RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 15 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Niepisane źródła prawa europejskiego: prawo pomocnicze

Prawo pomocnicze obejmuje niepisane źródła prawa europejskiego pochodzące z orzecznictwa. Źródła te są wykorzystywane przez Trybunał Sprawiedliwości jako normy prawne w przypadku braku przepisów prawa pierwotnego i/lub prawa wtórnego. Obejmują ogólne zasady prawa oraz zasady międzynarodowego prawa publicznego. Prawa podstawowe przez długi czas uważane przez Trybunał Sprawiedliwości jako ogólne zasady prawa, stają się stopniowo elementami prawa pierwotnego.

W orzecznictwie Trybunał Sprawiedliwości powołuje się na szereg norm prawnych, które uzupełniają luki w prawie pierwotnym i/lub wtórnym. Chodzi tu przede wszystkim o międzynarodowe prawo publiczne oraz ogólne zasady prawa. Obie kategorie pokrywają się, a Trybunał Sprawiedliwości wydzielił zasady ogólne prawa inspirowane międzynarodowym prawem publicznym.

Prawa podstawowe stanowią szczególną kategorię norm, ponieważ mogą wchodzić w skład prawa pierwotnego lub pomocniczego Unii Europejskiej (UE) w zależności od źródła. Ponadto od roku 1970 zaobserwować można przesunięcie, polegające na tym, że stają się one źródłem prawa pierwotnego, a nie pomocniczego.

Prawo międzynarodowe

Prawo międzynarodowe jest dla Trybunału Sprawiedliwości źródłem inspiracji przy opracowywaniu orzecznictwa. Odnosi się do niego, powołując się na prawo pisane, obyczaj i praktykę.

Trybunał Sprawiedliwości uważa także, że UE podlega zasadom prawa międzynarodowego. Na przykład twierdzi, że UE jest podmiotem prawa, który może ponosić odpowiedzialność międzynarodową wobec stron trzecich w przypadku spowodowanych szkód.

Prawo międzynarodowe jest także źródłem inspiracji dla Trybunału Sprawiedliwości przy opracowywaniu ogólnych zasad prawa. Tak jest np. w przypadku:

  • zasady dobrej wiary,
  • zasady „pacta sunt servanda” (umowy zobowiązują prawnie strony),
  • zasady terytorialności,
  • nieważności traktatów w wyniku znaczącej zmiany okoliczności.

Niemniej jednak Trybunał Sprawiedliwości odrzucił pewne zasady prawa międzynarodowego, które uznał za nieprzystające do struktury UE, np. zasadę wzajemności w wykonywaniu obowiązków państwa.

Ogólne zasady prawa

Ogólne zasady prawa są niepisanym źródłem przywoływanym w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. Zasady te pozwoliły Trybunałowi Sprawiedliwości stworzyć reguły w różnych dziedzinach, nieregulowanych w traktatach, np. w kwestii odpowiedzialności pozaumownej UE. Ogólne zasady prawa mogą być:

  • wspólne dla praw narodowych: Trybunał Sprawiedliwości wydzielił zasady wspólne dla wszystkich krajowych systemów prawnych i zgodne z celami UE. Dotyczy to na przykład zasady pewności prawa oraz ochrony uzasadnionych oczekiwań, które chronią obywateli przed niespodziewanymi zmianami przepisów,
  • pochodzące z niektórych krajowych systemów prawnych: Trybunał Sprawiedliwości zainspirował się zasadami stosowanymi tylko w niektórych prawach krajowych. Stosuje je w przypadku kiedy Trybunał musi wskazać instytucję odpowiedzialną za szkodę spowodowaną przez UE i ocenić jej zakres,
  • specyficzne dla UE: Trybunał Sprawiedliwości wyróżnił zasady specyficzne dla UE, nawet jeśli znajdują ich wzory w prawie krajowym. Jest to przypadek solidarności między państwami członkowskimi, równowagi instytucjonalnej oraz preferencji wspólnotowej.

Szczególna sytuacja praw podstawowych

Istnieją trzy źródła praw podstawowych w UE:

Przed wejściem w życie traktatu lizbońskiego Karta praw podstawowych, EKPC i tradycje konstytucyjne państw członkowskich stanowiły część prawa UE jako ogólne zasady prawa.

Następnie traktat lizboński nadał Karcie praw podstawowych wartość wiążącą. W ten sposób art. 6 Traktatu o UE nadaje jej taką samą wartość prawną, co traktatom. Karta praw podstawowych stała się zatem źródłem prawa pierwotnego UE.

Ponadto art. 6 Traktatu o UE utrzymuje EKPC i tradycje konstytucyjne państw członkowskich jako źródło ogólnych zasad prawa. W razie konieczności Trybunał Sprawiedliwości będzie w stanie powołać się na te zasady dla uzupełnienia praw podstawowych chronionych w Karcie.

Wreszcie art. 6 Traktatu o UE przewiduje także dla Unii możliwość przystąpienia do EKPC. Decyzja dotycząca podobnego przystąpienia powinna być podjęta przez Radę jednogłośnie i ratyfikowana przez wszystkie państwa członkowskie. Ponadto protokół dotyczący przystąpienia UE do EKPC został załączony do traktatów. Protokół ten dodaje, że ewentualne przystąpienie UE nie powinno zmieniać jej kompetencji ani wpływać na zakres uprawnień instytucji UE.

Ostatnia aktualizacja: 20.08.2010
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony