Wprowadzanie w życie Karty praw podstawowych
Komunikat przedstawia strategię skutecznego wprowadzania w życie Karty praw podstawowych przez Unię Europejską (UE). Komunikat rozpatruje rolę praw podstawowych w procesie ustawodawczym, włączając metodologię Komisji mającą zastosowanie na etapie przygotowania tego procesu, a także we wprowadzaniu w życie prawa UE.
AKT
Komunikat Komisji z dnia 19.10.2010 – Strategia skutecznego wprowadzania w życie Karty praw podstawowych przez Unię Europejską [COM(2010) 573 wersja ostateczna – nieopublikowany w Dzienniku Urzędowym].
STRESZCZENIE
Wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego 1 grudnia 2009 r., Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (UE) nabrała mocy wiążącej. Nowy status karty umacnia działania Unii w kwestii praw podstawowych. Ten komunikat zawiera strategię wprowadzenia karty w bieżącym kontekście prawnym.
Celem strategii Komisji jest zapewnienie skutecznego stosowania praw podstawowych przedstawionym w karcie. Pod tym względem Unia powinna stanowić przykład, aby:
- umożliwić wszystkim osobom mieszkającym na terenie Unii korzystanie z zapisanych w karcie praw,
- budować wzajemne zaufanie między państwami członkowskimi,
- budować zaufanie ogółu społeczeństwa w polityki Unii,
- wzmacniać zaufanie w unijne działania zewnętrzne w zakresie promowania praw człowieka.
Promowanie kultury praw podstawowych przez Komisję
Komisja przeprowadza regularne kontrole, aby zapewnić, że jej wnioski legislacyjne i akty są zgodne z treścią karty. Jednakże kontrole te wymagają wzmocnienia w ramach służb Komisji odpowiedzialnych za opracowanie projektów aktów prawnych, promując „kulturę praw podstawowych” na wszystkich etapach procedury ustawodawczej. Jest to szczególnie istotne przy ocenie konieczności i proporcjonalności wniosków, zwłaszcza że niektóre prawa mają charakter bezwzględny (np. godność ludzka i zakaz tortur itp.), podczas gdy inne, w pewnych okolicznościach, podlegają określonym ograniczeniom.
Komisja stosuje metodologię w celu zapewnienia systematycznej i dokładnej kontroli poszanowania wszystkich praw podstawowych przy opracowywaniu wszystkich wniosków ustawodawczych w ramach:
- konsultacji przygotowawczych,
- oceny skutków,
- opracowania projektów aktów prawnych.
Komisja przeprowadza także kontrole, aby zapewnić uwzględnienie karty w ocenie unijnych instrumentów przeprowadzanej ex post. Jednak należy podjąć dalsze wysiłki, by metodologia Komisji w większym stopniu była stosowana w praktyce. Komisja będzie przywiązywać wyjątkową wagę do wniosków i aktów, które budzą szczególne wątpliwości co do zgodności z kartą lub mają na celu promowanie jednego szczególnego prawa zapisanego w karcie.
Karta a proces ustawodawczy
W związku z tym, że metodologia ustanowiona przez Komisję ma zastosowanie jedynie na etapie przygotowania wniosków, Rada lub Parlament Europejski mogą nanosić w nich zmiany bez systematycznej oceny skutków i kontroli zgodności z prawami podstawowymi. W konsekwencji Komisja skłonna jest pomagać pozostałym instytucjom w analizowaniu naniesionych przez nie poprawek względem karty. W przypadkach gdy zmiany we wnioskach nie stanowią dostatecznej gwarancji poszanowania praw podstawowych, Komisja powiadamia o swoim sprzeciwie wobec obniżania standardów ochrony i podejmuje działania obejmujące, w stosownych przypadkach, wycofanie wniosku. Wszelkie propozycje poprawek, które mogą budzić wątpliwości co do zgodności z kartą, powinny być przedmiotem przejrzystego dialogu międzyinstytucjonalnego.
Karta a państwa członkowskie UE
Państwa członkowskie zobowiązane są do przestrzegania karty jedynie w procesie wdrażania przepisów UE. Komisja podejmie działania na rzecz zapewnienia przestrzegania praw podstawowych w państwach członkowskich poprzez:
- przypominanie im o tym zobowiązaniu oraz zapewnienie wsparcia w prawidłowym wdrażaniu przepisów UE,
- wszczęcie postępowania w przypadku naruszenia przepisów wobec państwa członkowskiego nieprzestrzegającego tego zobowiązania.
Informowanie obywateli
Obywatele muszą być dobrze poinformowani o swoich prawach zapisanych w karcie oraz o sposobach obrony tych praw, jeśli zostaną one naruszone, zwłaszcza jeśli chodzi o ochronę praw dziecka. Szczególnie ważna wydaje się świadomość obywateli o dostępności odpowiednich środków prawnych, a także posiadania wszelkich odpowiednich informacji potrzebnych do walki o swoje prawa. W związku z tym Komisja zamierza przeprowadzić ukierunkowane działania informacyjne dostosowane do wszelkich trudności, takie jak:
- dalsze działania informacyjne na temat roli i kompetencji Unii w dziedzinie praw podstawowych,
- działania zapewniające dostępność informacji praktycznych na temat dostępnych dróg dochodzenia swoich praw, głównie za pośrednictwem portalu e-justice.
Sprawozdanie roczne ze stosowania karty
Co roku Komisja przedstawi sprawozdanie na temat stosowania karty, które będzie miało na celu przedstawienie poczynionych postępów oraz wymianę poglądów z Parlamentem Europejskim i Radą. Komisja opracuje sprawozdanie w bliskiej współpracy ze wszystkimi instytucjami UE i zainteresowanymi stronami.
AKTY POWIĄZANE
Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Sprawozdanie ze stosowania Karty praw podstawowych UE za 2011 r. [COM (2012) 169 wersja ostateczna — Nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym].
Mając na uwadze badanie Eurobarometru, które pokazało, że respondenci w całej UE chcą posiadać większą wiedzę o Karcie praw podstawowych UE, w ramach sprawozdania dokonano przeglądu postępów na drodze do skutecznego wdrożenia karty oraz przedstawiono istotne wydarzenia, które miały miejsce w 2011 r. W sprawozdaniu stwierdzono, że UE podjęła w 2011 r. szereg konkretnych kroków na rzecz wspierania skutecznego wdrażania karty. Obejmują one:
- energiczne realizowanie polityki egzekwowania prawa do swobodnego przepływu osób,
- promowanie praw dziecka poprzez przyjęcie unijnej Agendy na rzecz praw dziecka i nowych przepisów dotyczących zwalczania niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego dzieci oraz pornografii dziecięcej,
- wzmocnienie praw i praw proceduralnych ofiar poprzez zaproponowanie nowego zestawu instrumentów mających zagwarantować traktowanie ofiar z szacunkiem i godnością,
- potwierdzenie przez Komisję stanowiska zdecydowanie odrzucającego wszelkie formy i wyrazy ksenofobii i rasizmu,
- przyczynianie się do konkurencyjności UE — prawo do skutecznego sądowego środka ochrony prawnej ma istotne znaczenie dla egzekwowania prawa gospodarczego UE przyczyniającego się do wzrostu. Zapewnia ono możliwość skutecznej obrony przez przedsiębiorstwa praw przyznanych w przepisach UE.
W sprawozdaniu wspomniano również o istotnych krokach na rzecz przygotowania wniosku dotyczącego nowych unijnych przepisów w zakresie ochrony danych, które mają zostać przedstawione w 2012 r.