RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 23 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  BG - CS - ET - GA - LV - LT - HU - MT - PL - RO - SK - SL

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Traktat lizboński: wprowadzenie

Trakt lizboński to reakcja na konieczność zreformowania struktury oraz trybu funkcjonowania Unii Europejskiej (UE). Kolejne rozszerzenia UE zwiększyły liczbę jej państw członkowskich do 27. Konieczne więc stało się dostosowanie sposobu funkcjonowania instytucji oraz mechanizmów podejmowania decyzji na szczeblu europejskim.

Trakt lizboński pozwolił ponadto zreformować wiele polityk unijnych. Dzięki niemu można było zredefiniować i wzmocnić działania podejmowane na szczeblu europejskim.

ZARYS HISTORYCZNY

Pierwsza próba reformy miała miejsce, gdy opracowano traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy. Celem było zastąpienie traktatów założycielskich UE wspólną konstytucją europejską.

Konstytucję podpisano więc w Rzymie 29 października 2004 r. Przed wejściem w życie miała ona jeszcze zostać ratyfikowana przez wszystkie państwa członkowskie. Proces ratyfikacji zakończył się jednak niepowodzeniem w kilku państwach członkowskich.

23 lipca 2007 r. zwołano kolejną konferencję międzyrządową w Lizbonie, aby znaleźć wyjście alternatywne dla traktatu konstytucyjnego, tak by można było kontynuować reformy. Wówczas ideę konstytucji europejskiej porzucono i rozpoczęto nowe negocjacje, aby opracować traktat reformujący.

13 grudnia 2007 r. 27 głów państw i szefów rządów UE podpisało w Lizbonie nowy traktat reformujący. Traktat lizboński wszedł w życie 1grudnia 2009 roku po ratyfikacji przez wszystkie państwa członkowskie zgodnie z ich właściwymi krajowymi przepisami konstytucyjnymi.

RÓŻNICE W STOSUNKU DO TRAKTATU USTANAWIAJĄCEGO KONSTYTUCJĘ DLA EUROPY

Traktat lizboński jest w dużej mierze inspirowany traktatem konstytucyjnym. Większość reform instytucjonalnych i politycznych rozważanych w Konstytucji znalazła się także w traktacie lizbońskim. Były one jednak przedstawiane w innej postaci.

W rzeczywistości bowiem traktat konstytucyjny miał uchylać traktaty założycielskie UE, zastępując je jednym wspólnym tekstem: Konstytucją dla Europy. Traktat lizboński, wręcz przeciwnie, nie zastępuje traktatów założycielskich, lecz jedynie je reformuje, tak jak traktaty z Amsterdamu oraz Nicei czyniły to w przeszłości. Traktat lizboński jawi się zatem jako zbiór poprawek wniesionych do traktatów założycielskich.

Ta zmiana formy nie ma konsekwencji na płaszczyźnie prawnej, ale odgrywa ważną rolę pod względem symbolicznym i politycznym. Ideę stworzenia konstytucji dla Europy porzucono, a prawo europejskie pozostało ograniczone do traktatów międzynarodowych.

I tak UE nadal opiera się na dwóch traktatach założycielskich: Traktacie UE oraz Traktacie ustanawiającym Unię Europejską. Traktat ustanawiający Unię Europejską jest jednakże także zwany Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

CO WNOSI TRAKTAT LIZBOŃSKI?

Traktat lizboński:

  • reformuje instytucje i poprawia proces podejmowania decyzji w UE,
  • wzmacnia wymiar demokratyczny w UE,
  • reformuje polityki wewnętrzne UE,
  • wzmacnia politykę zewnętrzną UE.

Kwestie instytucjonalne

Reforma instytucji UE była niezbędna z racji zwiększenia się liczby państw członkowskich. Traktat lizboński zmienia także zasady dotyczące składu Komisji, Parlamentu Europejskiego, Komitetu Regionów oraz Europejskiego Komitetu Ekonomicznego i Społecznego.

Ponadto traktat lizboński wprowadza reformę procedury decyzyjnej w Radzie. Likwiduje on bowiem dawny system ważenia głosów i redefiniuje większość kwalifikowaną w ramach głosowania nad decyzjami.

Traktat z Lizbony wprowadza także dwa nowe stanowiska w strukturze instytucyjnej UE:

Co więcej, Traktat z Lizbony stara się objaśnić i poprawić funkcjonowanie UE. Likwiduje dawną strukturę z podziałem na filary i wprowadza nowy rozdział kompetencji między UE a państwami członkowskimi. Traktat lizboński upraszcza także postępowania prawne oraz typologię aktów prawnych przyjmowanych przez UE.

Ponadto traktat lizboński nadaje większą elastyczność funkcjonowaniu UE. Wprowadza on także kilka klauzul instytucjonalnych mających ułatwić konstrukcję europejską w niektórych dziedzinach politycznych. Ułatwiono też prowadzenie wzmożonej współpracy pomiędzy państwami członkowskimi.

Wzmocnienie demokracji europejskiej

Jednym z celów traktatu lizbońskiego jest wzmocnienie demokracji europejskiej, zwłaszcza po to, by decyzje zyskały silniejszą legitymację demokratyczną oraz by przybliżyć UE obywatelom. W związku z tym znacząco wzmocniono kompetencje Parlamentu Europejskiego. Jednocześnie traktat lizboński powierza parlamentom krajowym ważniejszą rolę do odegrania w UE.

Traktat lizboński wprowadza ponadto inicjatywę obywatelską, pozwalającą obywatelom bardziej aktywnie uczestniczyć w konstrukcji europejskiej.

Polityki wewnętrzne UE

Jedna z najważniejszych zmian dotyczy europejskiej przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Traktat lizboński wzmacnia bowiem kompetencje UE w zakresie:

  • kontroli granic, polityki azylowej i imigracyjnej,
  • współpracy sądowej w dziedzinie prawa cywilnego,
  • współpracy sądowej w dziedzinie prawa karnego,
  • współpracy służb policji.

Co więcej, traktat lizboński objaśnia kompetencje UE w ramach polityk gospodarczej, społecznej i energetycznej. Ustanawia także nowy cel, jakim jest stworzenie europejskiej przestrzeni badawczej.

Polityka zewnętrzna UE

Wzmocniono także działania UE na arenie międzynarodowej. Traktat lizboński zapewnia przede wszystkim większą spójność oraz widoczność wspólnej polityce zagranicznej i bezpieczeństwa UE. UE zyskuje w ten sposób osobowość prawną, która pozwala jej negocjować traktaty międzynarodowe i być w nich umawiającą się stroną. Ponadto na arenie międzynarodowej UE jest od tej pory reprezentowana przez Wysokiego Przedstawiciela do spraw Zagranicznych oraz Polityki Bezpieczeństwa.

Co więcej, wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony została opisana w oddzielnym dziale w traktatach założycielskich. Cele długofalowe mówią o wdrożeniu wspólnej europejskiej obronności.

Ostatnia aktualizacja: 14.07.2010
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony