RSS
Αλφαβητικό ευρετήριο
Αυτή η σελίδα διατίθεται σε 15 γλώσσες
Νέες διαθέσιμες γλώσσες:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Άγραφες πηγές του ευρωπαϊκού δικαίου : επικουρικό δίκαιο

Το επικουρικό δίκαιο συγκεντρώνει τις άγραφες πηγές του ευρωπαϊκού δικαίου νομολογιακής προέλευσης. Οι εν λόγω πηγές χρησιμοποιούνται από το Δικαστήριο ως νομικοί κανόνες σε περίπτωση απουσίας του πρωτογενούς και/ή του παραγώγου δικαίου. Αυτές περιλαμβάνουν τις γενικές αρχές δικαίου και τους κανόνες δημοσίου διεθνούς δικαίου.Όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα, τα οποία από μακρού χρόνου θεωρούνται από το Δικαστήριο ως γενικές αρχές δικαίου, τείνουν να καταστούν σταδιακά στοιχεία πρωτογενούς δικαίου.

Στη νομολογία του, το Δικαστήριο επικαλέστηκε σειρά νομικών κανόνων προορισμένων να καλύψουν τα κενά που αφήνουν το πρωτογενές και/ή το παράγωγο δίκαιο. Πρόκειται ουσιαστικά για το δημόσιο διεθνές δίκαιο και τις γενικές αρχές δικαίου. Αυτές οι δύο κατηγορίες αλληλοτέμνονται, δεδομένου ότι το Δικαστήριο έχει διατυπώσει γενικές αρχές δικαίου, οι οποίες εμπνέονται από το δημόσιο διεθνές δίκαιο.

Τα θεμελιώδη δικαιώματα αποτελούν ιδιαίτερη κατηγορία κανόνων, καθώς δύνανται να ανήκουν στο πρωτογενές ή στο επικουρικό δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ανάλογα με την πηγή τους. Εξάλλου, από το 1970, παρατηρείται σταδιακή αλλαγή στο μέτρο που τα θεμελιώδη δικαιώματα τείνουν να καταστούν πηγή πρωτογενούς και όχι πλέον επικουρικού δικαίου.

Το διεθνές δίκαιο

Το διεθνές δίκαιο αποτελεί πηγή έμπνευσης για το Δικαστήριο κατά την εκπόνηση της νομολογίας του. Αναφέρεται σε αυτό παραπέμποντας στο γραπτό δίκαιο, στο έθιμο και στα ήθη.

Το Δικαστήριο θεωρεί επίσης ότι η ΕΕ υπόκειται στους κανόνες διεθνούς δικαίου. Θεωρεί για παράδειγμα ότι η ΕΕ αποτελεί υποκείμενο δικαίου ικανό να αναλάβει διεθνή ευθύνη έναντι τρίτων σε περίπτωση ζημίας προκαλούμενης από αυτήν την ίδια.

Το διεθνές δίκαιο αποτελεί επίσης πηγή έμπνευσης για το Δικαστήριο για να επεξεργαστεί τις δικές του γενικές αρχές δικαίου. Αυτό ισχύει για παράδειγμα με τις ακόλουθες αρχές:

  • υποχρέωση καλής πίστης·
  • pacta sunt servanda (σεβασμός των συμφωνημένων) (οι συμβάσεις δεσμεύουν νομικά τους συμβαλλομένους)·
  • αρχή της εδαφικότητας·
  • ακυρότητα των συμβάσεων λόγω θεμελιώδους αλλαγής των συνθηκών.

Εντούτοις, το Δικαστήριο απέκλεισε επίσης ορισμένες αρχές διεθνούς δικαίου, τις οποίες θεωρεί ως ασυμβίβαστες με τη δομή της Ένωσης, όπως είναι για παράδειγμα η αρχή της αμοιβαιότητας κατά την εκτέλεση κρατικών υποχρεώσεων.

Οι γενικές αρχές δικαίου

Οι γενικές αρχές δικαίου είναι άγραφες πηγές που απορρέουν από τη νομολογία του Δικαστηρίου. Αυτές οι αρχές επέτρεψαν στο Δικαστήριο να θεσπίσει κανόνες σε διάφορους τομείς, οι οποίοι δεν καλύπτονται από διατάξεις των Συνθηκών, όπως για παράδειγμα ο τομέας της εξωσυμβατικής ευθύνης της ΕΕ. Αυτές οι γενικές αρχές δικαίου μπορούν:

  • να είναι κοινές στα εθνικά δίκαια: το Δικαστήριο θέσπισε αρχές κοινές για όλα τα εθνικά νομικά συστήματα και συμβατές με τους στόχους της ΕΕ. Αυτό ισχύει όσον αφορά την αρχή της ασφάλειας δικαίου και εκείνη της νόμιμης εμπιστοσύνης που προστατεύει έναν πολίτη από τις απρόβλεπτες τροποποιήσεις του δικαίου.
  • να προέρχονται από ορισμένα εθνικά δίκαια: το Δικαστήριο εμπνεύστηκε από αρχές που ορίζονται μόνο σε ορισμένα εθνικά δίκαια. Τοιουτοτρόπως, αυτό ισχύει όταν το Δικαστήριο καλείται να καθορίσει το όργανο που είναι υπεύθυνο για ζημία που προκλήθηκε από την ΕΕ και για να προσδιορίσει την έκταση της ζημίας,·
  • να είναι ειδικές για την ΕΕ: το Δικαστήριο θέσπισε ειδικές για την Ευρωπαϊκή Ένωση γενικές αρχές ακόμα και αν άντλησε έμπνευση από το εθνικό δίκαιο. Αυτό ισχύει με την αρχή της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών, της θεσμικής ισορροπίας και της κοινοτικής προτίμησης.

Η ειδική περίπτωση των θεμελιωδών δικαιωμάτων

Η ΕΕ διαθέτει τρεις πηγές θεμελιωδών δικαιωμάτων:

Προτού τεθεί σε ισχύ η συνθήκη της Λισσαβόνας, ο Χάρτης θεμελιωδών δικαιωμάτων, η ΕΣΔΑ και οι συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών αποτελούσαν μέρος του δικαίου της ΕΕ, ως γενικές αρχές δικαίου.

Στη συνέχεια, με τη συνθήκη της Λισσαβόνας καθιερώθηκε στις ιδρυτικές Συνθήκες η δεσμευτική ισχύς του Χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων. Έτσι, το άρθρο 6 της συνθήκης για την ΕΕ του προσδίδει την ίδια νομική αξία με αυτή των Συνθηκών. Με τον τρόπο αυτό, ο Χάρτης θεμελιωδών δικαιωμάτων καθίσταται πηγή πρωτογενούς δικαίου της ΕΕ.

Εξάλλου, το άρθρο 6 της συνθήκης για την ΕΕ διατηρεί την ΕΣΔΑ και τις συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών ως πηγή γενικών αρχών δικαίου. Έτσι, εφόσον είναι αναγκαίο, το Δικαστήριο θα είναι σε θέση να ανατρέχει σε αυτές τις αρχές προκειμένου να συμπληρώνει τα θεμελιώδη δικαιώματα που προστατεύονται από το Χάρτη.

Τέλος, το άρθρο 6 της συνθήκης για την ΕΕ προβλέπει επίσης τη δυνατότητα προσχώρησης της ΕΕ στην ΕΣΔΑ. Στην περίπτωση αυτή, η συμφωνία που αφορά τέτοιου είδους προσχώρηση θα πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα από το Συμβούλιο και να προσυπογραφεί από όλα τα κράτη μέλη. Εξάλλου, στις Συνθήκες επισυνάπτεται πρωτόκολλο σχετικά με την προσχώρηση της ΕΕ στην ΕΣΔΑ. Το πρωτόκολλο αυτό διευκρινίζει, μεταξύ άλλων, ότι πιθανή ένταξη της ΕΕ δεν θα πρέπει να μεταβάλλει τις αρμοδιότητές της, ούτε να επηρεάσει τις αρμοδιότητες των θεσμικών οργάνων της.

Ημερομηνία τελευταίας τροποποίησης: 20.08.2010
Ανακοίνωση νομικού περιεχομένου | Σχετικά με αυτόν το δικτυακό τόπο | Αναζήτηση | Επικοινωνία | Αρχή σελίδας