EUROPA

STRESZCZENIE

Jednym z głównych celów 7. programu ramowego jest uczynienie z Europy najważniejszego światowego centrum nauki i technologii. W związku z tym program szczegółowy „Współpraca” ma na celu wspieranie współpracy między uniwersytetami, przemysłem, ośrodkami badawczymi i rządami zarówno w Unii Europejskiej (UE), jak i z resztą świata.

Niniejszy program szczegółowy obejmuje dziewięć tematów odpowiadających głównym dziedzinom wiedzy i technologii, w których należy wspierać współpracę międzynarodową, aby sprostać wyzwaniom społecznym, gospodarczym, środowiskowym i przemysłowym:

• zdrowie,
• żywność, rolnictwo i biotechnologia,
• technologie informacyjno-komunikacyjne,
• nanonauki, nanotechnologie, materiały i nowe technologie produkcyjne,
• energia,
• środowisko (w tym zmiana klimatu),
• transport (w tym aeronautyka),
• nauki społeczno-ekonomiczne i humanistyczne,
• bezpieczeństwo i przestrzeń kosmiczna.

Jeśli chodzi o budżet, szacowana kwota niezbędna do realizacji programu szczegółowego wynosi 32 413 mln euro na okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2013 r.

OPIS I CELE OGÓLNE

Program szczegółowy „Współpraca” dąży do osiągnięcia wielu celów mniej lub bardziej długoterminowych, co pozwoli wzmocnić konkurencyjność UE w dziedzinie nauki i technologii.

Cele te mają prowadzić do:

• wspierania zrównoważonego rozwoju w kontekście propagowania badań naukowych na najwyższym poziomie,
• promowania ambitnych partnerstw ogólnoeuropejskich między sektorem publicznym i prywatnym, umożliwiających rozwój fundamentalnych technologii poprzez uruchomienie wspólnych inicjatyw technologicznych,
• poprawy koordynacji krajowych programów badawczych, w szczególności poprzez wzmocnienie mechanizmu ERA-NET i wdrożenie mechanizmu PLUS ERA-NET,
• wdrożenia w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi czterech inicjatyw szczegółowych, z których pierwsze trzy dotyczą życia wspieranego przez otoczenie, badań nad Morzem Bałtyckim i metrologii, natomiast czwarta ma na celu konsolidację krajowych programów badawczych związanych z MŚP,
• lepszego ukierunkowania podejścia do współpracy międzynarodowej,
• opracowania właściwych dla każdego tematu odpowiedzi umożliwiających sprostanie nowym potrzebom i nieprzewidzianym potrzebom politycznym.

Główny wkład programu szczegółowego będzie polegać przede wszystkim na połączeniu zasobów, dyscyplin i wysokich kompetencji naukowych. Ponadto lepsza koordynacja polityk krajowych, upowszechnianie wyników w całej Unii, tworzenie ogólnoeuropejskich zespołów i sieci badań oraz realizacja prac związanych z wyzwaniami stojącymi przed całą Europą wzmocni integrację badań i rozwoju na poziomie europejskim.

W celu optymalizacji monitorowania realizacji programu planowane jest wdrożenie wskaźników wydajności na trzech poziomach:

• wskaźniki ilościowe i jakościowe, wskazujące drogę postępu naukowo-technicznego (normy, narzędzia, procesy, techniki, usługi itp.),
• wskaźniki zarządzania, służące do wewnętrznego monitorowania skuteczności i wspierające podejmowanie decyzji na poziomie kierownictwa wyższego szczebla (realizacja budżetu, terminy podpisywania umów, terminy płatności itp.),
• wskaźniki pomiaru rezultatów, służące do oceny ogólnej skuteczności badań naukowych w stosunku do ogólnych celów UE (wpływ na realizację celów strategii lizbońskiej, strategii z Göteborga, Barcelony i innych), jak również na poziomie programu szczegółowego (wkład w osiągnięcia naukowe, technologiczne i ekonomiczne UE).

TEMATY: WYTYCZNE

Realizacja dziewięciu tematów (zob. wyżej), których będą dotyczyć działania UE, ma wiele skutków:

• promocja wielodyscyplinarności poprzez wspólne interdyscyplinarne podejście do tematów badań i rozwoju technologicznego,
• dostosowanie programu do zmieniających się potrzeb i możliwości („nowe potrzeby” i „nieprzewidziane potrzeby polityczne”),
• wzmocnienie koordynacji na poziomie upowszechniania wiedzy i transferu wyników badań, w szczególności poprzez finansowanie inicjatyw sieciowych/pośrednictwa, seminariów i imprez, jak również pomoc ze strony zewnętrznych ekspertów oraz usługi informacyjne,
• zwiększenie dynamiki udziału małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), między innymi dzięki usprawnieniu procedur finansowych i administracyjnych oraz lepszemu uwzględnieniu ich potrzeb i realizacji działań wsparcia,
• poszanowanie fundamentalnych aspektów etycznych, których zasady zostały zawarte w Karcie praw podstawowych UE, ale także aspektów społecznych, prawnych, społeczno-gospodarczych, kulturalnych i równości płci,
• promowanie badań realizowanych w ramach współpracy w celu zwiększenia prestiżu europejskiego know-how na świecie,
• realizacja, pod pewnymi warunkami (wartość dodana, silne zaangażowanie, niemożność osiągnięcia celu z użyciem istniejących instrumentów itp.), wspólnych inicjatyw technologicznych łączących inwestycje sektora prywatnego z krajowymi i europejskimi środkami publicznymi,
• koordynowanie pozawspólnotowych programów badawczych (krajowych i regionalnych) poprzez system ERA-NET oraz uczestnictwo Wspólnoty,
• wsparcie dla międzynarodowej polityki w dziedzinie nauki i technologii poprzez działania współpracy międzynarodowej takie jak strategiczne partnerstwa badawcze z krajami trzecimi lub rozwiązywanie problemów na podstawie wspólnych obszarów zainteresowań i wzajemnych korzyści.

Zdrowie

W dziedzinie zdrowia cel programu jest dwojaki. Z jednej strony polega on na poprawie warunków zdrowotnych na szczeblu europejskim i światowym, a z drugiej na wzmocnieniu konkurencyjności przemysłu europejskiego i przedsiębiorstw europejskich działających na tym polu.

W zakresie podejścia nacisk zostanie położony na:

• badania translacyjne (przekładanie podstawowych odkryć na zastosowania kliniczne),
• opracowywanie i zatwierdzanie nowych terapii,
• komunikowanie wyników badań,
• wdrażanie metod promocji zdrowia, profilaktyki i zwalczania rozprzestrzeniania się chorób, narzędzi i technologii diagnostycznych, jak również zrównoważonych i skutecznych systemów opieki zdrowotnej (zdrowie dzieci i starzenie się demograficzne).

Temat obejmuje trzy główne obszary działań:

• rozwój biotechnologii oraz podstawowych narzędzi i technologii medycznych dla zdrowia ludzkiego,
• wzmocnienie badań translacyjnych,
• optymalizacja usług opieki zdrowotnej.

Budżet przeznaczony na ten cel będzie wynosić 6 100 mln euro.

Żywność, rolnictwo i biotechnologia

W tej dziedzinie celem jest budowa europejskiej biogospodarki opartej na wiedzy i skupiającej wszystkie zainteresowane podmioty, w tym środowiska naukowe i przemysł. Nacisk zostanie położony głównie na dostosowanie badań do zmieniających się obecnych wyzwań społecznych i ekonomicznych (zdrowe odżywianie, zrównoważony rozwój, produkcja i zmiany klimatu itp.).

W zakresie podejścia akcent zostanie położony głównie na:

• zrównoważone gospodarowanie, produkcję i konsumpcję zasobów biologicznych,
• eko-efektywność i konkurencyjność MŚP (reprezentujących 90% przemysłu rolno-spożywczego).

Będzie się to przekładać na następujące działania:

• rozwój zrównoważonej produkcji i gospodarki zasobami biologicznymi środowiska lądowego, leśnego i wodnego,
• optymalizowanie równowagi między żywnością, zdrowiem i dobrym samopoczuciem,
• wykorzystanie nauk o życiu i biotechnologii w celach niespożywczych (energetyka, przemysł itp.).

Budżet przeznaczony na ten cel będzie wynosić 1 mld 935 mln euro.

Technologie informacyjno-komunikacyjne

Celem jest zwiększenie konkurencyjności europejskiego przemysłu, a także zdolności adaptacyjnych technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK), aby sprostać zmieniającym się potrzebom społeczeństwa i gospodarki europejskiej.

Przyjęte podejście wspiera:

• wzmacnianie naukowej i technologicznej bazy Europy w dziedzinie TIK,
• pobudzanie innowacji poprzez wykorzystanie TIK,
• postęp dający namacalne korzyści dla obywateli, przedsiębiorstw, przemysłu i rządów w Europie.

Liczne działania, jakie planuje się podjąć, będą skoncentrowane na:

• strategicznych badaniach innowacyjnych zastosowań TIK,
• integracji technologii z wszystkimi sektorami społeczeństwa poprzez wspólne działania i tworzenie sieci, wspieranie wspólnych inicjatyw technologicznych i koordynację programów krajowych.

Budżet przeznaczony na ten cel będzie wynosić 9 mld 50 mln euro.

Nanonauki, nanotechnologie, materiały i nowe technologie produkcyjne

W tej dziedzinie cel polega zarówno na poprawie konkurencyjności przemysłu europejskiego, jak i na zapewnieniu przekształcenia przemysłu opartego na zasobach w przemysł oparty na wiedzy.

Dla osiągnięcia tego celu przewidziane są dwa typy podejść:

• w perspektywie krótkoterminowej, skupienie się na połączeniu wiedzy i kompetencji,
• w perspektywie długoterminowej przewiduje się maksymalne wykorzystanie potencjału nanonauk i nanotechnologii do stworzenia przemysłu i gospodarki opartych na wiedzy.

W zakresie działań nacisk zostanie położony na interdyscyplinarne tworzenie nowych produktów i materiałów oraz nowych procesów i technik.

Budżet przeznaczony na ten cel będzie wynosić 3 mld 475 mln euro.

Energia

W tej dziedzinie pierwszoplanowym celem jest przekształcenie obecnego systemu energetycznego opartego na paliwach kopalnych na system zrównoważony, zróżnicowany i ekonomiczny, który będzie w stanie odpowiedzieć na pilne wyzwania (zależność energetyczna, zmiany klimatu, konkurencyjność).

W zakresie podejścia badania będą się koncentrować na rozwoju opłacalnych technologii w celu poprawy rentowności i konkurencyjności gospodarki energetycznej w Europie.

Chodzi o następujące zastosowania:

• realizacja programu „Wodór i ogniwa paliwowe”,
• rozwijanie technologii umożliwiających wytwarzanie energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych,
• wdrażanie technologii produkcji paliw odnawialnych,
• optymalizacja wykorzystania odnawialnych źródeł energii do ogrzewania i chłodzenia,
• rozwijanie technologii wychwytywania i składowania CO₂,
• rozwijanie czystych technologii węglowych,
• rozwijanie inteligentnych sieci energetycznych (wydajność, elastyczność, bezpieczeństwo, niezawodność),
• zwiększenie efektywności energetycznej,
• wykorzystania wiedzy na rzecz polityki energetycznej.

Budżet przeznaczony na ten cel będzie wynosić 2 mld 350 mln euro.

Środowisko

W tym zakresie największym wyzwaniem jest opracowanie niezbędnych technologii, które pozwolą osiągnąć równowagę między działalnością człowieka i zrównoważoną gospodarką środowiskiem i jego zasobami.

W tym celu akcent zostanie położony na:

• rozwijanie narzędzi mających za zadanie zapobieganie i łagodzenie zmiany klimatu,
• realizację międzynarodowych zobowiązań UE i jej państw członkowskich,
• promocję innowacyjnych ekotechnologii,
• koordynację programów krajowych,
• wzmocnienie upowszechniania wyników badań.

Jeśli chodzi o prowadzone działania, program szczegółowy przewiduje prowadzenie badań w wielu dziedzinach w celu zapewnienia właściwych odpowiedzi na przyszłe wyzwania:

• działanie systemu klimatycznego i systemu ziemskiego,
• interakcje między środowiskowymi czynnikami ryzyka i zdrowiem ludzkim,
• radzenie sobie z katastrofami naturalnymi,
• ochrona i zrównoważone gospodarowanie zasobami naturalnymi i wytworzonymi przez człowieka,
• zmiany w środowisku morskim,
• wykorzystanie technologii dla środowiska w celu zrównoważonego gospodarowania środowiskiem i jego ochrony,
• ocena, weryfikacja i testowanie technologii,
• obserwacja Ziemi,
• rozwój narzędzi oceny.

Budżet przeznaczony na ten cel będzie wynosić 1 mld 890 mln euro.

Transport

W zakresie transportu celem jest przede wszystkim wdrożenie struktur bardziej konkurencyjnych, bezpieczniejszych i jednocześnie bardziej przyjaznych środowisku.

W zakresie podejścia nacisk zostanie położony na rozwój i wdrażanie nowych polityk, dzięki którym postęp technologiczny będzie służył zrównoważonemu transportowi w Europie. W tym względzie europejski system nawigacji satelitarnej obejmujący systemy Galileo i EGNOS oferuje wiele możliwości, które należy wykorzystać.

Zarówno na poziomie transportu lotniczego, jak i transportu naziemnego (koleje, drogi, transport wodny), planowane są różne działania.

Transport lotniczy:

• ekologiczne sieci transportowe,
• podnoszenie efektywności czasowej (punktualność, zarządzanie ruchem itp.),
• zwiększenie zadowolenia i bezpieczeństwa pasażerów,
• poprawa efektywności pod względem kosztów,
• wzmocnienie ochrony samolotów i pasażerów,
• badanie nowych technologii.

Transport powierzchniowy:

• ekologiczne sieci transportowe,
• promowanie transportu publicznego i usprawnianie ruchu w korytarzach transportowych,
• zapewnienie zrównoważonej mobilności miejskiej,
• poprawa bezpieczeństwa i ochrony,
• wzmacnianie konkurencyjności.

Budżet przeznaczony na ten cel będzie wynosić 4 mld 160 mln euro.

Nauki społeczno-ekonomiczne i humanistyczne

Pogłębienie wiedzy w zakresie różnego typu wyzwań społeczno-gospodarczych, które stoją przed Europą (wzrost gospodarczy, zatrudnienie, konkurencyjność itp.) jest celem, który przyczyni się do rozwoju dotyczących ich polityk.

W związku z tym, oprócz badań społeczno-ekonomicznych i humanistycznych, prace będą opierać się również na odpowiednich programach krajowych. Prace będą ułatwiane poprzez ustanowienie odpowiednich struktur badawczych. Będą również podejmowane konkretne działania w zakresie upowszechniania wiedzy, skierowane do konkretnych grup (w szczególności decydentów i polityków) i do ogółu społeczeństwa (warsztaty, konferencje, media itd.).

Główne działania będą polegać przede wszystkim na podejmowaniu badań dotyczących:

• problematyki wzrostu, zatrudnienia i konkurencyjności,
• możliwych kompromisów i łączenia celów ekonomicznych, społecznych i środowiskowych w perspektywie globalnej,
• zrównoważonego rozwoju,
• głównych tendencji w społeczeństwie i ich konsekwencji,
• Europy w świecie,
• obywateli w Unii Europejskiej,
• wykorzystania wskaźników społeczno-ekonomicznych i naukowych w realizacji polityk,
• wczesnego określania długoterminowych wyzwań i obszarów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania.

Budżet przeznaczony na ten cel będzie wynosić 623 mln euro.

Bezpieczeństwo i przestrzeń kosmiczna

W obu tych obszarach istnieją liczne określone cele:

• rozwój technologii i wiedzy ukierunkowanych na zastosowania cywilne w celu zapewnienia obywatelom bezpieczeństwa w związku z zagrożeniami (terroryzm, przestępczość, katastrofy naturalne, wypadki przemysłowe itp.),
• umożliwienie optymalnego i zgodnego wykorzystywania dostępnych i rozwijanych technologii do celów zapewnienia bezpieczeństwa z poszanowaniem podstawowych praw człowieka,
• stymulowanie współpracy pomiędzy dostawcami i użytkownikami rozwiązań w dziedzinie bezpieczeństwa,
• wzmacnianie bazy technologicznej i konkurencyjności europejskiego przemysłu w dziedzinie bezpieczeństwa,
• wspieranie europejskiego programu kosmicznego skupiającego się na takich zastosowaniach jak system GMES, z korzyścią dla obywateli i konkurencyjności europejskiego przemysłu kosmicznego.

W zakresie bezpieczeństwa priorytetem będzie bezpieczeństwo cywilne. Badania będą multidyscyplinarne. Będą się koncentrować na dwóch osiach: rozwijaniu metod oraz integracji, demonstracji i zatwierdzaniu technologii. Działania będą dotyczyć czterech obszarów związanych z misjami bezpieczeństwa o europejskiej wartości dodanej (ochrona przed terroryzmem i przestępczością, bezpieczeństwo infrastruktur i obiektów użyteczności publicznej, bezpieczeństwo granic, przywracanie bezpieczeństwa w sytuacjach kryzysowych) i trzech obszarów przekrojowych (integracja i interoperacyjność systemów bezpieczeństwa, bezpieczeństwo i społeczeństwo, koordynacja i kształtowanie badań).

W dziedzinie przestrzeni kosmicznej należy wykorzystać technologie satelitarne na rzecz społeczeństwa europejskiego (bezpieczeństwo, środowisko, komunikacja) oraz wspierać działania związane z eksploracją przestrzeni kosmicznej.

Budżet przeznaczony na działania dotyczące przestrzeni kosmicznej i bezpieczeństwa wynosi odpowiednio 1 mld 430 mln i 1 mld 400 mln euro.

Kontekst

Od 1984 r. UE prowadzi politykę badań i rozwoju technologicznego w oparciu o wieloletnie programy ramowe. Siódmy program ramowy jest drugim programem ramowym od wprowadzenia strategii lizbońskiej w 2000 r. Ma on odgrywać kluczową rolę dla stymulacji wzrostu i zatrudnienia w Europie w nadchodzących latach. Komisja pragnie rozwijać „trójkąt wiedzy” łączący politykę badań naukowych, edukację i innowacyjność, aby wiedza służyła wzmacnianiu dynamiki gospodarczej oraz postępu społecznego i w zakresie środowiska.