabon hecht meer belang aan deze doelstellingen en is explicieter. Duurzame ontwikkeling wordt voortaan beschouwd als een van de fundamentele doelstellingen van de EU in haar betrekkingen met de rest van de wereld.

Milieu is een gedeelde verantwoordelijkheid van de EU en de lidstaten. Wanneer de EU actie onderneemt op milieugebied, moeten daar duidelijke doelstellingen aan ten grondslag liggen: behoud, bescherming en verbetering van de kwaliteit van het milieu, bescherming van de volksgezondheid, verstandig en rationeel gebruik van grondstoffen, en bevordering van internationale maatregelen om regionale of mondiale milieuproblemen aan te pakken.

Klimaatverandering is een van de grootste uitdagingen ooit en heeft gevolgen voor het milieu, sociale zaken en de economie. Met het Verdrag van Lissabon is de bestrijding van klimaatverandering op internationaal niveau een specifieke doelstelling van het milieubeleid van de EU. Zodoende wordt in het Verdrag duidelijk erkend dat de EU wereldwijd een leidende rol in deze strijd wil spelen.

Naar boven
Afname van vingerafdrukken.Wat zijn de verbeteringen op eht gebied van justitie en binnenlandse zaken?

Op het gebied van justitie, vrijheid en veiligheid maakt het Verdrag het makkelijker om in Europees verband maatregelen te treffen. Bijna altijd wordt daarvoor de "communautaire methode" gebruikt. Dat betekent dat er op basis van een voorstel van de Commissie een besluit wordt genomen met gekwalificeerde meerderheid. Bovendien is er een grotere rol weggelegd voor het Europees Parlement, komt er meer democratische controle door de nationale parlementen en houdt het Hof van Justitie een oogje in het zeil. Voor Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk blijven echter uitzonderingen gelden.

Naar boven
Wereldbol met gestileerd beeld van Europa.Heeft Europa meer invloed in de wereld dankzij het Verdrag van Lissabon ?

Ja, dit is waarschijnlijk een van de belangrijkste resultaten. Het Verdrag van Lissabon bevat gemeenschappelijke principes en doelstellingen voor het buitenlandbeleid van de EU: democratie, de rechtsstaat, de universaliteit en ondeelbaarheid van de mensenrechten en fundamentele vrijheden, respect voor de menselijke waardigheid, en de beginselen van gelijkheid en solidariteit.

De meeste bepalingen over de buitenlandse betrekkingen uit de huidige verdragen zijn bijeengebracht in een enkel hoofdstuk van het Verdrag van Lissabon. Dit komt de leesbaarheid ten goede en bevordert de samenhang in de relaties met de rest van de wereld.

De huidige functie van hoge vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid is gecombineerd met die van vicevoorzitter van de Commissie tot een nieuwe dubbelfunctie. Dit zal zorgen voor meer samenhang in het buitenlandbeleid van de EU en de rol van de EU op het wereldtoneel versterken: deze persoon is "het gezicht van de EU" en zet zich in voor het "gemeenschappelijk Europees belang".

De hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter wordt geassisteerd door een gemeenschappelijke Europese Dienst voor extern optreden, bestaande uit ambtenaren van de Raad, de Commissie en de diplomatieke vertegenwoordigingen van de lidstaten.

Het Verdrag van Lissabon geeft de EU ook een rechtsgrondslag voor humanitaire hulp. Het bepaalt uitdrukkelijk dat hulpoperaties volgens het internationaal recht en de beginselen van onpartijdigheid, neutraliteit en non-discriminatie moeten worden uitgevoerd. Er wordt ook een Europees vrijwilligerskorps voor humanitaire hulpverlening opgericht.

Naar boven
Kind houdt een wereldbol vast.Hebben Afrika en landen die op humanitaire of ontwikkelingshulp zijn aangewezen, ook iets te verwachten van het nieuwe Verdrag?

Het Verdrag van Lissabon voorziet voor het eerst ook in een rechtsgrondslag voor humanitaire hulp. De betrokken bepaling legt de nadruk op het eigen karakter van dit beleid en op de toepassing van de principes van het internationaal humanitair recht, zoals onpartijdigheid en non-discriminatie.

Het Verdrag van Lissabon bepaalt uitdrukkelijk dat de bestrijding en uitbanning van armoede het hoofddoel is van het EU-ontwikkelingsbeleid. Ander beleid met gevolgen voor de ontwikkelingslanden moet hieraan worden getoetst. Dit betekent bovendien dat het ontwikkelingsbeleid een zelfstandig beleid is en geen zijspoor van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.

In gevallen waarin dringend financiële hulp nodig is, kan de Raad met gekwalificeerde meerderheid een besluit nemen op voorstel van de Commissie. Dit betekent dat voortaan sneller financiële hulp kan worden geboden.

In het Verdrag van Lissabon worden ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp beschouwd als gedeelde parallelle bevoegdheden. Dit betekent dat de EU een zelfstandig beleid voert, zonder dat de EU-landen hun bevoegdheden verliezen, maar ook zonder dat het EU-beleid slechts een aanvulling wordt op het beleid van de EU-landen.

Naar boven
EU-vlag tussen de vlaggen van de EU-landen.Verbiedt het nieuwe verdrag de EU-landen om een eigen buitenlands beleid te voeren?

Nee. De Europese Unie neemt alleen initiatieven als het wenselijk is internationaal één geluid te laten horen. In de buitenlandse betrekkingen zijn er allerlei onderwerpen waarvoor een gezamenlijk aanpak van de EU-landen de beste oplossing is.

De hoge vertegenwoordiger krijgt geen nieuwe bevoegdheden, deze persoon moet enkel het EU-optreden naar buiten toe stroomlijnen om dubbel werk en verwarring te voorkomen. Daarbij baseert hij of zij zich op unanieme besluiten van de 27 EU-leden. Hij of zij vult dus het buitenlands beleid en de diplomatieke activiteiten van de EU-landen aan, hij neemt deze niet over.

Naar boven
EU-soldaten aan het werk.Staat in het nieuwe Verdrag dat er een Europees leger komt?

Nee. Militaire bevoegdheden blijven een nationale zaak. Het Verdrag van Lissabon bepaalt dat de lidstaten civiele en militaire middelen ter beschikking van de EU kunnen stellen voor gemeenschappelijke veiligheids- en defensieoperaties. Elke lidstaat kan echter bezwaar maken tegen dergelijke operaties en alle bijdragen zijn geheel op vrijwillige basis.

Als een groep lidstaten daartoe bereid en in staat is, kan zij ontwapeningsoperaties en humanitaire en reddingsmissies uitvoeren, militaire adviezen geven en vredehandhavingstaken op zich nemen. Maar een lidstaat kan niet worden gedwongen aan zulke activiteiten deel te nemen.

Naar boven
Werklui.Gaat het Verdrag van Lissabon ten koste van de sociale zekerheid?

Helemaal niet. Het Verdrag van Lissabon stelt de EU in staat de sociale verworvenheden te handhaven en uit te bouwen, zonder dat dit ten koste gaat van wat de lidstaten zelf al op dit gebied hebben bereikt.

Een concurrerende sociale markteconomie, volledige werkgelegenheid en sociale vooruitgang zijn ook doelstellingen van de EU. Het is de taak van de EU om het economisch en werkgelegenheidsbeleid van de EU-landen te coördineren. Dit biedt de mogelijkheid om het sociaal beleid van de lidstaten op elkaar af te stemmen.

Het Verdrag van Lissabon bevat een "sociale clausule". Dat houdt in dat bij het uitstippelen van elk beleid rekening moet worden gehouden met sociale vraagstukken (werkgelegenheid, sociale zekerheid, bestrijding van sociale uitsluiting, enz.).

Dankzij een uitdrukkelijke, bindende verwijzing naar het Handvest van de grondrechten erkent het Verdrag van Lissabon ook de grondrechten. Daarnaast bevat het een hoofdstuk solidariteit, waarin een aantal rechten en uitgangspunten zijn opgenomen die direct maatschappelijk relevant zijn, zoals het recht op informatie en overleg in bedrijven, het recht op collectieve arbeidsovereenkomsten en collectieve actie, het recht op gratis arbeidsbemiddeling en bescherming tegen onterecht ontslag, evenals het recht op toegang tot sociale zekerheid en maatschappelijke bijstand, enz.

Naar boven
Brievenbussen uit verschillende EU-landen.Brengt het Verdrag van Lissabon de openbare dienstverlening in gevaar?

Nee. Het Verdrag van Lissabon beschouwt openbare diensten als onmisbaar voor de sociale en regionale samenhang. Het bevat een apart protocol met de belangrijkste uitgangspunten voor doeltreffende diensten van algemeen belang, dat als goede basis kan dienen voor toekomstige maatregelen van de EU.

Het handvest bewijst dat de Europese Unie de nationale wetgevingen en praktijken voor de toegang tot diensten van algemeen economisch belang erkent en eerbiedigt. Dat moet de sociale en territoriale samenhang van de Unie bevorderen.

In het Verdrag van Lissabon worden diensten van algemeen economisch belang aangeduid als diensten waaraan iedereen in de Unie waarde hecht. Het Verdrag verwijst ook naar de rol van diensten in het bevorderen van de sociale en territoriale samenhang.

Omdat bepaalde openbare diensten zo belangrijk zijn, vraagt het Verdrag van Lissabon de EU en de lidstaten ervoor te zorgen dat die diensten functioneren op basis van (vooral economische en financiële) beginselen en voorwaarden die hen in staat stellen hun taken te vervullen.

Naar boven
Doorzichtige dozen met daarin de vlaggen van de EU en van de EU-landen.Worden er door het Verdrag van Lissabon voortaan meer besluiten in "Brussel" genomen?

Nee. Het Verdrag zorgt juist voor een meer gedecentraliseerde en transparante uitvoering van EU-beleid. Dit garandeert dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burger worden genomen. Daardoor krijgt het juridische kader van de EU een lokale en regionale dimensie. Het Verdrag bepaalt ook dat het eigen karakter van de lidstaten dat tot uitdrukking komt in fundamentele structuren zoals regionaal en lokaal zelfbestuur, behouden blijft. Het stroomlijnt alleen de verdeling van bevoegdheden tussen de Unie en de lidstaten door duidelijk te maken wie wat doet. Er zullen in de toekomst minder grijze gebieden zijn die voor verwarring en onzekerheid zorgen.

Naar boven
Vrouw tekent de kaart van Europa op straat.Leidt het Verdrag van Lissabon tot een Europese "superstaat"?

Nee. Het Verdrag van Lissabon is een internationaal verdrag dat wordt getekend en bekrachtigd door soevereine landen die hebben afgesproken een gedeelte van hun soevereiniteit te delen op basis van supranationale samenwerking. Het Verdrag van Lissabon erkent dat de EU er op vraag van de lidstaten en hun burgers is gekomen en dat zij haar bevoegdheden van deze landen heeft gekregen.

Het Verdrag tornt niet aan grondbeginselen van de EU. Wel introduceert het ingrijpende bestuurlijke vernieuwingen die de EU sterker en doeltreffender maken. Dat gaat niet ten koste van de lidstaten. Integendeel, de EU vult de activiteiten van de lidstaten aan wanneer die niet in staat zijn hun doelstellingen zelfstandig te bereiken.

Naar boven
Kind leest een groot boek.Waarom is het Verdrag van Lissabon niet gemakkelijker te lezen?

De EU-verdragen zijn altijd gewijzigd door de voorgaande verdragen aan te passen. Dat gold zowel voor de Europese Akte uit 1986 als voor de Verdragen van Maastricht, Amsterdam en Nice. Bij het Verdrag van Lissabon is dezelfde aanpak gekozen. De twee voornaamste verdragen worden omgedoopt in het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. De twee verdragen zijn allebei even belangrijk.

Een geconsolideerde tekst van de twee belangrijkste verdragen, waarin de met het Verdrag van Lissabon geïntroduceerde wijzigingen per artikel zijn verwerkt, is eveneens beschikbaar.

Naar boven
Jonge vrouw blaast het EU-logo weg als een veertje.Hoe en wanneer is het Verdrag van Lissabon in werking getreden?

Het Verdrag van Lissabon is op 1 december 2009 van kracht geworden. Hiervoor moest het door alle 27 EU-landen worden geratificeerd. Elke lidstaat heeft zelf op basis van zijn grondwettelijke regels bepaald of dat via een referendum of door stemming in het parlement moest gebeuren.

Naar boven
Juridische mededeling | Cookies | Over de EUROPA-website | Zoeken | Contact | Naar boven