RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 15 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Prawo pierwotne

Prawo pierwotne nazywane też pierwotnym źródłem prawa stanowi najwyższe prawo Unii Europejskiej (UE). Znajduje się na szczycie porządku prawnego UE. Zawiera głównie traktaty ustanawiające UE.

Prawo pierwotne (pierwotne źródło) jest prawem zasadniczym Unii Europejskiej (UE) i dominuje nad wszystkimi innymi źródłami prawa. Obowiązkiem Trybunału Sprawiedliwości jest czuwanie nad poszanowaniem tego pierwszeństwa poprzez różnego rodzaju procedury np. o unieważnienie (art. 263 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)) lub postępowanie prejudycjalne (art. 267 TFUE).

Na prawo pierwotne składają się przede wszystkim traktaty UE. Zawierają one zasady formalne i materialne regulujące prowadzenie polityki instytucji europejskich. Określają także zasady formalne ustalające podział kompetencji między Unią a państwami członkowskimi, na których opiera się władza instytucji. Opisują także zasady materialne, wyznaczające zakres poszczególnych polityk oraz organizujące działania instytucji.

Zakres prawa pierwotnego

Prawo pierwotne składa się z traktatów założycielskich UE zmienianych i uzupełnianych przez różne traktaty i akty. Chodzi o:

  • traktaty założycielskie ustanawiające UE,
  • wielkie traktaty zmieniające UE,
  • protokoły załączane do traktatów,
  • traktaty uzupełniające, wprowadzające zmiany sektorowe do traktatów założycielskich,
  • traktaty akcesyjne państw do UE.

Traktaty założycielskie ustanawiające poszczególne Wspólnoty Europejskie:

  • traktat paryski (18 kwietnia 1951 r.),
  • traktaty rzymskie (Euratom i taktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą) (25 marca 1957 r.),
  • Traktat o Unii Europejskiej zawarty w Maastricht (7 lutego 1992 r.).

Traktaty zmieniające:

  • Jednolity akt europejski (17 i 28 lutego 1986 r.),
  • traktat z Amsterdamu (2 października 1997 r.),
  • traktat z Nicei (26 lutego 2001 r.),
  • traktat lizboński (13 grudnia 2007 r.) wszedł w życie 1 grudnia 2009 r.

Traktaty uzupełniające, wprowadzające zmiany sektorowe do traktatów założycielskich:

  • traktat o fuzji (8 kwietnia 1965 r.),
  • traktat zmieniający niektóre postanowienia budżetowe traktatów ustanawiających Wspólnoty (22 kwietnia 1970 r.),
  • traktat brukselski zmieniający niektóre postanowienia finansowe traktatów ustanawiających Wspólnoty oraz ustanawiający Trybunał Obrachunkowy (22 lipca 1975 r.),
  • at ustanawiający wybory przedstawicieli do Parlamentu w powszechnych wyborach bezpośrednich (20 września 1976 r.).

Traktaty akcesyjne:

  • Wielka Brytania, Dania, Irlandia i Norwegia (22 stycznia 1972 r.),
  • Grecja (28 maja 1979 r.),
  • Hiszpania i Portugalia (12 czerwca 1985 r.),
  • Austria, Finlandia, Norwegia i Szwecja (24 czerwca 1994 r.),
  • Cypr, Estonia, Węgry, Malta, Polska, Łotwa, Litwa, Czechy, Słowacja i Słowenia (16 kwietnia 2003 r.),
  • Rumunia i Bułgaria (25 kwietnia 2005 r.).

Traktaty o przystąpieniu Norwegii z 22 stycznia 1972 r. i 24 czerwca 1994 r. nigdy nie weszły w życie. Pierwszego lutego 1985 roku podpisano traktat nadający szczególny status Grenlandii.

Zakres stosowania prawa pierwotnego

Artykuł 355 TFUE stwierdza, że terytorialny zakres stosowania prawa pierwotnego UE obejmuje terytoria państw członkowskich oraz niektóre wyspy i terytoria zamorskie (np. Madera, Wyspy Kanaryjskie i francuskie departamenty zamorskie). Stosuje się także do terytoriów, za których stosunki zewnętrzne odpowiedzialne jest państwo członkowskie (Gibraltar i Wyspy Alandzkie).

Artykuł 355 TFUE przewiduje, że Rada może określić szczególne postanowienia dla pewnych terytoriów. Tak jest w przypadku kwestii celnych dla Gibraltaru i Saint-Pierre i Miquelon. Ten sam art. 355 TFUE stwierdza wyraźnie, że prawo wspólnotowe nie ma zastosowania na pewnych obszarach, np. Wyspach Owczych.

W kwestii czasowego zakresu stosowania prawa pierwotnego, stosuje się je od momentu wejścia w życie traktatu, poza okresem przejściowym.

Natomiast czas obowiązywania przepisów prawa pierwotnego w zasadzie jest nieograniczony (np. TFUE zgodnie z art. 356).

Porządek prawny prawa pierwotnego

W przypadku zobowiązań podjętych przez państwa członkowskie między sobą, jeśli:

  • poprzedzają traktat rzymski, przestają mieć zastosowanie. W takiej sytuacji zobowiązania podlegają systemowi ważności traktatów zgodnie z prawem międzynarodowym. Wyjątkowo art. 350 TFUE dopuszcza w sposób wyraźny pewne sposoby stowarzyszania regionalnego między Belgią, Luksemburgiem i Niderlandami,
  • nastąpiły po traktacie rzymskim, podlegają ogólnemu obowiązkowi zasady lojalności wymienionej w art. 4 TUE. Zgodne z tym artykułem państwa nie podejmują działań, które mogłyby zagrozić realizacji celów TUE.

Co do zobowiązań zawartych przez państwa członkowskie i państwa trzecie, jeśli:

  • poprzedzają traktat rzymski, prawa państw trzecich są zabezpieczone zgodnie z art. 307 traktatu WE oraz orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości (TSUE, International Fruit Company z 12 grudnia 1972 r.). Inaczej mówiąc, porozumienia te są wiążące wobec Wspólnoty z powodu przekazania na nią kompetencji państw. Wyjątkowo prawa wynikające z porozumień niezgodnych z traktatem WE, nie są wiążące wobec Wspólnoty,
  • nastąpiły po traktacie rzymskim, uznane są za ważne, chyba że państwo przekroczyło swoje kompetencje (jeśli UE posiada kompetencję, której państwo nie uszanowało) oraz jeśli porozumienie zagraża zasadzie lojalności.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej może dokonać interpretacji traktatów. Natomiast nie dokonuje kontroli ich ważności, która jest określona prawem międzynarodowym.

W pewnych okolicznościach Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej dopuszcza możliwość powoływania się na przepisy prawa pierwotnego w sprawach poruszanych przez osoby prywatne. Przepisy te muszą mieć bezpośredni skutek oraz jasną, dokładną i bezwarunkową treść (TSUE, Sagoil z 19 grudnia 1968).

Ostatnia aktualizacja: 12.08.2010
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony