RSS
Alfabetische index
Deze pagina is beschikbaar in 15 talen
Nieuwe beschikbare talen:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Overbruggingsclausules, versnellende en vertragende clausules

INLEIDING

Het Verdrag van Lissabon heeft de gewone wetgevingsprocedure en het stemmen met gekwalificeerde meerderheid uitgebreid met een groot aantal nieuwe politieke domeinen. Het doel is bijdragen aan de Europese eenmaking door de besluitvorming te vereenvoudigen: bij de gewone wetgevingsprocedure beschikken de lidstaten niet over een vetorecht en zijn de mogelijkheden om tot overeenstemming te komen uitgebreider.

De lidstaten zijn echter weinig geneigd om een deel van hun verzetsmacht op te geven voor bepaalde politieke domeinen. Domeinen in kwestie betreffen de “gevoeligste” thema’s, domeinen waar het gewicht van de nationale soevereiniteit van belang is. Voorbeelden zijn buitenlands beleid, immigratie en justitie. In deze domeinen werd de bijzondere wetgevingsprocedure of de eenparigheid van stemmen meestal behouden.

Bovendien versoepelt het Verdrag van Lissabon deze procedurele stijfheid met de invoer van verschillende types institutionele clausules. Deze clausules bieden diverse institutionele mechanismes aan, maar hebben een gemeenschappelijk doel voor ogen: de Europese eenmaking voor de “gevoelige” domeinen vereenvoudigen indien de lidstaten dat wensen.

Zo omvat het Verdrag van Lissabon drie soorten clausules:

  • overbruggingsclausules;
  • vertragende clausules;
  • versnellende clausules.

DE OVERBRUGGINGSCLAUSULES

Een overbruggingsclausule schept de mogelijkheid om af te wijken van de oorspronkelijk door de verdragen voorziene wetgevingsprocedure. Concreet en onder bepaalde voorwaarden wordt de mogelijkheid gecreëerd om:

  • van een bijzondere wetgevingsprocedure “over te gaan” naar een gewone wetgevingsprocedure voor de goedkeuring van een handeling in een bepaald domein;
  • van een stemming met eenparigheid van stemmen “over te gaan” naar een stemming met gekwalificeerde meerderheid voor de goedkeuring van een handeling in een bepaald domein.

De activering van een overbruggingsclausule hangt altijd af van een beslissing genomen met eenparigheid van stemmen door de Raad of de Europese Raad. In alle gevallen moeten alle lidstaten het eens zijn vooraleer een dergelijke clausule geactiveerd kan worden.

Zo voert artikel 48 van het Verdrag van de EU een algemene overbruggingsclausule in van toepassing op elk Europees beleid (zie fiche “de hervorming van verdragen”). Bovendien zijn er zes andere overbruggingsclausules specifiek voor bepaalde Europese beleidsvormen en met bepaalde procedurele bijzonderheden (zie fiche “wetgevingsprocedures”).

DE VERTRAGENDE CLAUSULES

De vertragende clausules betreffen drie domeinen:

  • de coördinatiemaatregelen inzake sociale zekerheid voor migrerende werknemers (artikel 48 van het verdrag betreffende de werking van de EU);
  • gerechtelijke samenwerking in strafzaken (artikel 82 van het verdrag betreffende de werking van de EU);
  • het opstellen van gemeenschappelijke regels voor strafrechtelijke inbreuken (artikel 83 van het verdrag betreffende de werking van de EU).

De vertragende clausules werden in het leven in om de toepassing van de gewone wetgevingsprocedure op deze drie politieke domeinen mogelijk te maken. De gewone wetgevingsprocedure wordt getemperd met een afremmechanisme: een lidstaat kan een beroep doen op de Europese Raad als hij van mening is dat de grondslagen van zijn sociale-zekerheidssysteem of van zijn strafrechtsysteem bedreigd worden door een wetsontwerp in behandeling. In dit geval is de procedure opgeschort en kan de Europese raad:

  • het ontwerp doorverwijzen naar de Raad die de procedure zal voortzetten, rekening houdend met de geformuleerde aanmerkingen;
  • de procedure definitief beëindigen en in voorkomend geval de Commissie om een nieuw voorstel verzoeken.

Derhalve schuilt het belang van de vertragende clausules niet zozeer in het mechanisme dat ze aanbieden, dan wel in het feit dat ze een uitbreiding van de gewone wetgevingsprocedure voor de betrokken politiek toelaten. De invoer van dit mechanisme in het besluitvormingsproces heeft de onwillige lidstaten er mee van helpen overtuigen de gewone wetgevingsprocedure toe te passen op bepaalde domeinen die tot dan toe met eenparigheid van stemmen behandeld werden.

DE VERSNELLENDE CLAUSULES

Deze clausules “versnellen” de Europese eenwording tussen bepaalde lidstaten door de nauwere samenwerking in bepaalde domeinen te bevorderen.

De versnellende clausules scheppen immers de mogelijkheid af te wijken van de procedures voor nauwere samenwerking. Derhalve wordt, dankzij deze clausules, een verbeterde samenwerking als gerealiseerd beschouwd van zodra er ten minste negen lidstaten betrokken zijn. De Raad, het Parlement en de Commissie worden dan eenvoudigweg op de hoogte gebracht van de bereidheid van de deelnemende lidstaten een nauwere samenwerking tot stand te brengen.

Deze clausules hebben betrekking op vier domeinen:

  • gerechtelijke samenwerking in strafzaken (artikel 82 van het verdrag betreffende de werking van de EU);
  • het opstellen van gemeenschappelijke regels voor strafrechtelijke inbreuken (artikel 83 van het verdrag betreffende de werking van de EU);
  • de oprichting van een Europees parket (artikel 86 van het verdrag betreffende de functionering van de EU);
  • politionele samenwerking (artikel 87 van het verdrag betreffende de werking van de EU).

Er moet worden vermeld dat de versnellende clausules betreffende samenwerking en strafrechtelijke inbreuken rechtstreeks voortvloeien uit de activering van de bestaande vertragende clausules voor beide domeinen. Gezien de clausule geactiveerd werd en de wetgevingsprocedure wijzigde, kunnen de lidstaten die dit wensen gebruik maken van de versnellende procedure. Derhalve kunnen ze de wetgevingsprocedure onderling voortzetten en afronden, in het kader van een nauwere samenwerking.

Deze samenvatting heeft een louter informatief karakter en is niet bedoeld als interpretatie of ter vervanging van het referentiedocument.

Laatste wijziging: 19.03.2010
Juridische mededeling | Over deze site | Zoeken | Contact | Naar boven