EUROPA

WPROWADZENIE

Traktat lizboński ma na celu wzmocnienie zdolności Unii Europejskiej (UE) do decydowania, gwarantując jednocześnie prawowitość podejmowanych decyzji. Reformuje proces decyzyjny w UE, wprowadzając zmiany w obowiązujących procedurach ustawodawczych.

Artykuł 289 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wymienia już tylko dwa rodzaje procedur ustawodawczych:

• zwykłą procedurę ustawodawczą,
• specjalne procedury ustawodawcze.

Ponadto traktat lizboński wprowadza klauzule pomostowe. Umożliwiają one zastosowanie – pod pewnymi warunkami – zwykłej procedury ustawodawczej w dziedzinach, w których takiej procedury początkowo nie stosowano.

ZWYKŁA PROCEDURA USTAWODAWCZA

Zwykła procedura ustawodawcza zastępuje dawną procedurę współdecydowania. Procedura ta jest najbardziej prawowita z demokratycznego punktu widzenia. Zakłada uczestnictwo Parlamentu Europejskiego, działającego obok Rady jako współustawodawca. Z czasem stała się najczęściej stosowaną procedurą ustawodawczą. Traktat lizboński potwierdza tę tendencję, zmieniając jej nazwę i ustanawiając ją procedurą prawa powszechnego. Zgodnie z tendencją wcześniejszych traktatów traktat lizboński rozszerza także zwykłą procedurę ustawodawczą na nowe dziedziny polityczne (zob. „rozszerzenie stosowania większości kwalifikowanej i zwykłej procedury ustawodawczej”).

Przebieg i zasady zwykłej procedury ustawodawczej są takie same, jak w dawnej procedurze współdecydowania. Opisane są szczegółowo w art. 294 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Rada i Parlament zajmują równorzędne stanowisko. Obie instytucje przyjmują akty ustawodawcze po pierwszym lub drugim czytaniu. Jeśli po drugim czytaniu instytucje nie znalazły porozumienia, powołuje się komitet pojednawczy.

Ponadto zasadą głosowania w ramach zwykłej procedury ustawodawczej jest większość kwalifikowana. W celu ułatwienia podejmowania decyzji i wzmocnienia skuteczności procedury traktat lizboński wprowadził nową definicję większości kwalifikowanej (zob. „Rada Unii Europejskiej”).

SPECJALNE PROCEDURY USTAWODAWCZE

Specjalne procedury ustawodawcze zastępują dawne procedury konsultacji, współpracy i zgody. Ma to na celu uproszczenie procesu decyzyjnego w UE dzięki poprawie przejrzystości i skuteczności. Jak wskazuje sama nazwa, są to procedury inne od zwykłej procedury ustawodawczej i stanowią wyjątek.

W specjalnych procedurach ustawodawczych Rada UE jest w praktyce jedynym ustawodawcą. Parlament Europejski jest tylko włączony do procedury. Jego rola ogranicza się do konsultacji lub zatwierdzenia.

Inaczej niż w przypadku zwykłej procedury ustawodawczej Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej nie daje dokładnego opisu specjalnych procedur ustawodawczych. Zasady ich stosowania są opisane w TUE oraz w TFUE, w odpowiednich artykułach zakładających ich stosowanie.

KLAUZULE POMOSTOWE

Traktat lizboński wprowadza klauzule pomostowe, aby umożliwić stosowanie zwykłej procedury ustawodawczej w dziedzinach, w których traktaty przewidywały specjalną procedurę ustawodawczą. Ponadto klauzule te pozwalają na stosowanie głosowania większością kwalifikowaną w aktach, które miały być przyjmowane jednogłośnie.

Istnieją dwa rodzaje klauzul pomostowych:

• ogólna klauzula pomostowa stosowana do wszystkich polityk europejskich: jej zastosowanie musi być zaakceptowane w drodze jednogłośnej decyzji Rady Europejskiej (zob. „zmiana traktatów”),
• szczególne klauzule pomostowe dla niektórych polityk europejskich.

Klauzule pomostowe szczególne różnią się od ogólnej klauzuli pomostowej kilkoma cechami. Na przykład parlamenty narodowe zwykle nie mają prawa sprzeciwu, którym dysponują w ogólnej klauzuli. W innych przypadkach stosowanie pewnych szczególnych klauzul może być dopuszczone decyzją Rady, a nie Rady Europejskiej, jak w przypadku klauzuli ogólnej. Sposoby stosowania klauzul szczególnych różnią się w poszczególnych przypadkach i są opisane w artykułach traktatów, które przewidują ich stosowanie.

Wyróżniono sześć szczególnych klauzul pomostowych stosowanych do:

• wieloletnich ram finansowych (art. 312 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej),
• wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (art. 31 Traktatu o Unii Europejskiej),
• współpracy sądowej w sprawach prawa rodzinnego (art. 81 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Ta specyficzna klauzula jest jedyną, w przypadku której parlamenty narodowe zachowują prawo sprzeciwu.
• wzmocnionej współpracy w dziedzinach, w których stosowane jest głosowanie jednomyślne lub specjalna procedura ustawodawcza (art. 333 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej),
• kwestii społecznych (art. 153 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej),
• ochrony środowiska (art. 192 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej).