RSS
Alfabetische index
Deze pagina is beschikbaar in 15 talen
Nieuwe beschikbare talen:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid

INLEIDING

Het Verdrag van Lissabon heeft ten doel de Europese Unie (EU) een belangrijkere rol te laten vervullen op het internationale toneel. De hervormingen van het verdrag moeten daarom meer samenhang bieden en het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) van de EU meer zichtbaarheid geven.

Daarom voorziet het Verdrag van Lissabon in twee aanmerkelijke vernieuwingen:

Naast deze twee vernieuwingen brengt het Verdrag van Lissabon ook nog een aantal kleinere veranderingen met zich mee voor de tenuitvoerlegging van het GBVB.

AFSCHAFFING VAN DE TWEEDE PIJLER VAN DE EU

Het GBVB vormde vroeger de tweede pijler in de oude structuur van de EU. Deze berustte op intergouvernementele samenwerking, in het kader waarvan de Raad en de Europese Raad besluiten hoofdzakelijk met eenparigheid van stemmen aannamen.

Het Verdrag van Lissabon hervormt de oude structuur van de EU door het onderscheid tussen de drie pijlers af te schaffen (zie de samenvatting “verdeling van de bevoegdheden”). Deze samensmelting van de pijlers heeft evenwel geen praktische gevolgen voor de besluitvorming ten aanzien van het GBVB. De Europese Raad en de Raad van de EU blijven de belangrijkste rol vervullen en ook de eenparigheid van stemmen blijft overheersen.

Door het wegvallen van de pijlers verdwijnt ook de Europese Gemeenschap, die vervangen wordt door de EU. De EU krijgt bijgevolg rechtspersoonlijkheid, wat tot nu toe alleen maar voorbehouden was aan de Europese Gemeenschap. Door haar rechtspersoonlijkheid krijgt de EU nieuwe rechten op internationaal niveau. Voortaan kan de EU bijvoorbeeld internationale overeenkomsten sluiten, lid worden van internationale organisaties of partij worden bij internationale verdragen.

DE INSTRUMENTEN VAN HET GBVB

Het Verdrag van Lissabon wijzigt de soorten rechtsbesluiten die in het kader van het GBVB worden aangenomen. De oude instrumenten, zoals de gemeenschappelijke strategieën, de gemeenschappelijke standpunten en de gemeenschappelijke optredens, worden vervangen. Voortaan nemen de Europese Raad en de Raad van de EU enkel besluiten aan met betrekking tot:

  • de strategische belangen en doelstellingen van de Unie;
  • de door de Unie uit te voeren optredens;
  • de door de Unie in te nemen standpunten;
  • de wijze van uitvoering van de optredens en de standpunten van de Unie.

Merk op dat in het kader van het GBVB geen enkel rechtsbesluit kan worden aangenomen.

HET BESLUITVORMINGSPROCES

Het Verdrag van Lissabon houdt geen grote veranderingen in wat het besluitvormingsproces van het GBVB betreft. De Europese Raad blijft belast met de vaststelling van de algemene krachtlijnen en de strategieën van de EU. Op basis daarvan stelt de Raad van de EU uitvoeringsbesluiten op en legt hij deze ten uitvoer.

De lidstaten en de hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid hebben initiatiefrecht ten aanzien van het GBVB. De hoge vertegenwoordiger oefent dit recht uit met de steun van de Commissie. Bovendien moet de hoge vertegenwoordiger het Europees Parlement geregeld informeren en raadplegen over de tenuitvoerlegging van het GBVB. Hij moet er met name op toezien dat de mening van het Parlement voldoende in aanmerking wordt genomen.

Eenparigheid van stemmen blijft de basismethode voor de aanneming van GBVB-besluiten door de Raad en de Europese Raad. Het Verdrag van Lissabon voorziet evenwel in een specifieke overbruggingsclausule die op het volledige GBVB van toepassing is, met uitzondering van de besluiten die gevolgen hebben op militair of defensiegebied. Dankzij deze overbruggingsclausule kan de Europese Raad de Raad machtigen om bepaalde besluiten bij gekwalificeerde meerderheid van stemmen aan te nemen.

Artikel 31 van het Verdrag betreffende de EU voorziet ook in vier andere uitzonderingen waarbij de Raad eveneens besluiten aanneemt op basis van een gekwalificeerde meerderheid van stemmen.

ROL VAN HET HOF VAN JUSTITIE

Het Hof van Justitie blijft op grond van het Verdrag van Lissabon onbevoegd voor het GBVB (artikel 24 van het Verdrag betreffende de EU). Er zijn evenwel twee uitzonderingen waarin het Hof van Justitie wel een rechterlijke controle kan uitoefenen:

  • toezicht op de wettigheid van de beperkende maatregelen die de Unie neemt ten aanzien van natuurlijke of rechtspersonen (artikel 275 van het Verdrag betreffende de werking van de EU);
  • toezicht in de zin van artikel 40 van het Verdrag betreffende de EU aangaande de naleving van de aan de Europese instellingen toegedeelde bevoegdheden in de tenuitvoerlegging van het GBVB.

Bovendien bepaalt artikel 218 van het Verdrag betreffende de werking van de EU dat het Hof van Justitie om advies kan worden gevraagd met betrekking tot de verenigbaarheid van een internationale overeenkomst met de oprichtingsverdragen van de EU.

FINANCIERING VAN HET GBVB

Het Verdrag van Lissabon verandert niets aan de financiering van de uitgaven in verband met het GBVB: uitgaven met gevolgen op militair of defensiegebied worden gefinancierd door de lidstaten, terwijl alle andere uitgaven gefinancierd worden uit de begroting van de EU.

Het Verdrag van Lissabon voorziet evenwel in twee nieuwe mechanismen om een snelle financiering van de meest dringende optredens te garanderen:

  • voor dringende optredens die uit de begroting van de Unie gefinancierd worden zullen snellefinancieringsprocedures gebruikt worden waarvan de modaliteiten door de Raad zullen worden vastgesteld;
  • voor dringende optredens die door de lidstaten gefinancierd worden zal een startfonds worden opgericht waarin de bijdragen van de lidstaten zullen worden gestort.
Laatste wijziging: 26.04.2010
Juridische mededeling | Over deze site | Zoeken | Contact | Naar boven