EUROPA

STRESZCZENIE

Unia Europejska (UE) promuje przestrzeganie międzynarodowego prawa humanitarnego w swoich stosunkach z państwami trzecimi.

UE opiera się na szeregu wartości, których przestrzeganie promuje w ramach prowadzonej przez siebie polityki zagranicznej (art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej). Do wartości tych zaliczają się przede wszystkim: zasada wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności oraz praworządności.

Wytyczne adresowane są do podmiotów publicznych lub niepaństwowych (organizacji pozarządowych itd.), działających w ramach UE.

Złagodzenie skutków konfliktów zbrojnych

Międzynarodowe prawo humanitarne nazywane jest również prawem konfliktów zbrojnych lub prawem wojennym. W rzeczywistości reguluje ono środki i metody prowadzenia wojen, aby złagodzić skutki konfliktów zbrojnych. Przestrzeganie zasad tego prawa ma umożliwić ochronę ludności, która nie bierze lub już nie bierze udziału w konfliktach (zwłaszcza ludności cywilnej i jeńców wojennych).

Międzynarodowe prawo humanitarne stosuje się w przypadku:

• konfliktów zbrojnych, zarówno tych dotyczących kilku państw, jak i tych mających miejsce wewnątrz jednego państwa, niezależnie od ich źródła. Do międzynarodowych konfliktów zbrojnych i wewnętrznych konfliktów zbrojnych mają zastosowanie różne systemy prawne,
• okupacji będącej wynikiem konfliktu zbrojnego.

Postanowienia międzynarodowe w zakresie praw człowieka można stosować zarówno w czasie pokoju, jak i podczas wojny. Stanowią one uzupełnienie międzynarodowego prawa humanitarnego.

Wytyczne operacyjne

UE zobowiązuje się do podjęcia działań na rzecz skutecznego stosowania międzynarodowego prawa humanitarnego. Zaangażowane podmioty muszą w pierwszej kolejności zebrać szczegółowe informacje o konflikcie, sporządzić sprawozdanie, dokonać oceny oraz zalecić działania. Dotyczy to:

• instytucji europejskich, w szczególności grup roboczych Rady, które współpracują z odpowiednimi organizacjami międzynarodowymi, zwłaszcza Międzynarodowym Komitetem Czerwonego Krzyża (EN) (ES) (FR), Organizacją Narodów Zjednoczonych (ONZ) i Międzynarodową Komisją ds. Ustalania Faktów w Dziedzinie Prawa Humanitarnego (IHFFC),
• szefów misji UE i właściwych przedstawicieli UE (szefów operacji cywilnych, dowódców operacji wojskowych i specjalnych przedstawicieli). Do ich zadań należy przede wszystkim ustalenie, czy doszło do poważnych naruszeń międzynarodowego prawa humanitarnego,
• Grupy Roboczej Rady ds. Międzynarodowego Prawa Publicznego (COJUR) i wszystkich odpowiednich grup roboczych Rady.

UE dysponuje różnymi środkami działania, które obejmują:

• dialog polityczny z państwami trzecimi, zarówno w czasie trwania konfliktu zbrojnego, jak i w czasie pokoju,
• ogólne oświadczenia polityczne, w ramach których UE opowiada się za przestrzeganiem prawa humanitarnego,
• „démarche” i oświadczenia publiczne, w ramach których UE potępia konkretne sytuacje lub akty,
• środki ograniczające i sankcje, które mogą być nakładane na państwa lub osoby zaangażowane w konflikt; tego typu środki muszą być właściwe i zgodne z prawem międzynarodowym,
• współpracę z innymi organami międzynarodowymi,
• operacje zarządzania kryzysowego, które mogą obejmować zbieranie informacji potrzebnych do postępowania przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym (MTK) (EN) (FR) lub podczas dochodzeń w sprawie zbrodni wojennych,
• ściganie osób ponoszących odpowiedzialność indywidualną za naruszenie międzynarodowego prawa humanitarnego,
• szkolenia i kształcenie ludności, personelu wojskowego i funkcjonariuszy organów ścigania,
• kontrolę sprzedaży broni zgodnie ze wspólnym stanowiskiem Rady 2008/944/WPZiB, zgodnie z którym przed wydaniem pozwolenia na wywóz do danego państwa należy sprawdzić, czy to państwo dokonujące przywozu przestrzega międzynarodowego prawa humanitarnego.

Odpowiedzialność indywidualna w przypadku konfliktu

Niektóre poważne naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego określane są jako zbrodnie wojenne. Zbrodnie wojenne mogą mieć miejsce w tych samych okolicznościach co ludobójstwo i zbrodnie przeciwko ludzkości. Państwa UE muszą dopilnować, aby sprawcy zbrodni wojennych zostali postawieni przed swoim sądem krajowym, sądem innego państwa lub MTK.