RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 23 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  BG - CS - ET - GA - LV - LT - HU - MT - PL - RO - SK - SL

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Wzmocnienie demokracji europejskiej

WPROWADZENIE

Traktat lizboński umieścił obywatela w sercu Unii Europejskiej i jej instytucji. Jego celem jest rozbudzenie zainteresowania Europejczyków sprawami i działalnością Unii, która wydaje się czasem zbyt odległa. Jednym z zamysłów traktatu lizbońskiego jest promocja demokracji europejskiej, która daje obywatelom możliwość uczestniczenia w działaniu i rozwoju UE.

Takie założenie znalazło swoje odbicie w uznaniu obywatelstwa europejskiego w traktatach założycielskich UE. Traktat lizboński dokłada starań, aby uprościć i wyjaśnić działanie UE, tak aby stało się bardziej zrozumiałe i dostępne dla jej mieszkańców. Wreszcie traktat lizboński wzmacnia reprezentatywność i udział obywateli w działaniach europejskich. Wprowadzenie inicjatywy obywatelskiej jest jedną z podstawowych innowacji.

LEPSZE UZNANIE OBYWATELI W TRAKTATACH

Traktat lizboński wprowadza nowy artykuł, w którym w pełni uznaje obywatelstwo europejskie. Artykuł 10 Traktatu o UE precyzuje, że obywatele są bezpośrednio reprezentowani w UE przez Parlament Europejski. W tym samym artykule stwierdza się, że jedną z podstaw funkcjonowania Unii jest demokracja przedstawicielska. Takie uznanie nie powoduje powstania nowych uprawnień obywateli, ale ma ważne znaczenie symboliczne, włączając zasadę obywatelstwa europejskiego do traktatów założycielskich.

Artykuł 10 ustanawia także zasadę bliskości, co oznacza, że decyzje muszą być podejmowane jak najbliżej obywateli. Zasada ta stosuje się zwłaszcza do wykonywania kompetencji w UE. Ich wykonywanie musi włączać najlepiej jak to możliwe instytucje krajowe i lokalne, aby przybliżać UE do Europejczyków.

UNIA EUROPEJSKA BLIŻSZA OBYWATELOM

UE często przywoływała na myśl skomplikowaną konstrukcję o niezrozumiałych procedurach. Traktat lizboński wyjaśnia funkcjonowanie UE, poprawiając jego zrozumienie wśród obywateli. Mnogość procedur ustawodawczych ustępuje miejsca procedurze prawa powszechnego i specjalnym procedurom ustawodawczym wyszczególnionym dla poszczególnych przypadków. Z tego samego względu dawna struktura trzech filarów została zastąpiona podziałem kompetencji w UE, opisanym w sposób jasny i ścisły.

Tym samym traktat lizboński poprawia przejrzystość prac w UE. W tym celu nakłada na Radę zasadę jawności obrad, stosowaną już w Parlamencie Europejskim. Wzrost przejrzystości umożliwi także obywatelom uzyskanie informacji o dyskutowanych sprawach.

WZMOCNIONA REPREZENTATYWNOŚĆ W INSTYTUCJACH

Traktat lizboński znamiennie zwiększa uprawnienia Parlamentu Europejskiego (zob. „Parlament Europejski”). Najważniejsze zmiany to:

  • wzmocnienie władzy ustawodawczej: zwykła procedura ustawodawcza, w której Parlament dysponuje takimi samymi prawami co Rada, zostaje rozszerzona o nowe dziedziny polityczne,
  • zwiększenie roli na poziomie międzynarodowym: Parlament zatwierdza umowy międzynarodowe w dziedzinach objętych zwykłą procedurą ustawodawczą,
  • wzmocnienie władzy budżetowej: Parlament staje się takim samym uczestnikiem procedury przyjęcia budżetu rocznego UE, co Rada.

Oprócz tego traktat lizboński zwiększa rolę parlamentów narodowych w UE (zob. „parlamenty narodowe”). One też uzyskały możliwość obrony poglądów obywateli w UE. To oznacza także, że parlamenty narodowe muszą czuwać nad należytym stosowaniem zasady pomocniczości. Dlatego mają możliwość interweniowania zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą oraz mają prawo odwoływania się do Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

ZWIĘKSZONE UCZESTNICTWO OBYWATELI W PROCESIE DECYZYJNYM

Traktat lizboński po raz pierwszy ustanowił prawo inicjatywy obywatelskiej, wprowadzone w art. 11 Traktatu o UE: co najmniej milion obywateli UE może zwrócić się do Komisji z propozycją na szczególny temat. Przepis ten świadczy o pragnieniu UE, aby włączyć jej mieszkańców w projekty europejskie i w podejmowanie decyzji ich dotyczących.

Prawo to wymaga spełnienia kilku warunków. Już sam wymóg w postaci osiągnięcia progu miliona osób może wydawać się w pierwszej chwili zbyt wygórowany. Jednak kryterium to jest dość łatwe do spełnienia w UE, na terenie której mieszka prawie pół miliarda ludzi, i w dobie nowych technologii komunikacji. Artykuł 11 dodaje, że wnioskodawcy muszą pochodzić ze znacznej liczby państw członkowskich, aby uniknąć obrony interesów ściśle narodowych.

Prawo inicjatywy obywatelskiej nie zmniejsza monopolu inicjatywy Komisji Europejskiej. To ona decyduje, czy zaproponowane rozwiązanie obywatelskie będzie rozważane, czy nie. Jeśli inicjatywa przekłada się na projekt legislacyjny, wtedy akt zostanie przyjęty przez Radę i Parlament Europejski zgodnie ze zwykłą lub specjalną procedurą ustawodawczą.

Ostatnia aktualizacja: 26.03.2010
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony