RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 15 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą, traktat EWG – tekst pierwotny (przed konsolidacją)

Traktat EWG podpisany w Rzymie w 1957 roku połączył Francję, Niemcy, Włochy i kraje Beneluksu we Wspólnotę, która postawiła sobie za cel integrację przez handel i dążenie do rozwoju ekonomicznego. Po traktacie z Maastricht EWG przekształciła się we Wspólnotę Europejską, co miało dać wyraz pragnieniu państw członkowskich, aby rozszerzyć kompetencje wspólnotowe na dziedziny inne niż gospodarka.

NARODZINY

Wraz z powołaniem Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (EWWS), która zaczęła funkcjonować w lipcu 1952 r., ujrzała światło dzienne Europa ponadnarodowa. Po raz pierwszy sześć państw tworzących tę organizację postanowiło zrezygnować do pewnego stopnia z części suwerenności na rzecz Wspólnoty.
Pierwsze wysiłki integracyjne wkrótce spełzły na niczym wraz z próbą powołania Europejskiej Wspólnoty Obronnej (EWO) w 1954 r.
Już można się było obawiać, że usiłowania EWWS nie mają przyszłości, gdy ministrowie uczestniczący w konferencji w Messynie w czerwcu 1955 r. wyrazili pragnienie nadania nowego impetu procesowi integracyjnemu. Po niej odbyło się wiele spotkań gromadzących ministrów i specjalistów. Na początku 1956 r. rozpoczął działalność komitet przygotowawczy zobowiązany do przygotowania sprawozdania na temat utworzenia wspólnego rynku europejskiego. Miał siedzibę w Brukseli i działał pod przewodnictwem P.H. Spaaka, ówczesnego ministra spraw zagranicznych Belgii. W kwietniu 1956 r. komitet przedstawił dwa projekty odpowiadające dwóm opcjom przyjętym przez państwa:

  • stworzenie ogólnego wspólnego rynku,
  • stworzenie wspólnoty energii atomowej.

W 1957 r. zawarto we włoskiej stolicy słynne traktaty rzymskie.
Pierwszy z nich ustanawiał Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG), a drugi – Europejską Wspólnotę Energii Atomowej, zwaną w skrócie Euratom.
Dzięki sprawnej ratyfikacji przez poszczególne państwa członkowskie oba traktaty mogły wejść w życie już 1 stycznia 1958 r.

Streszczenie to jest poświęcone w całości traktatowi EWG.

CELE

Po nieudanej próbie stworzenia EWO gospodarka, która nie jest tak podatna na krajową niechęć, stała się polem porozumienia i współpracy ponadnarodowej. Działaniom EWG oraz utworzeniu wspólnego rynku przyświecają dwa cele. Pierwszy zmierza do transformacji warunków ekonomicznych handlu i produkcji na terytorium Wspólnoty. Drugi, bardziej polityczny, widzi w EWG przyczynek do utworzenia Europy politycznej i krok do szerszego jednoczenia Starego Kontynentu.

W preambule strony traktatu stwierdzają:

„- zdecydowani stworzyć podstawy coraz ściślejszego związku między narodami Europy;
- zdecydowani zapewnić postęp gospodarczy i społeczny swych Państw poprzez wspólne działanie, usuwając bariery dzielące Europę,
- wyznaczając jako główny cel swoich wysiłków stałą poprawę warunków życia i pracy swoich narodów,
- uznając, że usunięcie istniejących przeszkód wymaga zgodnego działania w celu zagwarantowania stabilności w rozwoju, równowagi w wymianie handlowej i uczciwości w konkurencji,
- w trosce o wzmocnienie jedności swych gospodarek i zapewnienie ich harmonijnego rozwoju, poprzez zmniejszenie różnic istniejących między poszczególnymi regionami oraz opóźnienia regionów mniej uprzywilejowanych,
- pragnąc przyczynić się, przez wspólną politykę handlową, do stopniowego usuwania ograniczeń w handlu międzynarodowym,
- zamierzając potwierdzić solidarność, która łączy Europę z krajami zamorskimi, oraz pragnąc zapewnić ich pomyślny rozwój zgodnie z zasadami Karty Narodów Zjednoczonych,
- zdecydowani zachować i umocnić pokój i wolność […], oraz wzywając inne narody Europy, które podzielają ich ideały, do połączenia się w wysiłkach…”.

Pragnienia te przełożyły się w konkretny sposób na uruchomienie wspólnego rynku, unii celnej i rozwój wspólnych polityk.

WKŁAD TRAKTATU

Traktat EWG zakłada utworzenie wspólnego rynku, unii celnej i wspólnych polityk. Artykuły 2 i 3 traktatu wprost poruszają wszystkie trzy tematy. Dodają, że pierwszym zadaniem Wspólnoty jest stworzenie wspólnego rynku, i wymieniają działania, jakie należy podjąć, aby osiągnąć ten cel.

Ustanowienie wspólnego rynku

Artykuł 2 traktatu EWG stwierdza: „Zadaniem Wspólnoty jest, przez ustanowienie wspólnego rynku i stopniowe zbliżanie polityk gospodarczych państw członkowskich, popieranie w całej Wspólnocie harmonijnego rozwoju działalności gospodarczej, stałego i zrównoważonego wzrostu, zwiększonej stabilności, przyspieszonego podwyższania poziomu życia oraz ściślejszych związków między państwami członkowskimi”.

Wspólny rynek opiera się na słynnych czterech swobodach przepływu: osób, usług, towarów i kapitału.
Wprowadza wspólną przestrzeń gospodarczą przez ustanowienie wolnej konkurencji między przedsiębiorstwami. Kładzie podwaliny pod zbliżenie warunków wprowadzania do obrotu produktów i usług poza dziedzinami objętymi innymi traktatami (EWWS i Euratom).

Artykuł 8 traktatu EWG zakłada, że tworzenie wspólnego rynku zakończy się w ciągu 12 przejściowych lat podzielonych na trzy czteroletnie etapy. Na każdy etap wyznaczono działania do podjęcia i realizacji. Z zastrzeżeniem pewnych wyjątków i odstępstw przewidzianych w traktacie wygaśnięcie okresu przejściowego stanowi ostateczny termin wejścia w życie wszystkich zasad dotyczących ustanowienia wspólnego rynku.

Ponieważ rynek opiera się na zasadzie wolnej konkurencji, traktat zakazał porozumień między przedsiębiorstwami oraz pomocy państwowej (z wyjątkiem odstępstw przewidzianych w traktacie), które mogą zaszkodzić handlowi między państwami członkowskimi i których celem lub konsekwencją jest uniemożliwianie, ograniczanie lub zniekształcanie wolnej konkurencji.

Wreszcie kraje i terytoria zamorskie włączone są do wspólnego rynku oraz unii celnej, aby zwiększyć handel i wspólnie dążyć do rozwoju gospodarczego i społecznego.

Wprowadzenie unii celnej

Traktat EWG znosi opłaty celne między państwami i kontyngentami dla wymienianych towarów.
Wprowadza wspólną zewnętrzną taryfę celną – pewien rodzaj granicy zewnętrznej – dla artykułów z państw trzecich, zastępującą poprzednie stawki poszczególnych państw. Unii celnej towarzyszy wspólna polityka handlowa. Polityka ta prowadzona na poziomie wspólnotowym, a nie krajowym, zupełnie oddziela unię celną od zwykłego stowarzyszenia wolnego handlu.
Efekty zniesienia opłat celnych i usunięcia ograniczeń ilościowych w handlu w okresie przejściowym są bardzo pozytywne, umożliwiając handlowi wewnątrzwspólnotowemu i handlowi między EWG i państwami trzecimi osiągnięcie znaczącego sukcesu.

Opracowanie wspólnych polityk

Niektóre z polityk są formalnie uznane w traktacie: wspólna polityka rolna (art. 38 do 47), wspólna polityka handlowa (art. 110 do 116) i polityka transportowa (art. 74 do 84).
Inne mogą być zaproponowane w zależności od potrzeb, co przewiduje art. 235: „Jeżeli działanie Wspólnoty okaże się niezbędne do osiągnięcia, w ramach funkcjonowania wspólnego rynku, jednego z celów Wspólnoty, a niniejszy Traktat nie przewidział kompetencji do działania wymaganego w tym celu, Rada, stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji i po konsultacji ze Zgromadzeniem, podejmuje właściwe działania”.
Od szczytu w Paryżu (październik 1972 r.) stosowanie tego przepisu umożliwiło Wspólnocie rozwój działań w dziedzinach polityki ochrony środowiska, polityki regionalnej, społecznej i przemysłowej.

Rozwojowi tych polityk towarzyszyło utworzenie Europejskiego Funduszu Społecznego, którego celem jest poprawa możliwości zatrudnienia pracowników i poprawa ich poziomu życia, a także powołanie Europejskiego Banku Inwestycyjnego, którego zadaniem jest wsparcie ekonomicznej ekspansji Wspólnoty poprzez stworzenie nowych źródeł dochodu.

STRUKTURA

Traktat EWG składa się z 240 artykułów i jest podzielony na sześć części poprzedzonych preambułą:

  • część pierwsza poświęcona jest zasadom stanowiącym podwaliny EWG wyrażone wprowadzeniem wspólnego rynku, unii celnej i wspólnych polityk,
  • część druga dotyczy podstaw Wspólnoty. Zawiera cztery tytuły dotyczące swobodnego przepływu towarów, rolnictwa, swobodnego przepływu osób, usług i kapitału oraz transportu,
  • część trzecia porusza sprawy polityki Wspólnoty i składa się z czterech tytułów dotyczących wspólnych zasad, polityki gospodarczej, polityki społecznej oraz Europejskiego Banku Inwestycyjnego,
  • część czwarta poświęcona jest stowarzyszaniu krajów i terytoriów zamorskich,
  • część piąta mówi o instytucjach Wspólnoty, w pierwszym tytule opisując postanowienia instytucjonalne, a w drugim postanowienia finansowe,
  • ostatnia część traktatu zawiera postanowienia ogólne i końcowe.

Traktat obejmuje także cztery załączniki dotyczące niektórych pozycji taryfowych, produktów rolnych, transakcji niewidocznych oraz krajów i terytoriów zamorskich.

Do traktatu załączono także dwanaście protokołów. Pierwszy z nich dotyczy statutu Europejskiego Banku Inwestycyjnego, a kolejne – różnych problemów poszczególnych państw (Niemiec, Francji, Włoch, Luksemburga i Holandii) lub produktów (ropy naftowej, bananów, kawy naturalnej).

Do końcowego aktu dołączono także dziewięć deklaracji.

INSTYTUCJE

Traktat EWG ustanawia instytucje i mechanizmy decyzyjne, uwzględniające zarówno interesy narodowe, jak i wspólnotową wizję. Równowaga instytucjonalna opiera się na trójkącie utworzonym przez Radę, Komisję i Parlament Europejski, których zadaniem jest owocna współpraca. Rada opracowuje przepisy, Komisja ustanawia wnioski, a Parlament ma funkcję konsultacyjną. W pewnych sytuacjach przy podejmowaniu decyzji o opinię może być poproszony Komitet Ekonomiczno-Społeczny.

Komisja jest niezależnym kolegium przedstawicieli rządów państw członkowskich, wyznaczanych za obopólną zgodą. Reprezentuje wspólny interes. Ma wyłączność inicjatywy ustawodawczej i przedstawia Radzie Ministrów projekty aktów wspólnotowych. Jest strażnikiem postanowień traktatów i opartego na nich prawa wtórnego. W tym celu ma do dyspozycji gamę środków kontroli państw członkowskich i przedsiębiorstw. Komisja w ramach swojej misji ma władzę wykonawczą do wprowadzania wspólnej polityki.

Rada Ministrów składa się z przedstawicieli rządów państw członkowskich i posiada większość kompetencji do podejmowania decyzji. W działaniach wspiera ją Komitet Stałych Przedstawicieli (Coreper), który przygotowuje pracę Rady i realizuje powierzone sobie zadania.

Zgromadzenie parlamentarne w swoich początkach może jedynie wydawać opinie, a jego członkowie nie są wybierani w powszechnych wyborach bezpośrednich.
Traktat planuje także powołanie Trybunału Sprawiedliwości.

Zgodnie z Konwencją w sprawie niektórych wspólnych instytucji, podpisaną i obowiązującą jednocześnie z traktatami rzymskimi, Parlament i Trybunał Sprawiedliwości są wspólne dla traktatów EWG i Euratom.
Wraz z wejściem w życie Traktatu o fuzji w 1967 r. Rada i Komisja stają się instytucjami wspólnymi dla trzech Wspólnot (EWWS, EWG i Euratom), wprowadzona zostaje także zasada jedności budżetu.


ZMIANY WNIESIONE DO TRAKTATU

Omawiany traktat został zmieniony przez następujące traktaty:

  • Traktat z Brukseli nazywany traktatem fuzyjnym (1965)
    Traktat ten zastępuje trzy Rady ministrów (EWG, EWWS i Euratom), dwie Komisje (EWG, Euratom) i Wysoką Władzę EWWS Jedną Radą i Jedną Komisją. Fuzja administracyjna łączy się z utworzeniem jednego budżetu operacyjnego.
  • Traktat zmieniający niektóre postanowienia budżetowe (1970)
    Traktat ten zastępuje system finansowania Wspólnot ze składek państw członkowskich finansowaniem ze środków własnych. Wprowadza także jednolity budżet dla wszystkich Wspólnot.
  • Traktat zmieniający niektóre postanowienia finansowe (1975)
    Traktat ten zapewnił Parlamentowi Europejskiemu prawo odrzucenia budżetu oraz udzielania Komisji absolutorium z jego wykonania. Postanowiono w nim także o utworzeniu dla trzech Wspólnot jednego Trybunału Obrachunkowego, organu nadzoru i zarządzania finansami.
  • Traktat w sprawie Grenlandii (1984)
    Traktat ten kończy stosowanie traktatów na terytorium Grenlandii i ustanawia specjalne stosunki Wspólnoty Europejskiej z Grenlandią, wzorowane na przepisach regulujących kontakty z terytoriami zamorskimi.
  • Jednolity Akt Europejski (1986)
    Jednolity Akt Europejski jest pierwszą poważną reformą traktatów. Umożliwia częstsze stosowanie przez Radę głosowania większością kwalifikowaną, zwiększa rolę Parlamentu Europejskiego (procedura współpracy) i rozszerza kompetencje wspólnotowe. Wprowadza cel rynku wewnętrznego do 1992 r.
  • Traktat o Unii Europejskiej, nazywany traktatem z Maastricht (1992)
    Traktat z Maastricht łączy Unię Europejską, trzy Wspólnoty (Euratom, EWWS, EWG) i zinstytucjonalizowaną współpracę polityk w dziedzinie polityki zagranicznej, obrony, policji i sprawiedliwości. Przekształca Europejską Wspólnotę Gospodarczą we Wspólnotę Europejską. Ponadto traktat ten ustanawia unię gospodarczą i walutową, wdraża nowe polityki wspólnotowe (edukacja, kultura) i rozszerza kompetencje Parlamentu Europejskiego (procedura współdecydowania).
  • Traktat z Amsterdamu (1997)
    Traktat amsterdamski pozwala na zwiększenie kompetencji Unii dzięki utworzeniu polityki zatrudnienia WE, włączeniu do działań wspólnotowych pewnych dziedzin, wynikających wcześniej ze współpracy w dziedzinie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, podjęciu działań zmierzających do przybliżenia Unii do obywateli, możliwości ściślejszej współpracy między niektórymi państwami członkowskimi (wzmocniona współpraca). Ponadto rozszerza zakres stosowania procedury współdecydowania oraz głosowania większością kwalifikowaną. Wprowadza nową i prostszą numerację artykułów w traktatach.
  • Traktat z Nicei (2001)
    Traktat z Nicei jest w głównej mierze poświęcony pozostałościom z Amsterdamu, czyli nieregulowanym od 1997 r. problemom instytucjonalnym związanym z rozszerzeniem. Chodzi o skład Komisji, system ważenia głosów w Radzie i rozszerzenie przypadków stanowienia większością kwalifikowaną. Ułatwia stosowanie procedury wzmocnionej współpracy i zwiększa skuteczność systemu sądowego.
  • Traktat lizboński (2007)
    Traktat lizboński przeprowadza szeroko zakrojone reformy instytucjonalne. Znosi poprzednią strukturę instytucjonalną ustanowioną w traktacie z Maastricht, a Unia Europejska zastępuje Wspólnotę Europejską. Wprowadza także istotne zmiany w sposobie funkcjonowania instytucji europejskich, podejmowania decyzji i podziału kompetencji między UE a państwami członkowskimi. Ma za zadanie usprawnić podejmowanie decyzji w Unii rozszerzonej do 27 państw członkowskich. Traktat lizboński reorganizuje także polityki wewnętrzne i zewnętrzne UE. Umożliwia na przykład instytucjom uchwalanie przepisów oraz podejmowanie środków w nowych zakresach polityk.

Omawiany traktat został także zmieniony następującymi traktatami akcesyjnymi:

  • Traktatem dotyczącym przystąpienia Wielkiej Brytanii, Danii i Irlandii (1972), który zmienia liczbę państw członkowskich Wspólnoty Europejskiej z sześciu do dziewięciu.
  • Traktatem dotyczącym przystąpienia Grecji (1979)
  • Traktatem dotyczącym przystąpienia Hiszpanii i Portugalii (1985), który zmienia liczbę państw członkowskich Wspólnoty Europejskiej z dziesięciu na dwanaście.
  • Traktatem w sprawie przystąpienia Austrii, Finlandii i Szwecji (1994), po przyjęciu którego liczba państw członkowskich wzrosła do piętnastu.
  • Traktatem w sprawie przystąpienia Cypru, Estonii, Węgier, Łotwy, Litwy, Malty, Polski, Czech, Słowacji i Słowenii (2003)
    Po przyjęciu tego traktatu liczba państw członkowskich Wspólnoty Europejskiej wynosi dwadzieścia pięć.
  • Traktatem w sprawie przystąpienia Bułgarii i Rumunii (2005). Po przyjęciu tego traktatu liczba państw członkowskich Wspólnoty Europejskiej nie wynosi już dwadzieścia pięć, a dwadzieścia siedem.

ODNIESIENIA

TraktatyData zawarciaWejście w życieDziennik Urzędowy

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG)

25.3.1957

1.1.1958

Nieopublikowany

Traktat fuzyjny

8.4.1965

1.7.1967

Dz.U. 152 z 13.7.1967

Traktat zmieniający niektóre postanowienia budżetowe

22.4.1970

1.1.1971

Dz.U. L 2 z 2.1.1971

Traktat zmieniający niektóre postanowienia finansowe

22.7.1975

1.6.1977

Dz.U. L 359 z 31.12.1977

Traktat w sprawie Grenlandii

13.3.1984

1.1.1985

Dz.U. L 29 z 1.2.1985

Jednolity Akt Europejski

28.2.1986

1.7.1987

Dz.U. L 169 z 29.6.1987

Traktat o Unii Europejskiej (traktat z Maastricht)

7.2.1992

1.11.1993

Dz.U. C 191 z 29.7.1992

Traktat z Amsterdamu

2.10.1997

1.5.1999

Dz.U. C 340 z 10.11.1997

Traktat z Nicei

26.2.2001

1.2.2003

Dz.U. C 80 z 10.3.2001

Traktat lizboński

13.12.2007

1.12.2009

Dz.U. C 306 z 17.12.2007

Traktaty akcesyjneData zawarciaWejście w życieDziennik Urzędowy

Traktat w sprawie przystąpienia Wielkiej Brytanii, Irlandii i Danii

22.1.1972

1.1.1973

Dz.U. L 73 z 27.3.1972

Traktat w sprawie przystąpienia Grecji

28.5.1979

1.1.1981

Dz.U. L 291 z 19.11.1979

Traktat w sprawie przystąpienia Hiszpanii i Portugalii

12.6.1985

1.1.1986

Dz.U. L 302 z 15.11.1985

Traktat w sprawie przystąpienia Austrii, Finlandii i Szwecji

24.6.1994

1.1.1995

Dz.U. C 241 z 29.8.1994

Traktat w sprawie przystąpienia dziesięciu nowych państw członkowskich

16.4.2003

1.5.2004

Dz.U. L 236 z 23.9.2003

Traktat w sprawie przystąpienia Bułgarii i Rumunii

25.4.2005

1.1.2007

Dz.U. L 157 z 21.6.2005

Niniejsze informacje nie wiążą prawnie Komisji Europejskiej, nie są wyczerpujące i nie mają wartości interpretacyjnej tekstu traktatu.

Ostatnia aktualizacja: 26.10.2010

Zobacz także

Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony