RSS
Αλφαβητικό ευρετήριο
Αυτή η σελίδα διατίθεται σε 15 γλώσσες
Νέες διαθέσιμες γλώσσες:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Ευρωπαϊκός χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η συνθήκη της Λισσαβόνας προτίθεται να ενισχύσει την υλοποίηση ενός κοινού ευρωπαϊκού χώρου, στον οποίον τα πρόσωπα κυκλοφορούν ελεύθερα και χαίρουν αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Η υλοποίηση ενός τέτοιου χώρου έχει επιπτώσεις σε τομείς, στους οποίους οι προσδοκίες των ευρωπαίων πολιτών είναι μεγάλες, όπως η μετανάστευση, η καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος ή η τρομοκρατία. Οι εν λόγω προβληματικές έχουν έντονη διασυνοριακή διάσταση και, επομένως, απαιτούν αποτελεσματική συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Έτσι, η συνθήκη της Λισσαβόνας κατανέμει τα θέματα που άπτονται του χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης σε τέσσερις τομείς:

  • πολιτικές σχετικά με τον έλεγχο στα σύνορα, το άσυλο και τη μετανάστευση;
  • δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις
  • δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις
  • αστυνομική συνεργασία.

Προς υπενθύμιση, τα θέματα που άπτονταν της ποινικής δικαστικής συνεργασίας και της αστυνομικής συνεργασίας, στο παρελθόν, υπάγονταν στον 3ο πυλώνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), ο οποίος διέπονταν από τη διακυβερνητική συνεργασία. Στο πλαίσιο του 3ο πυλώνα, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ δεν διέθεταν αρμοδιότητα και επομένως δεν μπορούσαν να εγκρίνουν κανονισμούς και οδηγίες. Η συνθήκη της Λισσαβόνας βάζει τέλος σε αυτή τη διάκριση, και επιτρέπει στο εξής την παρέμβαση της ΕΕ στο σύνολο των θεμάτων που άπτονται του χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑ ΣΥΝΟΡΑ, ΑΣΥΛΟ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ

Η συνθήκη της Λισσαβόνας απονέμει νέες αρμοδιότητες στα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τα οποία δύνανται στο εξής να εγκρίνουν μέτρα με στόχο:

  • την καθιέρωση κοινής διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ· χάρη κυρίως στην ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για τη Διαχείριση της Επιχειρησιακής Συνεργασίας στα Εξωτερικά Σύνορα, ονόματι Frontex (EN
  • τη δημιουργία κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου· ένα τέτοιο σύστημα θα στηρίζεται σε ενιαίο ευρωπαϊκό καθεστώς ασύλου και κοινές διαδικασίες χορήγησης και ανάκλησης του ασύλου·
  • τη θέσπιση κανόνων, προϋποθέσεων και δικαιωμάτων σε θέματα νόμιμης μετανάστευσης.

ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ

Η συνθήκη της Λισσαβόνας επιτρέπει στα θεσμικά όργανα της ΕΕ να εγκρίνουν νέα μέτρα σχετικά με:

  • την εφαρμογή της αρχής τής αμοιβαίας αναγνώρισης: κάθε δικαστικό σύστημα οφείλει να αναγνωρίζει ως έγκυρες και εφαρμοστέες τις αποφάσεις που εκδίδονται από τα δικαστικά συστήματα των άλλων κρατών μελών·
  • την ουσιαστική πρόσβαση στη δικαιοσύνη·
  • την ανάπτυξη εναλλακτικών μεθόδων επίλυσης των διαφορών·
  • την κατάρτιση των δικαστών και των άλλων λειτουργών και υπαλλήλων του τομέα απονομής της δικαιοσύνης.

ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΠΟΙΝΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ

Με την κατάργηση του 3ου πυλώνα της ΕΕ, το σύνολο της ποινικής δικαστικής συνεργασίας μετατρέπεται σε τομέα στον οποίον μπορούν να νομοθετήσουν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ.

Πιο συγκεκριμένα, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ μπορούν στο εξής να θεσπίζουν ελάχιστους κανόνες όσον αφορά τον ορισμό και τις κυρώσεις των πιο σοβαρών ποινικών αδικημάτων. Επιπλέον, η ΕΕ μπορεί επίσης να παρέμβη στον ορισμό κοινών κανόνων όσον αφορά τη διεξαγωγή ποινικής διαδικασίας, για παράδειγμα όσον αφορά το παραδεκτό των αποδείξεων ή τα δικαιώματα των προσώπων.

Εξάλλου, η συνθήκη της Λισσαβόνας επιθυμεί να ενισχύσει το ρόλο της Eurojust (EN) στην ΕΕ. Προς υπενθύμιση, αποστολή της Eurojust είναι να συμβάλλει στο συντονισμό των ερευνών και των διώξεων μεταξύ των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών. Σήμερα, η Eurojust έχει μόνο δικαίωμα υποβολής προτάσεων: μπορεί να ζητήσει από τις εθνικές αρχές να ξεκινήσουν έρευνες ή διώξεις. Στο εξής, η συνθήκη της Λισσαβόνας προσφέρει στα θεσμικά όργανα της ΕΕ τη δυνατότητα να επεκτείνουν την αποστολή και τις αρμοδιότητες της Eurojust μέσω της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας.

Ακόμη περισσότερο, η συνθήκη της Λισσαβόνας εξετάζει το ενδεχόμενο δημιουργίας μίας πραγματικής Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας εκ της Eurojust. Μία τέτοια εισαγγελία θα διέθετε σημαντικές εξουσίες, επειδή θα μπορούσε να καταζητά, να ασκεί δίωξη και να παραπέμπει ενώπιον της δικαιοσύνης τους δράστες αδικημάτων. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα ήταν σε θέση να ασκήσει η ίδια ποινική δίωξη ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων των κρατών μελών.

Ωστόσο, η συνθήκη της Λισσαβόνας δε συστήνει ακόμα την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Επιτρέπει μόνο στο Συμβούλιο να εγκρίνει με ομοφωνία κανονισμό για αυτό το θέμα. Εάν το Συμβούλιο δεν καταφέρει να επιτύχει ομοφωνία, τότε εννέα τουλάχιστον κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να συστήσουν Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μεταξύ τους στο πλαίσιο μίας ενισχυμένης συνεργασίας.

ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ

Η αστυνομική συνεργασία, όπως και η ποινική δικαστική συνεργασία, επωφελείται από την κατάργηση του 3ου πυλώνα της ΕΕ. Στο εξής, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα είναι σε θέση να εγκρίνουν κανονισμούς και οδηγίες σε αυτόν τον τομέα.

Έτσι, η συνήθης νομοθετική διαδικασία επεκτείνεται σε όλες τις μη επιχειρησιακές πτυχές της αστυνομικής συνεργασίας. Αντίθετα, η επιχειρησιακή συνεργασία θα υπάγεται σε ειδική νομοθετική διαδικασία που απαιτεί την ομοφωνία του Συμβουλίου. Ωστόσο, η συνθήκη της Λισσαβόνας προβλέπει επίσης τη δυνατότητα να καθιερώσει ενισχυμένες συνεργασίες, όταν δεν επιτυγχάνεται ομοφωνία στο Συμβούλιο.

Εξάλλου, η συνθήκη της Λισσαβόνας προβλέπει την προοδευτική ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Αστυνομικής Υπηρεσίας (Ευρωπόλ) (EN). Πράγματι, η συνθήκη της Λισσαβόνας, όπως και με τη Eurojust, επιτρέπει στο εξής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να αναπτύξουν περαιτέρω τις αποστολές και τις αρμοδιότητες της Ευρωπόλ στο πλαίσιο της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας. Σήμερα, ο ρόλος της Ευρωπόλ περιορίζεται στη διευκόλυνση της συνεργασίας μεταξύ των αρχών των κρατών μελών. Η συνθήκη της Λισσαβόνας διευκρινίζει ότι τα νέα καθήκοντα θα μπορούσαν ενδεχομένως να περιλαμβάνουν το συντονισμό, την διοργάνωση και τη διεξαγωγή επιχειρησιακών δράσεων.

ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ

Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιρλανδία και η Δανία χαίρουν καθεστώτος παρέκκλισης που περιλαμβάνει το σύνολο των μέτρων που εγκρίνονται στο πλαίσιο του χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Πράγματι, οι τρεις αυτές χώρες έχουν τη δυνατότητα να μην συμμετέχουν στις νομοθετικές διαδικασίες στον τομέα αυτόν. Επομένως, τα μέτρα που εγκρίνονται δεν θα έχουν δεσμευτική ισχύ για αυτές.

Επιπλέον, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιρλανδία και η Δανία εφαρμόζουν δύο είδη παρεκκλίσεων:

  • μία ρήτρα προαιρετικής υπαγωγής («opt-in») που επιτρέπει σε καθένα τους να συμμετάσχει ανά περίπτωση στη διαδικασία έγκρισης ενός μέτρου ή στην εφαρμογή μέτρου που έχει ήδη εγκριθεί. Σε αυτή την περίπτωση, θα δεσμεύονται από αυτό το μέτρο με τον ίδιο τρόπο που δεσμεύονται τα λοιπά κράτη μέλη
  • μία ρήτρα εξαίρεσης («opt-out») που τους επιτρέπει, ανά πάσα στιγμή, να μην εφαρμόζουν ένα μέτρο.
Ημερομηνία τελευταίας τροποποίησης: 09.04.2010
Ανακοίνωση νομικού περιεχομένου | Σχετικά με αυτόν το δικτυακό τόπο | Αναζήτηση | Επικοινωνία | Αρχή σελίδας