RSS
Αλφαβητικό ευρετήριο
Αυτή η σελίδα διατίθεται σε 15 γλώσσες
Νέες διαθέσιμες γλώσσες:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Μεταβατικές ρήτρες, ρήτρες συγκράτησης και ρήτρες επίσπευσης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η συνθήκη της Λισσαβόνας επέκτεινε τη συνήθη νομοθετική διαδικασία και την ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία σε πολλούς τομείς πολιτικής. Στόχος είναι να συμβάλλει στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση, διευκολύνοντας τη λήψη αποφάσεων: στη συνήθη νομοθετική διαδικασία, τα κράτη μέλη δε διαθέτουν δικαίωμα αρνησικυρίας και οι πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας είναι περισσότερες.

Ωστόσο, τα κράτη μέλη είναι απρόθυμα να εγκαταλείψουν ένα μέρος της εξουσίας τους να αντιτίθενται σε ορισμένους τομείς πολιτικών. Οι τομείς αυτοί είναι οι γνωστοί ως οι πιο «ευαίσθητοι», στους οποίους βαρύνουν σημαντικά οι εθνικές κυριαρχίες. Για παράδειγμα, πρόκειται για την εξωτερική πολιτική, την πολιτική μετανάστευσης ή δικαιοσύνης. Στους τομείς αυτούς διατηρείται, στις περισσότερες περιπτώσεις, ειδική νομοθετική διαδικασία ή ψηφοφορία με ομοφωνία.

Εξάλλου, η συνθήκη της Λισσαβόνας καθιστά πιο ήπια αυτή τη διαδικαστική δυσκαμψία, εισάγοντας διάφορα είδη θεσμικών ρητρών. Οι ρήτρες αυτές προτείνουν διαφορετικούς θεσμικούς μηχανισμούς, αλλά εξυπηρετούν ένα κοινό στόχο: να διευκολύνουν την ευρωπαϊκή οικοδόμηση στους «ευαίσθητους» τομείς, εφόσον το επιθυμούν τα κράτη μέλη.

Έτσι, η συνθήκη της Λισσαβόνας προβλέπει τρία είδη ρητρών:

  • τις μεταβατικές ρήτρες·
  • τις ρήτρες συγκράτησης·
  • τις ρήτρες επίσπευσης.

ΟΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΡΗΤΡΕΣ

Οι μεταβατικές ρήτρες επιτρέπουν την παρέκκλιση από τη νομοθετική διαδικασία που είχε αρχικά προβλεφθεί από τις Συνθήκες. Πιο συγκεκριμένα και υπό ορισμένες προϋποθέσεις, επιτρέπουν:

  • τη «μετάβαση» από την ειδική νομοθετική διαδικασία στη συνήθη νομοθετική διαδικασία για την έγκριση μίας πράξης σε ένα δεδομένο τομέα·
  • τη «μετάβαση» από μία ψηφοφορία με ομοφωνία σε μία ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία για την έγκριση μίας πράξης σε ένα δεδομένο τομέα.

Η ενεργοποίηση μίας μεταβατικής ρήτρας εξαρτάται πάντα από απόφαση που έχει λάβει ομόφωνα το Συμβούλιο ή το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Έτσι, σε κάθε περίπτωση, όλα τα κράτη μέλη πρέπει να συμφωνήσουν πριν ενεργοποιηθεί μια μεταβατική ρήτρα.

Εξάλλου, το άρθρο 48 της συνθήκης για την ΕΕ προβλέπει γενική μεταβατική ρήτρα που εφαρμόζεται σε όλες τις ευρωπαϊκές πολιτικές (βλέπε δελτίο «αναθεώρηση των Συνθηκών»). Επιπλέον, υπάρχουν έξι ακόμη μεταβατικές ρήτρες ειδικές για ορισμένες ευρωπαϊκές πολιτικές, οι οποίες παρουσιάζουν ορισμένες διαδικαστικές ιδιομορφίες (βλέπε δελτίο «νομοθετικές διαδικασίες»).

ΟΙ ΡΗΤΡΕΣ ΣΥΓΚΡΑΤΗΣΗΣ

Οι ρήτρες συγκράτησης αφορούν τρεις τομείς:

  • τα μέτρα συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης των διακινούμενων εργαζομένων (άρθρο 48 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ)·
  • τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις (άρθρο 82 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ)·
  • τη θέσπιση κοινών κανόνων για ορισμένα ποινικά αδικήματα (άρθρο 83 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ).

Οι ρήτρες συγκράτησης δημιουργήθηκαν για να παρέχουν τη δυνατότητα να εφαρμόζεται η συνήθης νομοθετική διαδικασία σε αυτούς τους τρεις τομείς πολιτικής. Η συνήθης νομοθετική διαδικασία μετριάζεται λοιπόν με ένα μηχανισμό συγκράτησης: ένα κράτος μέλος μπορεί να προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, εφόσον θεωρεί ότι θίγονται θεμελιώδεις αρχές του συστήματός του κοινωνικής ασφάλισης ή ποινικής δικαιοσύνης από το νομοθετικό σχέδιο που πρόκειται να εγκριθεί. Σε αυτήν την περίπτωση, η διαδικασία αναστέλλεται και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μπορεί:

  • είτε να αναπέμψει το σχέδιο στο Συμβούλιο, το οποίο συνεχίζει τη διαδικασία λαμβάνοντας υπόψη τις διατυπωθείσες παρατηρήσεις·
  • είτε να τερματίσει οριστικά τη διαδικασία και να ζητήσει ενδεχομένως νέα πρόταση από την Επιτροπή.

Έτσι, το ενδιαφέρον ως προς τις ρήτρες συγκράτησης δεν έγκειται τόσο στο μηχανισμό που αυτές προτείνουν, αλλά και στο γεγονός ότι επιτρέπουν την επέκταση της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας στις εν λόγω πολιτικές. Πράγματι, η ένταξη αυτού του μηχανισμού στη διαδικασία λήψης αποφάσεων κατάφερε να πείσει τα πιο δύσπιστα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τη συνήθη νομοθετική διαδικασία σε ορισμένες πολιτικές, για τις οποίες μέχρι τότε εφαρμοζόταν ο κανόνας της ομόφωνης ψηφοφορίας.

ΟΙ ΡΗΤΡΕΣ ΕΠΙΣΠΕΥΣΗΣ

Οι ρήτρες αυτές «επισπεύδουν» την ευρωπαϊκή οικοδόμηση μεταξύ ορισμένων κρατών μελών, διευκολύνοντας τη θέσπιση ενισχυμένων συνεργασιών σε ορισμένους τομείς.

Πράγματι, οι ρήτρες επίσπευσης επιτρέπουν την παρέκκλιση από τη διαδικασία ενεργοποίησης των ενισχυμένων συνεργασιών. Έτσι, χάρη στις ρήτρες αυτές, μία ενισχυμένη συνεργασία θεωρείται ότι ισχύει από τη στιγμή που συμμετέχουν σε αυτήν εννέα κράτη μέλη. Το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο και η Επιτροπή απλώς τότε ενημερώνονται για τη βούληση των συμμετεχόντων κρατών να θεσπίσουν ενισχυμένη συνεργασία.

Οι ρήτρες αυτές αφορούν τέσσερις τομείς:

  • τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις (άρθρο 82 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ)·
  • τη θέσπιση κοινών κανόνων για ορισμένα ποινικά αδικήματα (άρθρο 83 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ)·
  • τη δημιουργία μίας Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (άρθρο 86 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ)·
  • την αστυνομική συνεργασία (άρθρο 87 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ).

Πρέπει να σημειώσουμε ότι οι ρήτρες επίσπευσης, που αφορούν τη συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις και τα ποινικά αδικήματα, προκύπτουν άμεσα από την ενεργοποίηση των ρητρών συγκράτησης που εφαρμόζονται σε αυτούς τους δύο τομείς. Πράγματι, όταν η ρήτρα συγκράτησης έχει ενεργοποιηθεί και έχει οδηγήσει σε αποτυχία τη νομοθετική διαδικασία, τα κράτη που το επιθυμούν, μπορούν να στραφούν προς τη ρήτρα επίσπευσης. Έτσι, μπορούν να συνεχίσουν και να φέρουν εις πέρας τη νομοθετική διαδικασία μεταξύ τους, στο πλαίσιο μίας ενισχυμένης διαδικασίας.

Το παρόν δελτίο διανέμεται ενημερωτικά. Δεν έχει ως στόχο να ερμηνεύσει ή να αντικαταστήσει το έγγραφο αναφοράς, που παραμένει η μόνη δεσμευτική νομική βάση.

Ημερομηνία τελευταίας τροποποίησης: 19.03.2010
Ανακοίνωση νομικού περιεχομένου | Σχετικά με αυτόν το δικτυακό τόπο | Αναζήτηση | Επικοινωνία | Αρχή σελίδας