RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 15 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Podział kompetencji w Unii Europejskiej

WPROWADZENIE

Traktat lizboński jasno wyznacza podział kompetencji między Unią Europejską (UE) a państwami członkowskimi. Po raz pierwszy wprowadza do traktatów założycielskich wyraźne rozróżnienie na trzy podstawowe rodzaje kompetencji: kompetencje wyłączne, kompetencje dzielone i kompetencje wspierające.

Samo doprecyzowanie zakresu nie powoduje istotnego przekazania kompetencji. Jednak ta reforma jest bardzo ważna i konieczna do odpowiedniego funkcjonowania UE. W przeszłości brak takich ram powodował wiele konfliktów między UE a państwami członkowskimi. Ale teraz granice kompetencji są wyraźnie wyznaczone. Taka przejrzystość ułatwia także stosowanie podstawowych zasad kontroli i wykonywania kompetencji.

ZNIESIENIE PODZIAŁU NA FILARY UE

Jedną z najistotniejszych zmian wynikających z traktatu lizbońskiego jest zniesienie struktury trzech filarów UE. Przypomnijmy, że chodziło o podział na:

  • Wspólnotę Europejską,
  • wspólną politykę zagraniczną i bezpieczeństwa (WPZiB),
  • współpracę policyjną i sądową w sprawach karnych.

Przy takim podziale wiele kompetencji się nakładało. W ramach pierwszego filaru przyjmowano akty zgodnie z procedurami ustawodawczymi UE. Natomiast drugi i trzeci filar opierały się na współpracy między rządami państw członkowskich.

Traktat lizboński likwiduje tę skomplikowaną strukturę. Znika Wspólnota Europejska. Zostaje zastąpiona przez UE, która otrzymuje narzędzia w postaci procedur ustawodawczych, umożliwiających pełne wykonywanie swoich kompetencji. Prócz tego UE uzyskała osobowość prawną, która dawniej zarezerwowana była dla Wspólnoty. Z tej racji może już zawierać traktaty w ramach swojego zakresu kompetencji.

TRZY RODZAJE KOMPETENCJI

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) wprowadza trzy kategorie kompetencji, a dla każdej z nich proponuje niewyczerpującą listę dziedzin:

  • wyłączne kompetencje (art. 3 TFUE): jedynie UE jest uprawniona do ustanawiania przepisów w tych dziedzinach. Rola państw członkowskich ogranicza się do stosowania tych przepisów, chyba że Unia zezwoli im na przyjęcie innych aktów,
  • kompetencje dzielone (art. 4 TFUE): UE i państwa członkowskie mogą przyjmować akty prawne obowiązujące w tych dziedzinach. Niemniej państwa członkowskie mogą wykonywać swoją kompetencję tylko w zakresie, w jakim UE nie wykonała lub postanowiła zaprzestać wykonywania swojej kompetencji,
  • kompetencje wspierające (art. 6 TFUE): UE może jedynie wspierać, koordynować lub uzupełniać działania państw członkowskich. Oznacza to, że nie posiada władzy ustawodawczej w tych dziedzinach i nie może wpływać na wykonywanie kompetencji zarezerwowanych dla państw członkowskich.

KOMPETENCJE SZCZEGÓLNE

UE posiada kompetencje szczególne w niektórych dziedzinach:

  • koordynacja polityki gospodarczej i zatrudnienia (art. 5 TFUE): Unia posiada kompetencje do zapewnienia warunków takiej koordynacji. Określa wytyczne i kierunki działania dla państw członkowskich,
  • WPZiB (art. 24 Traktatu o UE): UE posiada kompetencje we wszystkich dziedzinach związanych ze wspólną polityką zagraniczną i bezpieczeństwa. Definiuje i wykonuje tę politykę m.in. przez Przewodniczącego Rady Europejskiej oraz Wysokiego Przedstawiciela Unii do spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, których zadania i status określa traktat lizboński. Jednakże UE nie może przyjmować aktów ustawodawczych w tej dziedzinie. Poza tym Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie jest właściwy w tym zakresie,
  • klauzula elastyczności” (art. 352 TFUE): pozwala UE wykroczyć poza uprawnienia przyznane przez traktaty, jeśli wymaga tego określony cel. Możliwość ta jest ograniczona ścisłą procedurą i zastrzeżeniami dotyczącymi stosowania.

WYKONYWANIE KOMPETENCJI

Wykonywanie kompetencji Unii podlega trzem podstawowym zasadom zamieszczonym w art. 5 Traktatu o UE. Wyznaczenie granic kompetencji UE znacznie ułatwiło odpowiednie stosowanie tych zasad:

  • zasady przyznania: Unia działa wyłącznie w granicach kompetencji przyznanych jej w traktatach,
  • zasady proporcjonalności: wykonywanie kompetencji Unii nie może wykraczać poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów traktatów,
  • zasady pomocniczości: w zakresie kompetencji dzielonych UE może interweniować tylko, jeśli jest w stanie działać skuteczniej niż państwa członkowskie.

PRZEKAZYWANIE KOMPETENCJI

Obowiązujący obecnie podział kompetencji między UE a państwa członkowskie nie jest sztywny. Lecz ograniczenie lub rozszerzenie kompetencji UE jest trudnym tematem i wymaga zgody wszystkich państw członkowskich oraz przeprowadzenia procedury zmiany traktatów.

Ostatnia aktualizacja: 23.03.2010
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony