EUROPA

STRESZCZENIE

Prawo każdego człowieka do uczestniczenia w rządzeniu swoim krajem jest zagwarantowane w Powszechnej deklaracji praw człowieka. W przypadku wyborów dobre zarządzanie wymaga odpowiednich ram legislacyjnych i regulacyjnych oraz przejrzystej i rzetelnej administracji wyborczej, w szczególności niezależnego nadzoru i monitoringu zapewniającego poszanowanie praworządności. Podstawowe znaczenie ma również informowanie obywateli i ich uczestnictwo w całym procesie wyborczym.

Kryteria określone w Powszechnej deklaracji praw człowieka dotyczące potwierdzenia ważności obserwowanych wyborów są międzynarodowo akceptowane. Wybory muszą być wolne, sprawiedliwe, autentyczne, tajne i odbywać się okresowo.

Międzynarodowa pomoc w organizacji wyborów składa się z technicznego i materialnego wsparcia procesów wyborczych obejmującego pomoc w ustanowieniu ram prawnych wyborów, w rejestracji partii politycznych lub wyborców oraz w zapewnianiu edukacji i szkoleń obywatelskich dla lokalnych obserwatorów i dziennikarzy. Pomoc w organizacji wyborów jest komplementarna w stosunku do obserwacji wyborów.

Międzynarodowa obserwacja wyborów ma na celu umocnienie demokracji, potwierdzenie zgodności procesu wyborczego z prawem, zwiększenie zaufania obywateli, zapobieganie oszustwom, umocnienie poszanowania praw człowieka i przyczynienie się do rozwiązywania konfliktów. Opiera się na zasadach pełnego relacjonowania, bezstronności, przejrzystości i profesjonalizmu.

Wspieranie przez Unię Europejską (UE) praw człowieka, demokracji i praworządności jest przewidziane w traktatach. W art. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej jasno stwierdza się, że Unia Europejska oparta jest na zasadach wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i praworządności, które są fundamentalnymi wartościami uznawanymi przez wszystkie państwa członkowskie. Misje obserwacji wyborów są akceptowane w ramach mandatu UE.

Wnioski płynące z doświadczeń

W niniejszym komunikacie dokonano przeglądu wniosków płynących z unijnych misji pomocy i obserwacji w latach 1993–2000:

• Unia potrzebuje spójnej strategii w tej dziedzinie,
• podczas misji obserwacyjnych należy zachowywać ostrożność, aby nie zatwierdzać nielegalnych procesów wyborczych,
• należy zapewnić lepszą współpracę z grupami krajowych obserwatorów oraz szkolenia tych grup,
• zapewnianie pomocy i obserwacji potrzebne jest również w przypadku niektórych wyborów regionalnych i lokalnych,
• potrzebne są misje rozpoznawcze przed podjęciem decyzji o wysłaniu misji obserwacyjnych,
• misje obserwacji wyborów muszą zostać utrzymane przez okres wystarczający, aby były obecne na wszystkich etapach procesu wyborczego,
• ocena wyborów jest delikatnym zadaniem i powinna prowadzić do sformułowania zaleceń dotyczących przyszłych działań,
• rzecznicy misji powinni zawsze wygłosić wstępne oświadczenie po głosowaniu, natomiast ostateczne obwieszczenia powinny być wydawane dopiero na końcu procesu wyborczego,
• unijne podmioty działające w tej dziedzinie powinny zawsze zajmować jednolite stanowisko,
• wskazane jest powołanie jednostki Komisji do spraw wyborów w krajach trzecich,
• należy wyjaśnić i zracjonalizować unijną procedurę podejmowania decyzji,
• potrzebna jest spójna i przejrzysta polityka finansowa,
• należy wzmocnić koordynację pomiędzy Radą, Komisją i Parlamentem Europejskim,
• koordynacja działań z innymi międzynarodowymi podmiotami działającymi w tej dziedzinie powinna opierać się na partnerstwach,
• misje UE powinny stać się bardziej widoczne,
• zasoby ludzkie zaangażowane w obserwację wyborów i pomoc przy ich organizacji muszą odpowiadać celom politycznym,
• wskazane jest wprowadzenie przyspieszonej formuły podejmowania decyzji w UE,
• jednolite metody rekrutowania obserwatorów poprawiłyby jakość misji,
• unijni obserwatorzy powinni otrzymywać lepsze szkolenie i wytyczne dotyczące pracy w terenie.

Zalecenia na przyszłość

W komunikacie podkreśla się potrzebę przyjęcia przez Unię strategii pomocy przy organizowaniu i obserwacji wyborów, która:

• umożliwia podejmowanie decyzji oddzielnie dla każdego przypadku,
• wspiera rozwój trwałych struktur krajowych,
• promuje pluralizm na poziomie politycznym i w lokalnym społeczeństwie obywatelskim,
• zachęca do partnerstw pomiędzy europejskimi a lokalnymi organizacjami pozarządowymi oraz lokalnymi obserwatorami.

Decyzja o rozpoczęciu unijnej misji obserwacji wyborów powinna opierać się na ocenie jej celowości, efektywności i użyteczności. Rada opracowała kryteria w tym zakresie, które zawarto w załączniku III do komunikatu. W załączniku określono również warunki, jakie muszą spełniać obserwatorzy, aby mogli wykonywać swoją pracę.

Następujące kryteria mogą stanowić podstawę do podjęcia decyzji o zapewnieniu pomocy przy organizacji wyborów:

• wniosek o pomoc od rządu państwa przyjmującego,
• ogólne porozumienie głównych partii politycznych i innych partnerów,
• UE już wcześniej monitorowała sytuację polityczną w danym kraju lub prowadziła tam programy rozwojowe,
• odpowiednie ramy czasowe,
• swoboda przepływu,
• dostęp do informacji,
• bezpieczeństwo zespołu ds. pomocy technicznej.

Obecnie Komisja bada celowość ustanowienia jednostki ds. wyborów odpowiedzialnej za horyzontalną koordynację obserwacji i pomocy przy organizacji wyborów, z uwzględnieniem wcześniejszego planowania i oceny, aby wesprzeć jednostki geograficzne i delegatury Komisji oraz utrzymywać kontakty z innymi zaangażowanymi instytucjami i organizacjami. Ten nowy zespół powinien ułatwiać Radzie, Parlamentowi i Komisji osiąganie porozumienia w sprawie misji obserwacji wyborów.

Jeżeli chodzi o finansowanie misji, badane są różne sposoby przyspieszania i upraszczania decyzji w sprawie przekazywania funduszy i realizowania wydatków.

Według komunikatu uzgodnione kryteria dotyczące wyboru (załącznik IV) i kodeksu postępowania unijnych obserwatorów (załącznik III) stanowią dobrą podstawę dla rekrutacji obserwatorów.

Wytyczne dla osiągnięcia powodzenia misji

Aby misje pomocy przy organizacji i obserwacji wyborów były przeprowadzane z powodzeniem, komunikat zaleca uwzględnianie następujących aspektów:

• określanie jasnego mandatu dla misji,
• rozpoczynanie działań w każdym przypadku od misji rozpoznawczej,
• ustanawianie unijnej terenowej jednostki ds. wyborów z kluczowym zespołem odpowiedzialnym za koordynację,
• wysyłanie pomocy technicznej w teren wystarczająco wcześnie,
• regularne opracowywanie sprawozdań z misji,
• szkolenie wszystkich unijnych obserwatorów w ramach wspólnego programu szkoleniowego,
• współpraca z innymi organizacjami w celu wyszkolenia obserwatorów,
• wysyłanie obserwatorów długoterminowych dwa miesiące przed dniem wyborów i utrzymywanie ich na miejscu do czasu rozstrzygnięcia wszelkich ewentualnych sporów wyborczych,
• zapewnianie przestrzegania kodeksu postępowania przez wszystkich obserwatorów.

Do celów oceny wyników wyborów, w komunikacie zaleca się wykorzystanie kryteriów określonych w załączniku III.

Aby poprawić widoczność unijnych działań dotyczących wyborów w komunikacie sugeruje się publikowanie informacji na temat tych działań w Internecie, stworzenie dobrych relacji z mediami, wykorzystywanie odpowiednich materiałów reklamowych i włączanie kwestii widoczności do porozumień z innymi partnerami.