RSS
Αλφαβητικό ευρετήριο
Αυτή η σελίδα διατίθεται σε 15 γλώσσες
Νέες διαθέσιμες γλώσσες:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Νομοθετικές διαδικασίες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Σκοπός της συνθήκης της Λισσαβόνας είναι να ενισχύσει την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) να αποφασίζει και να ενεργεί, εξασφαλίζοντας παράλληλα τη νομιμότητα των αποφάσεων που λαμβάνει. Έτσι, αναθεωρεί τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ, τροποποιώντας μεταξύ άλλων τις ισχύουσες νομοθετικές διαδικασίες.

Το άρθρο 289 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ αναφέρεται πλέον μόνο σε δύο είδη νομοθετικών διαδικασιών:

  • τη συνήθη νομοθετική διαδικασία·
  • τις ειδικές νομοθετικές διαδικασίες.

Επίσης, η συνθήκη της Λισσαβόνας εισάγει μεταβατικές ρήτρες. Οι ρήτρες αυτές επιτρέπουν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, την γενίκευση της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας σε τομείς αρχικά εκτός του πεδίου εφαρμογής της.

ΣΥΝΗΘΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Η συνήθης νομοθετική διαδικασία έρχεται να αντικαταστήσει την πρώην διαδικασία συναπόφασης. Η διαδικασία αυτή είναι η πλέον νόμιμη από δημοκρατικής απόψεως. Απαιτεί την παρέμβαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ως συννομοθέτη, στο πλευρό του Συμβουλίου. Με το πέρασμα του χρόνου, η εν λόγω διαδικασία έγινε και η πλέον εφαρμοσμένη. Έτσι, η συνθήκη της Λισσαβόνας κατοχυρώνει αυτή την τάση μετονομάζοντας τη διαδικασία αυτή και καθιερώνοντάς την ως διαδικασία κοινού δικαίου. Σε συνέχεια των προηγούμενων Συνθηκών, η συνθήκη της Λισσαβόνας επεκτείνει επίσης τη συνήθη νομοθετική διαδικασία σε νέους τομείς πολιτικής (βλέπε δελτίο «Επέκταση της ειδικής πλειοψηφίας και της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας»).

Οι πρακτικές ρυθμίσεις της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας είναι ίδιες με εκείνες της πρώην διαδικασίας συναπόφασης. Περιγράφονται λεπτομερώς στο άρθρο 294 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ. Το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο διαδραματίζουν ισότιμο ρόλο. Τα δύο θεσμικά όργανα εκδίδουν τις νομοθετικές πράξεις είτε σε πρώτη ανάγνωση, είτε σε δεύτερη ανάγνωση. Εάν μετά το πέρας της δεύτερης ανάγνωσης δεν έχει επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των δύο θεσμικών οργάνων, συγκαλείται επιτροπή συνδιαλλαγής.

Εξάλλου, ο κανόνας ψηφοφορίας στα πλαίσια της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας είναι η ειδική πλειοψηφία. Προκειμένου να διευκολυνθεί η λήψη αποφάσεων και να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα της διαδικασίας, η συνθήκη της Λισσαβόνας προβαίνει επίσης σε νέο ορισμό τής ειδικής πλειοψηφίας (βλέπε δελτίο «Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης»).

ΕΙΔΙΚΕΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ

Οι ειδικές νομοθετικές διαδικασίες αντικαθιστούν τις πρώην διαδικασίες διαβούλευσης, συνεργασίας και σύμφωνης γνώμης. Στόχος είναι να απλοποιηθεί η διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ, καθιστώντας την σαφέστερη και πιο αποτελεσματική. Όπως υποδηλώνει η ονομασία τους, οι διαδικασίες αυτές παρεκκλίνουν από τη συνήθη νομοθετική διαδικασία και, κατά συνέπεια, αποτελούν εξαιρέσεις.

Στα πλαίσια των ειδικών νομοθετικών διαδικασιών, το Συμβούλιο της ΕΕ είναι στην ουσία ο μόνος νομοθέτης. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απλά συμμετέχει στη διαδικασία. Έτσι, ο ρόλος του περιορίζεται στη διαβούλευση ή την έγκριση, ανάλογα με την περίπτωση.

Αντίθετα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία, η συνθήκη για τη λειτουργία της ΕΕ δεν παρέχει λεπτομερή περιγραφή των ειδικών νομοθετικών διαδικασιών. Έτσι, οι πρακτικές ρυθμίσεις τους προσδιορίζονται κατά περίπτωση από τα άρθρα των συνθηκών για την ΕΕ και για τη λειτουργία της ΕΕ που προβλέπουν και την εφαρμογή τους.

ΟΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΡΗΤΡΕΣ

Η συνθήκη της Λισσαβόνας εισήγαγε μεταβατικές ρήτρες που παρέχουν τη δυνατότητα εφαρμογής της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας στους τομείς για τους οποίους οι Συνθήκες προέβλεπαν την εφαρμογή ειδικής νομοθετικής διαδικασίας. Εξάλλου, οι ρήτρες αυτές επιτρέπουν επίσης την εφαρμογή ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία σε πράξεις που κανονικά εγκρίνονται ομόφωνα.

Υπάρχουν δύο ειδών μεταβατικές ρήτρες:

  • η γενική μεταβατική ρήτρα που εφαρμόζεται σε όλες τις ευρωπαϊκές πολιτικές· για την ενεργοποίηση αυτής της ρήτρας απαιτείται σχετική άδεια με ομόφωνη απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (βλέπε δελτίο «αναθεώρηση των Συνθηκών»)·
  • οι ειδικές μεταβατικές ρήτρες για ορισμένες ευρωπαϊκές πολιτικές.

Οι ειδικές μεταβατικές ρήτρες διαθέτουν ορισμένες δικονομικές ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη γενική μεταβατική ρήτρα. Για παράδειγμα, τα εθνικά κοινοβούλια δεν χαίρουν, σε γενικές γραμμές, του δικαιώματος ένστασης που τους αναγνωρίζεται από τη γενική ρήτρα. Σε άλλες περιπτώσεις, η εφαρμογή ορισμένων ειδικών ρητρών επιτρέπεται με απόφαση του Συμβουλίου, όχι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου όπως ισχύει για τη γενική ρήτρα. Κατά συνέπεια, οι λεπτομέρειες εφαρμογής των ειδικών ρητρών διαφέρουν κατά περίπτωση και περιγράφονται στα άρθρα των Συνθηκών που προβλέπουν την εφαρμογή τους.

Υπάρχουν έξι ειδικές μεταβατικές ρήτρες που εφαρμόζονται:

  • στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (άρθρο 312 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ)·
  • στην κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας (άρθρο 31 της συνθήκης για την ΕΕ)·
  • στη δικαστική συνεργασία σε υποθέσεις οικογενειακού δικαίου (άρθρο 81 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ). Αυτή η ειδική ρήτρα είναι η μόνη για την οποία τα εθνικά κοινοβούλια διατηρούν το δικαίωμα ένστασης·
  • στις ενισχυμένες συνεργασίες σε τομείς όπου εφαρμόζεται ομοφωνία ή ειδική νομοθετική διαδικασία (άρθρο 333 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ)·
  • σε κοινωνικές υποθέσεις (άρθρο 153 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ)·
  • στον τομέα του περιβάλλοντος (άρθρο 192 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ).

Το παρόν δελτίο διανέμεται ενημερωτικά. Δεν έχει ως στόχο να ερμηνεύσει ή να αντικαταστήσει το έγγραφο αναφοράς, που παραμένει η μόνη δεσμευτική νομική βάση.

Ημερομηνία τελευταίας τροποποίησης: 26.02.2010
Ανακοίνωση νομικού περιεχομένου | Σχετικά με αυτόν το δικτυακό τόπο | Αναζήτηση | Επικοινωνία | Αρχή σελίδας