RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 15 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Europejska przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości

WPROWADZENIE

Traktat lizboński wymaga intensyfikacji działań zmierzających do realizowania wspólnej przestrzeni europejskiej, w której ludzie swobodnie się przemieszczają i są objęci należytą ochroną prawną. Stworzenie takiej przestrzeni jest szczególnie istotne dla dziedzin, w których oczekiwania Europejczyków są bardzo duże: imigracja, walka z przestępczością zorganizowaną, terroryzm. Problemy te mają wymiar ponadgraniczny i wymagają sprawnej współpracy na poziomie ogólnoeuropejskim.

Traktat lizboński dzieli zagadnienia związane z przestrzenią wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości na cztery kategorie. Są to:

  • polityka dotycząca kontroli granicznych, udzielania azylu i imigracji,
  • współpraca sądowa w dziedzinie prawa cywilnego,
  • współpraca sądowa w sprawach karnych,
  • współpraca służb policji.

Przypomnijmy tylko, że kwestie związane ze współpracą sądową i policyjną obejmował 3. filar Unii Europejskiej (UE) oparty na współpracy międzyrządowej. W ramach 3. filaru instytucje europejskie nie posiadały kompetencji i nie mogły wydawać rozporządzeń ani przyjmować dyrektyw. Traktat lizboński położył kres takiemu podziałowi i pozwala na działania UE we wszystkich dziedzinach dotyczących przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości.

KONTROLA GRANIC, POLITYKI AZYLOWEJ I IMIGRACYJNEJ

Traktat lizboński udzielił nowych kompetencji instytucjom europejskim, które mogą podejmować środki mające na celu:

  • wprowadzenie wspólnego zarządzania granicami zewnętrznymi UE, zwłaszcza dzięki wzmocnieniu pozycji Europejskiej Agencji Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich Unii Europejskiej (Frontex (EN)),
  • stworzenie wspólnego systemu azylowego, który opierałby się na jednolitych zasadach i wspólnych procedurach przyznawania i cofania azylu,
  • ustanowienia zasad, warunków i praw w zakresie legalnej imigracji.

WSPÓŁPRACA SĄDOWA W DZIEDZINIE PRAWA CYWILNEGO

Traktat lizboński upoważnia instytucje europejskie do przyjmowania nowych środków dotyczących:

  • wdrożenia zasady wzajemnego uznawania: każdy system sądowy musi uznawać za ważne i znajdujące zastosowanie decyzje podjęte przez systemy sądowe w innych państwach członkowskich,
  • rzeczywistego dostępu do wymiaru sprawiedliwości,
  • rozwoju nowych sposobów rozwiązywania sporów,
  • kształcenia sędziów i pracowników wymiaru sprawiedliwości.

WSPÓŁPRACA SĄDOWA W SPRAWACH KARNYCH

Wraz z likwidacją 3. filaru UE współpraca sądowa w sprawach karnych staje się dziedziną, w której wszystkie instytucje europejskie mogą ustanawiać przepisy.

W praktyce instytucje UE mogą określać minimalne przepisy dotyczące definiowania i wymiaru kary za najpoważniejsze przestępstwa karne. Ponadto UE może uczestniczyć w określaniu wspólnych zasad dotyczących przebiegu postępowania karnego, np. w kwestii dopuszczalności dowodów lub praw osób.

Poza tym traktat lizboński przewiduje wzmocnienie roli agencji Eurojust (EN) w UE. Przypomnijmy, że misją Eurojust jest wspieranie koordynacji śledztw i postępowań sądowych między odpowiednimi władzami państw członkowskich. Obecnie Eurojust ma jedynie prawo zgłaszania projektów: może wnioskować do władz krajowych o wszczęcie śledztwa lub postępowania sądowego. Traktat lizboński oferuje instytucjom europejskim możliwość rozszerzenia misji i uprawnień Eurojust zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą.

Co więcej, traktat lizboński uwzględnia możliwość utworzenia prawdziwej Prokuratury Europejskiej na bazie Eurojust. Prokuratura ta miałaby szerokie uprawnienia, ponieważ mogłaby prowadzić dochodzenia, ścigać i stawiać przed sądem sprawców przestępstw. Prokuratura Europejska mogłaby także wnosić do odpowiednich sądów państw członkowskich akty oskarżenia w sprawie ściganej z oskarżenia publicznego.

Niemniej jednak traktat lizboński nie ustanawia jeszcze wspólnej prokuratury. Uprawnia jedynie Radę do przyjęcia jednogłośnie rozporządzenia zmierzającego do utworzenia takiego organu. Jeśli Rada nie będzie w stanie osiągnąć jednomyślności, wówczas przynajmniej dziewięć państw członkowskich może stworzyć między sobą prokuraturę europejską w ramach wzmocnionej współpracy.

WSPÓŁPRACA SŁUŻB POLICJI

Podobnie jak w przypadku współpracy sądowej współpraca policyjna także poprawiła się dzięki likwidacji 3. filaru UE. Obecnie instytucje europejskie mają uprawnienia do wydawania rozporządzeń i przyjmowania dyrektyw w tym zakresie.

Zwykła procedura ustawodawcza rozszerzona jest na wszystkie aspekty nieoperacyjne współpracy policyjnej. Natomiast współpraca operacyjna regulowana będzie zgodnie ze specjalną procedurą ustawodawczą wymagającą jednomyślności Rady. Niemniej jednak traktat lizboński przewiduje także możliwość ustanowienia wzmocnionej współpracy, jeśli Rada nie może osiągnąć jednomyślności.

Dodatkowo traktat lizboński zakłada stopniowe wzmacnianie Europejskiego Urzędu Policji (Europol (EN)). Podobnie jak w przypadku Eurojust traktat lizboński upoważnia Radę i Parlament do rozwijania działań i uprawnień Europolu w ramach zwykłej procedury ustawodawczej. Obecnie rola Europolu ogranicza się do ułatwiania współpracy między odpowiednimi instytucjami państw członkowskich. Traktat lizboński dodaje, że nowe zadania mogą dotyczyć także koordynacji, organizacji i przeprowadzania akcji operacyjnych.

ODSTĘPSTWA

Wielka Brytania, Irlandia i Dania korzystają z prawa odstępstwa obejmującego wszelkie środki przyjęte w ramach przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Te trzy kraje mają możliwość nieuczestniczenia w procedurach ustawodawczych w tych dziedzinach. Przyjęte środki nie są dla nich wiążące.

Ponadto Wielka Brytania, Irlandia i Dania uzyskały jeszcze dwie klauzule wyłączające:

  • klauzula „opt-in” pozwalająca każdemu z tych państw na uczestniczenie w procedurze przyjęcia środka lub w stosowaniu środka już przyjętego. W takiej sytuacji będą związane tymże środkiem w takim samym stopniu, co pozostałe państwa członkowskie,
  • klauzula „opt-out” pozwalająca w każdej chwili na niestosowanie pewnego środka.
Ostatnia aktualizacja: 09.04.2010
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony