RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 15 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Strefa Schengen i współpraca

Strefa Schengen i współpraca opierają się na układzie z Schengen z 1985 r. Strefa Schengen stanowi terytorium, na którym gwarantowany jest swobodny przepływ osób. Państwa sygnatariusze układu postanowiły znieść granice wewnętrzne na rzecz jednej granicy zewnętrznej. W tej sytuacji, w kwestii wiz krótkoterminowych, wniosków azylowych i kontroli granicznych zastosowanie mają wspólne zasady i procedury. Jednocześnie, w celu zapewnienia bezpieczeństwa w strefie Schengen, wzmocniono współpracę i koordynację pomiędzy policją a organami sądowymi. Współpracę w ramach Schengen włączono do unijnych (UE) ram prawnych na podstawie traktatu z Amsterdamu z 1997 r. Jednak nie wszystkie kraje współpracujące w ramach układu są stronami w strefie Schengen. Dzieje się tak z dwóch powodów: albo kraje te nie chcą zlikwidować kontroli granicznych, albo nie spełniają jeszcze niezbędnych warunków stosowania dorobku Schengen.

W latach 80. ubiegłego wieku rozpoczęto debatę na temat znaczenia swobodnego przepływu osób. Niektóre państwa członkowskie były zdania, że pojęcie to powinno mieć zastosowanie wyłącznie do obywateli Unii Europejskiej (UE), co wiązałoby się z dalszym prowadzeniem kontroli na granicach wewnętrznych, służących rozróżnieniu między obywatelami państw UE a obywatelami państw trzecich. Inne wyrażały aprobatę dla swobodnego przepływu dla każdego, co oznaczałoby całkowite odejście od kontroli na granicach wewnętrznych. Ponieważ państwa członkowskie nie mogły dojść do porozumienia, Francja, Niemcy, Belgia, Luksemburg i Niderlandy postanowiły w 1985 r. utworzyć terytorium pozbawione granic wewnętrznych. Obszar ten obecnie funkcjonuje pod nazwą „strefy Schengen”, od miejscowości w Luksemburgu, w której podpisano pierwsze porozumienia. Dnia 1 maja 1999 r., po podpisaniu traktatu z Amsterdamu, tę współpracę międzyrządową włączono w ramy UE.

Rozwój współpracy w ramach Schengen i rozszerzenie strefy Schengen

Pierwsze porozumienie pomiędzy pięcioma członkami założycielami grupy podpisano 14 czerwca 1985 r. Z kolei 19 czerwca 1990 r. sporządzono i podpisano dalszą konwencję. Na mocy konwencji, która weszła w życie w roku 1995, zniesiono kontrole na granicach wewnętrznych państw sygnatariuszy i utworzono jedną granicę zewnętrzną, na której – zgodnie z jednakowymi procedurami – przeprowadzane są kontrole imigracyjne dla strefy Schengen. Przyjęto wspólne zasady dotyczące wiz, prawa azylu i kontroli na granicach zewnętrznych, by umożliwić swobodny przepływ osób w obrębie państw sygnatariuszy, bez naruszania prawa i porządku.

Zatem w celu pogodzenia swobody i bezpieczeństwa rzeczoną swobodę przepływu osób uzupełniono o tzw. środki „wyrównawcze”. Wymagało to usprawnienia współpracy i koordynacji między policją a organami sądowymi w celu ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego oraz, przede wszystkim, zwalczania przestępczości zorganizowanej. Mając to na uwadze, stworzono System Informacji Schengen (SIS). SIS to zaawansowana technologicznie baza danych używana przez organy państw członkowskich Schengen do wymiany informacji w zakresie określonych kategorii osób lub przedmiotów.

Strefa Schengen stopniowo rozszerzała się, by objąć niemal wszystkie państwa członkowskie UE. Dnia 27 listopada 1990 r. porozumienia podpisały Włochy, 25 czerwca 1991 r. do układu przystąpiła Hiszpania i Portugalia, po nich, 6 listopada 1992 r., dołączyła Grecja, następnie 28 kwietnia 1995 r. Austria, natomiast 19 grudnia 1996 r. Dania, Finlandia i Szwecja. Republika Czeska, Estonia, Łotwa, Litwa, Węgry, Malta, Polska, Słowenia i Słowacja – 21 grudnia 2007 r., a kraj stowarzyszony, Szwajcaria 12 grudnia 2008 r. Bułgaria, Cypr i Rumunia nie są jeszcze pełnoprawnymi członkami strefy Schengen; kontrole graniczne między tymi państwami a strefą Schengen będą prowadzone do czasu, gdy Rada UE uzna, że spełnione zostały warunki zniesienia wewnętrznych kontroli granicznych. (Szczegóły dotyczące stanowiska Zjednoczonego Królestwa i Irlandii znajdują się poniżej).

Środki przyjęte przez państwa członkowskie w ramach współpracy na mocy układu z Schengen

Kluczowe zasady przyjęte w odniesieniu do ram funkcjonowania strefy Schengen obejmują:

  • zniesienie kontroli osób na granicach wewnętrznych,
  • wspólne zasady dotyczące osób przekraczających zewnętrzne granice państw członkowskich UE,
  • harmonizacja warunków wjazdu oraz zasad przyznawania wiz krótkoterminowych,
  • wzmożona współpraca policyjna (łącznie z prawem do obserwacji transgranicznej oraz pościgu transgranicznego),
  • silniejsza współpraca wymiaru sprawiedliwości dzięki przyspieszeniu pracy systemu ekstradycyjnego i przekazaniu wykonania wyroków karnych,
  • ustanowienie i opracowanie Systemu Informacyjnego Schengen (SIS).

System Informacyjny Schengen (SIS)

Jako podstawę mechanizmu Schengen stworzono system informacyjny. System ten pozwala krajowym organom kontroli granicznej i organom sądowym zdobywać informacje na temat osób i przedmiotów.

Państwa członkowskie wprowadzają informacje do systemu poprzez sieci krajowe (N-SIS) zintegrowane z systemem centralnym (C-SIS). Uzupełnieniem systemu informatycznego jest sieć SIRENE (skrótowiec od terminu angielskiego znaczący: wniosek o informacje uzupełniające na poziomie dostępów krajowych), będąca fizycznym odpowiednikiem SIS.

Włączanie dorobku Schengen do ram prawnych UE

Protokół będący częścią traktatu z Amsterdamu, w ramach prawnych UE uwzględnia postępy dokonane dzięki układowi z Schengen. Strefa Schengen objęta jest obecnie ramami prawnymi i instytucjonalnymi UE. W ten sposób podlega pod nadzór parlamentarny i sądowy, a także realizuje cel swobodnego przepływu osób zapisany w Jednolitym akcie europejskim z 1986 r., zapewniając jednocześnie demokratyczną kontrolę parlamentarną i udostępniając obywatelom przystępne instrumenty prawne, gdy istnieje zagrożenie naruszenia ich praw (Trybunał Sprawiedliwości i/lub sądy krajowe, w zależności od przestrzeni prawa).

Aby doprowadzić do tej integracji, Rada i UE musiały podjąć szereg decyzji. Po pierwsze, zgodnie z postanowieniami traktatu z Amsterdamu, Rada zajęła miejsce Komitetu Wykonawczego powołanego w ramach układu z Schengen. Na mocy swojej decyzji 1999/307/WE z 1 maja 1999 r. Rada ustanowiła procedurę włączenia sekretariatu Schengen do Sekretariatu Generalnego Rady, uwzględniając ustalenia dotyczące pracowników sekretariatu Schengen. Następnie powołano nowe grupy robocze mające pomóc Radzie w realizacji jej zobowiązań.

Jednym z najważniejszych zadań Rady w zakresie włączenia strefy Schengen było wybranie tych przepisów i środków podjętych przez państwa sygnatariuszy, które ukształtowały prawdziwy dorobek lub zbiór praw i które mogłyby posłużyć za fundament dla przyszłej współpracy. Listę elementów składających się na dorobek, określającą odpowiednie podstawy prawne dla każdego z nich w traktatach (Traktat WE lub Traktat UE), przyjęto na mocy decyzji Rady 1999/435/WE oraz 1999/436/WE z 20 maja 1999 r. Większość z tych aktów opublikowanych jest w Dzienniku Urzędowym. Od tamtej pory prawodawstwo Schengen było w dalszym stopniu modyfikowane. Na przykład część artykułów konwencji z Schengen zostało zastąpionych nowym prawodawstwem UE (np. Kodeks graniczny Schengen).

Uczestnictwo Danii

Choć Dania podpisała układ z Schengen, ma prawo decydować w sprawie stosowania wszelkich nowych środków przyjmowanych na mocy tytułu IV Traktatu WE w obrębie ram prawnych UE, nawet w przypadku tych podejmowanych na rzecz rozwoju dorobku Schengen, jakkolwiek Dania zobowiązana jest określonymi środkami na mocy wspólnej polityki wizowej.

Uczestnictwo Irlandii i Zjednoczonego Królestwa

Zgodnie z protokołem będącym częścią traktatu amsterdamskiego Irlandia i Zjednoczone Królestwo mogą brać udział w niektórych bądź we wszystkich porozumieniach z Schengen, o ile państwa członkowskie przynależące do strefy Schengen oraz przedstawiciel rządu danego kraju jednogłośnie poprą decyzję w obrębie Rady.

W marcu 1999 r. Zjednoczone Królestwo zgłosiło chęć udziału w niektórych aspektach Schengen, a mianowicie podjęcie współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych, w zakresie walki z narkotykami oraz SIS. Decyzję Rady 2000/365/WE zatwierdzającą wniosek Zjednoczonego Królestwa przyjęto 29 maja 2000 r.

W czerwcu 2000 r. Irlandia złożyła podobny wniosek, który w dużej mierze dotyczył tych samych aspektów, o udział w których wnioskowało Zjednoczone Królestwo. Rada przyjęła decyzję 2002/192/WE zatwierdzającą wniosek Irlandii 28 lutego 2002 r. Komisja wydała opinie na temat obu wniosków, podkreślając, że częściowy udział tych dwóch państw członkowskich nie powinien obniżać spójności dorobku jako całości.

Po dokonaniu oceny warunków, które muszą zostać spełnione przed przystąpieniem do realizacji przepisów regulujących współpracę policyjną i sądową, Rada, wydając decyzję 2004/926/WE z 22 grudnia 2004 r., wyraziła zgodę na wprowadzenie w życie tej części dorobku Schengen przez Zjednoczone Królestwo.

Stosunki z krajami trzecimi: wspólne zasady

Stopniowe rozszerzanie strefy Schengen, którego celem jest objęcie wszystkich państw członkowskich UE, skłoniło kraje trzecie, utrzymujące szczególne stosunki z UE, do przystąpienia do współpracy w ramach Schengen. Warunkiem decydującym o przyjęciu dorobku Schengen przez kraje trzecie jest porozumienie dotyczące swobodnego przepływu osób pomiędzy danym krajem a UE (w przypadku Islandii, Norwegii i Liechtensteinu zostało to uwzględnione w Porozumieniu o Europejskim Obszarze Gospodarczym, natomiast w przypadku Szwajcarii w Umowie w sprawie swobodnego przepływu osób).

W przypadku tych krajów uczestnictwo obejmuje:

  • włączenie do strefy bez obowiązku prowadzenia kontroli na granicach wewnętrznych,
  • stosowanie przepisów dorobku Schengen, a także wszelkich tekstów nawiązujących do Schengen przyjętych na jego podstawie,
  • udział w podejmowaniu decyzji dotyczących tekstów związanych z Schengen.

W praktyce udział ten przybiera kształt komitetów mieszanych obradujących przy grupach roboczych Rady UE. W ich skład wchodzą przedstawiciele rządów państw członkowskich, Komisja oraz rządy krajów trzecich. W ten sposób kraje stowarzyszone uczestniczą w dyskusjach na temat rozwoju dorobku Schengen, jednak nie biorą udziału w głosowaniu. Procedury powiadamiania i przyjmowania przyszłych środków i aktów zostały ustanowione.

Stosunki z Islandią i Norwegią

Podobnie jak Szwecja, Finlandia i Dania, Islandia i Norwegia należą do Nordyckiej Unii Paszportowej, która zniosła kontrole na granicach wewnętrznych. Islandia i Norwegia miały swój udział w rozwijaniu układów z Schengen od 19 grudnia 1996 r. Kraje te nie posiadały prawa do głosowania w Komitecie Wykonawczym Schengen, jednak mogły wyrażać opinie i przedstawiać propozycje. W celu rozszerzenia ich udziału, 18 maja 1999 r. doszło do zawarcia umowy między Islandią i Norwegią a UE dotyczącej włączenia tych dwóch państw we wprowadzanie w życie, stosowanie i rozwój dorobku Schengen, w oparciu o decyzję Rady 1999/439/WE z 17 maja 1999 r.

Umowa przyjęta przez Radę 28 czerwca 1999 r. z jednej strony dotyczy stosunków między Islandią a Norwegią, z drugiej zaś – między Irlandią a Zjednoczonym Królestwem, w obszarach dorobku Schengen mających zastosowanie do Islandii i Norwegii [Dz.U. L 15 z 20.1.2000].

Decyzja Rady 2000/777/WE z 1 grudnia 2000 r. dotyczy stosowania dorobku Schengen w pięciu krajach Nordyckiej Unii Paszportowej, począwszy od 25 marca 2001 r.

Uczestnictwo Szwajcarii i Liechtensteinu

UE zawarła umowę ze Szwajcarią w sprawie uczestnictwa tego kraju w strefie Schengen [Dz.U. L 53 z 27.2.2008]; w konsekwencji Szwajcaria dołączyła do układu 12 grudnia 2008 r. Obecnie posiada taki sam status kraju stowarzyszonego jak Norwegia i Islandia. Protokół w sprawie uczestnictwa Liechtensteinu w strefie Schengen podpisano dnia 28 lutego 2008 r.

System Informacyjny Schengen drugiej generacji (SIS II)

W związku z tym, że SIS jest w użyciu od 1995 r., podjęto prace nad nowym systemem o ulepszonych funkcjach, opartym na nowoczesnej technologii. Obecnie, przy współpracy z państwami członkowskimi, prowadzone są rozległe testy nowego systemu (SIS II).

Dnia 6 grudnia 2001 r. Rada przyjęła dwa instrumenty legislacyjne: rozporządzenie (WE) nr 2424/2001 oraz decyzję 2001/886/WSiSW, zobowiązujące Komisję do przyjęcia odpowiedzialności za opracowanie SIS II i ustanawiające, że wydatki z tym związane będą pokrywane z budżetu UE. Instrumenty te zmodyfikowano w 2006 r., przedłużając okres ich ważności do 31 grudnia 2008 r.

Komisja 18 grudnia 2001 r. opublikowała komunikat [COM(2001) 720] w sprawie sposobów egzaminowania procesu tworzenia i rozwijania SIS II. Po przeprowadzeniu badań i dyskusji dotyczących struktury technicznej i funkcji przyszłego systemu Komisja w 2005 r. przedstawiła trzy propozycje instrumentów legislacyjnych. Dwa z instrumentów w tym pakiecie (rozporządzenie (WE) nr 1987/2006 określające aspekty pierwszego filaru w sprawie utworzenia, funkcjonowania i użytkowania SIS II oraz rozporządzenie (WE) nr 1986/2006 w sprawie dostępu służb odpowiedzialnych za wydawanie świadectw rejestracji pojazdów do SIS II) przyjęto dnia 20 grudnia 2006 r. Trzeci instrument (decyzja 2007/533/WSiSW określająca aspekty trzeciego filaru utworzenia, funkcjonowania i użytkowania SIS II) został przyjęty 12 czerwca 2007 r.

Rada ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w grudniu 2006 r. poparła projekt SISone4all (będący wspólnym wysiłkiem państw członkowskich koordynowanym przez Portugalię). Projekt SISone4all był rozwiązaniem tymczasowym, które, po pewnych modyfikacjach technicznych, pozwoliło dziewięciu państwom członkowskim UE, które przystąpiły do EU w 2004 r., podłączyć się do działającego obecnie systemu SIS (SIS1+). Pomyślna realizacja projektu SISone4all, w połączeniu z pozytywnymi ocenami Schengen, pozwoliła na zniesienie kontroli granic wewnętrznych z nowymi państwami pod koniec roku 2007 w przypadku granic lądowych i morskich, natomiast dla granic powietrznych w marcu 2008 r.

Zniesienie kontroli granic wewnętrznych utorowało drogę dla realizacji alternatywnych i mniej ryzykownych sposobów na migrację z SIS1+ na SIS II. Uwzględniając wnioski państw członkowskich o przedłużenie okresu próbnego w celu przeprowadzenia testów systemu i przyjęcia mniej ryzykownej strategii migracji ze starego systemu do nowego, Komisja przedstawiła propozycje rozporządzenia i decyzji określające zadania i obowiązki różnych stron zaangażowanych w przygotowanie się na migrację do SIS II (włączając testy i wszelkie dalsze prace nad rozwojem systemu potrzebne na tym etapie). Propozycje te zostały przyjęte przez Radę dnia 24 października 2008 r.

Ostatnia aktualizacja: 03.08.2009
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony