RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 23 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  BG - CS - ET - GA - LV - LT - HU - MT - PL - RO - SK - SL

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Proces przystępowania nowego państwa członkowskiego

Proces rozszerzania Unii Europejskiej (UE) ma funkcję historyczną: uczynić z kontynentu europejskiego przestrzeń pokoju, stabilności i dobrobytu. UE stopniowo realizowała proces prowadzący i wspomagający kraje kandydujące do przystąpienia w przygotowaniu ich obowiązków jako państw członkowskich, w szczególności jeżeli chodzi o zachodzące w nich procesy przejściowe, reformy oraz wdrażanie prawa i polityk UE.

STRESZCZENIE

Każde państwo europejskie pragnące przystąpić do Unii Europejskiej (UE) musi przestrzegać wspólnych wartości UE, zdefiniowanych w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE): poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, poszanowania praw człowieka, państwa prawa i praw osób należących do mniejszości. Oprócz tego zobowiązuje się promować te wartości w obrębie UE i wobec państw trzecich.

Warunki przystąpienia do UE są określone w artykule 49 TUE. Najpierw Państwo, które pragnie przystąpić do UE, przedstawia Radzie wniosek o członkowstwo. Parlament Europejski i parlamenty narodowe są powiadamiane o tej kandydaturze. Rada zasięga wówczas opinii Komisji i zwraca się do Parlamentu Europejskiego o zatwierdzenie, które zapada większością głosów członków wchodzących w jego skład. W przypadku zatwierdzenia Rada podejmuje jednomyślnie decyzję w sprawie przyjęcia.

Warunki przystąpienia i dostosowania traktatów i instytucji, które pociąga za sobą przystąpienie, stanowią przedmiot umowy między państwami członkowskimi a krajem kandydującym. Ta umowa lub traktat o przystąpieniu podlega ratyfikacji przez wszystkie państwa będące stronami umowy.

Proces akcesyjny

Każdy wniosek o przystąpienie stanowi przedmiot opinii Komisji i decyzji Rady, która przyznaje status państwa kandydującego państwu wnioskującemu. Status ten niekoniecznie umożliwia natychmiastowe otwarcie negocjacji w sprawie przystąpienia. W tym celu państwo kandydujące musi spełnić pewne warunki.

Państwo musi spełnić kryteria kwalifikacyjne, określone na szczycie Rady Europejskiej w Kopenhadze w 1993 r. i uzupełnione na szczycie Rady Europejskiej w Madrycie w 1995 r. Są to:

  • kryteria polityczne: stabilność instytucji, gwarantująca państwo prawa, demokrację, prawa człowieka oraz poszanowanie i ochronę mniejszości,
  • kryteria gospodarcze: istnienie skutecznej gospodarki rynkowej gotowej sprostać naciskom konkurencji i siłom rynku wewnętrznego UE,
  • zdolność do wypełniania obowiązków państwa członkowskiego, wynikających z prawa i polityki UE (lub dorobku prawnego Unii Europejskiej (tzw. acquis communautaire), w tym przyjęcie celów unii politycznej, gospodarczej i walutowej.

Państwo kandydujące musi również stworzyć warunki integracji przez przystosowanie swoich struktur administracyjnych.

Państwa Zachodnich Bałkanów muszą przedłożyć zadowalające wyniki w ramach procesu stabilizacyjnego i stowarzyszeniowego (zwłaszcza dotyczącego handlu) przed rozpatrzeniem przez UE ich ewentualnych wniosków o przystąpienie.

Zdolność UE do przyjęcia nowych członków (lub zdolność integracyjna) jest podstawowym warunkiem. UE musi być w stanie przyjąć nowych członków, pogłębiając przy tym swoją integrację i gwarantując funkcjonowanie swoich instytucji i polityk. Jeśli chodzi o nowych członków, muszą oni być dobrze przygotowani do swojego nowego statusu państwa członkowskiego. Rozszerzenie musi również uzyskać wsparcie opinii publicznej w państwach członkowskich i państwach kandydujących.

Po spełnieniu przez państwo kandydujące tych kryteriów można przystąpić do negocjacji akcesyjnych. Rada Europejska podejmuje decyzję o okoliczności otwarcia negocjacji na podstawie opinii Komisji.

Negocjacje akcesyjne stanowią istotę procesu akcesyjnego. Dotyczą one przyjęcia, wdrożenia i zastosowania dorobku prawnego UE przez państwo kandydujące. Ich celem jest pomoc państwom kandydującym w przygotowaniu się do ich obowiązków państw członkowskich po przystąpieniu. Ze względu na różne zasługi każdego państwa kandydującego negocjacje są prowadzone indywidualnie; stopień przygotowania może więc być zróżnicowany w zależności od państwa kandydującego.

Przebieg negocjacji akcesyjnych opiera się na ramach negocjacyjnych ustalonych przez Radę na podstawie propozycji Komisji. Przygotowują one perspektywę negocjacji, które będą prowadzone z uwzględnieniem sytuacji i specyfiki każdego państwa kandydującego. Ramy negocjacyjne dotyczą:

  • zasad i procedur negocjacji,
  • punktów, które mogą podlegać negocjacjom, takich jak aspekty finansowe, tymczasowe odstępstwa lub środki ochrony w szczególnych dziedzinach dorobku prawnego (takich jak swobodny przepływ osób, polityki strukturalne lub rolnictwo),
  • reform politycznych i gospodarczych,
  • wyniku negocjacji, który pozostaje otwarty,
  • celu, którym jest przystąpienie.

Negocjacje dotyczą przyjęcia dorobku prawnego Unii. Rozpoczynają się fazą przygotowawczą lub przeprowadzeniem oceny dorobku („screening”), prowadzonymi przez Komisję. Screening pozwala ocenić stopień przygotowania państwa kandydującego oraz zapoznać się z dorobkiem prawnym UE, a także określić rozdziały, które zostaną otwarte na podstawie celów referencyjnych (benchmarks). Cele referencyjne dotyczą etapów przygotowawczych istotnych dla przyszłego ustalenia i przestrzegania zobowiązań wynikających z umów stowarzyszeniowych związanych z dorobkiem prawnym UE. Rada jednogłośnie decyduje o ewentualnych kryteriach referencyjnych lub o otwarciu danego rozdziału na podstawie zaleceń Komisji.

Negocjacje odbywają się w ramach dwustronnych konferencji międzyrządowych, na których gromadzą się państwa członkowskie UE i państwo kandydujące.

Negocjacje są zamykane, gdy państwo kandydujące spełni kryteria referencyjne (benchmarks) wymagane dla zamknięcia danego rozdziału (na przykład: środki legislacyjne, organy administracyjne lub sądowe, rzeczywiście wdrożone obszary dorobku prawnego UE, skuteczna gospodarka rynkowa w przypadku rozdziałów gospodarczych). Państwo musi również przyjąć projekt wspólnego stanowiska UE opracowanego przez Komisję i jednogłośnie przyjętego przez Radę. Zamknięte rozdziały mogą jednakże zostać ponownie otwarte w przypadkach, gdy państwa kandydujące przestaną spełniać wymagane warunki.

Negocjacje akcesyjne mogą być zawieszone w razie poważnego i utrzymującego naruszenia zasad, na których opiera się UE. Komisja może wówczas zalecić, ze swojej własnej inicjatywy lub na wniosek jednego z państw członkowskich, zawieszenie negocjacji i warunki ich wznowienia. Rada przyjmuje zalecenie większością kwalifikowaną po wysłuchaniu danego państwa kandydującego.

Po zamknięciu negocjacji wszystkich rozdziałów proces akcesyjny dobiega końca. Przystąpienie może być rozpoczęte zawarciem umowy traktatu akcesyjnego pomiędzy państwami członkowskimi a państwem kandydującym. Jednakże Rada jednogłośnie postanawia o zamknięciu procesu po uzyskaniu opinii Komisji i zgodnej opinii Parlamentu Europejskiego. Traktat akcesyjny dotyczy:

  • wyniku negocjacji akcesyjnych, warunków przystąpienia i środków ochronnych lub przesunięcia dla dziedzin wymagających zgłębienia,
  • przyjęcia instytucji i traktatów, rozdzielenia głosów podczas głosowań w Radzie i w Parlamencie Europejskim, liczby europosłów, członków Komitetu Regionów itp.,
  • daty przystąpienia.

Traktat akcesyjny podlega ratyfikowaniu przez wszystkie państwa członkowskie oraz przyszłe państwo członkowskie. Państwo kandydujące jest od tej pory państwem przystępującym i kontynuuje proces przystąpienia, dostosowując dziedziny, w których postęp musi być zrealizowany pod czujnym okiem Komisji.

Instrumenty procesu akcesyjnego

Strategia przedakcesyjna jest określona dla każdego procesu akcesyjnego i dla każdego państwa kandydującego. Strategia ta przewiduje wymienione dalej instrumenty, które będą wspierały państwa kandydujące w ich przygotowaniu.

Umowy dwustronne zawarte między UE a każdym państwem kandydującym służą za ramy dialogu i negocjacji. Chodzi na przykład o umowę stowarzyszeniową i umowę o unii celnej zawarte z Turcją oraz o umowy stabilizacyjne i stowarzyszeniowe państw Bałkanów Zachodnich.

Rozmowy polityczne i gospodarcze odbywają się między UE a każdym państwem kandydującym w celu skonsolidowania procesu. Ich wyniki są włączone do negocjacji akcesyjnych.

Partnerstwa dla członkowstwa tworzą indywidualne ramy dla każdego państwa kandydującego. Przedstawiają one w sposób szczegółowy:

  • priorytety reform krótko- i średnioterminowych, oparte na kryteriach kopenhaskich,
  • priorytety wzmocnienia instytucji i infrastruktury,
  • ramy odniesienia pomocy finansowej zapewnianej przez fundusze europejskie.

Narodowe programy przyjęcia wspólnotowego dorobku prawnego (NPPA) są przewidziane przez partnerstwa dla członkowstwa i opracowywane przez każde państwo kandydujące. Przedstawiają one harmonogram wdrożenia priorytetów określonych przez partnerstwo dla członkowstwa oraz przyznane mu zasoby ludzkie i finansowe.

Udział w programach, agencjach i komitetach UE jest otwarty dla państw kandydujących. Państwo kandydujące wnosi do nich wkład finansowy; z tego tytułu przedakcesyjna pomoc finansowa może pokryć część tego finansowania. Jednakże państwa kandydujące mają tylko status obserwatora w programach, w których uczestniczą, a także biorą udział w spotkaniach komitetów monitorujących te programy wyłącznie wówczas, jeśli programy owe ich dotyczą (edukacja, kształcenie, młodzież, środowisko, zdrowie itp.). Ich udział w agencjach jest zróżnicowany w zależności od agencji – od uczestnictwa całkowitego po uczestnictwo częściowe.

Ocena Komisji (monitoring) rozpoczyna się od wniosku akcesyjnego i jest kontynuowana aż do rzeczywistego przystąpienia państwa kandydującego do UE.

Ocena ta stanowi przedmiot corocznych sprawozdań, w których Komisja ocenia zdolność państw kandydujących do wypełniania ich obowiązków państw członkowskich. Sprawozdania te dotyczą szczegółowej oceny kryteriów kopenhaskich, w tym oceny poszczególnych rozdziałów w zakresie przyjęcia i wdrożenia dorobku prawnego UE.

Komisja wdrożyła proces monitoringu przebiegu negocjacji akcesyjnych, będący systematycznie realizowanym uzupełnieniem oceny rocznej. Proces ten opiera się na ramach negocjacyjnych i ma na celu ocenę dostosowania państw kandydujących w zakresie wdrożenia dorobku prawnego UE. Ocena ta jest regularnie publikowana w sprawozdaniach z monitoringu.

Dialog ze społeczeństwem obywatelskim ma na celu przybliżenie społeczeństwom obywatelskim UE i państw kandydujących procesu akcesyjnego, aby wzmocnić wzajemne zrozumienie i poznanie.

Przedakcesyjna pomoc finansowa wspiera:

  • reformy instytucji i wdrożenie koniecznej infrastruktury, aby dostosować się do dorobku prawnego UE i wdrożyć go,
  • współpracę regionalną i transgraniczną,
  • rozwój regionalny,
  • przygotowania do uczestnictwa w funduszach strukturalnych UE.

Pomoc przedakcesyjna i proces przedakcesyjny są współzależne. Dlatego też pomoc ta musi być dostosowana w zależności od postępu realizowanego przez państwa kandydujące i zidentyfikowania nowych priorytetów.

Na okres 2007-2013 instrument pomocy przedakcesyjnej (IPA) stanowi pomoc finansową na rzecz państw kandydujących oraz potencjalnych państw kandydujących z Bałkanów Zachodnich.

Ponadto państwa kandydujące mogą korzystać ze współfinansowania międzynarodowych instytucji finansowych (MIF), z którymi Komisja podpisała umowy. Umowy te umożliwiają nie tylko wzmocnienie współpracy między instytucjami, ale również lepsze wykorzystanie pożyczek i funduszy przekazanych do obsługi procesu przedakcesyjnego. Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) (DE) (EN) (FR) jako instytucja finansowa Unii Europejskiej odgrywa również ważną rolę.

Kontekst

W UE miało miejsce pięć kolejnych rozszerzeń od czasu jej utworzenia w 1957 r. Złożona na początku z sześciu założycielskich państw członkowskich obecnie liczy dwadzieścia siedem państw członkowskich.

Rozszerzenia w 2004 r. i 2007 r. były bez precedensu z powodu liczby państw, które przystąpiły, ale również wyzwań, które stanowiło przystąpienie tych państw. W rzeczy samej sytuacja – zarówno polityczna, jak i gospodarcza – większości tych państw wymagała większego przygotowania. Ponadto sama UE musiała przygotować się na ich przyjęcie. Dlatego też proces rozszerzenia został pogłębiony.

Ostatnia aktualizacja: 16.03.2010
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony