RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 15 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Zwalczanie pryszczycy

Unia Europejska (UE) przyjęła ustawodawstwo wspólnotowe w zakresie zwalczania pryszczycy na podstawie doświadczeń zdobytych w czasie epidemii, która w 2001 roku ogarnęła Wielką Brytanię. Nowa dyrektywa ustanawia środki ochronne, zwalczania i eliminowania choroby. Opisuje konieczne etapy do odzyskania statusu wolnego od pryszczycy i zakażenia bez szczepienia. W sercu strategii umieszczono regionalizację i szczepienia interwencyjne.

AKT

Dyrektywa Rady 2003/85/WE z dnia 29 września 2003 r. w sprawie wspólnotowych środków zwalczania pryszczycy, uchylająca dyrektywę 85/511/EWG, decyzje 89/531/EWG i 91/665/EWG oraz zmieniająca dyrektywę 92/46/EWG.

STRESZCZENIE

Pryszczyca jest chorobą wirusową niezagrażającą człowiekowi, ale bardzo zaraźliwą, dotykającą głównie zwierzęta kopytne (ssaki roślinożerne posiadające kopyta).

Epidemia, która dotknęła ponad 2000 gospodarstw brytyjskich w 2001 roku, spowodowała poważne straty ekonomiczne w rolnictwie. Środki zwalczania pryszczycy, prowadzące do masowego uboju zakażonych stad, ograniczenia nałożone na wymiany wewnątrzwspólnotowe oraz pośredni wpływ epidemii na środowisko i turystykę w dotkniętych regionach pociągnęły za sobą bardzo wysokie koszty dla całej Wspólnoty. Aby uniknąć powtórzenia takiej sytuacji, Unia przyjęła obecne ustawodawstwo na rzecz skuteczniejszej walki z tą chorobą.

PRZEDMIOT I ZAKRES ZASTOSOWANIA

Niniejsza dyrektywa ustanawia:

  • minimalne przepisy wspólnotowe dotyczące zwalczania i eliminowania choroby, które należy stosować w przypadku wystąpienia ogniska pryszczycy niezależnie od typu wirusa,
  • pewne środki zapobiegawcze, mające na celu uwrażliwienie i lepsze przygotowanie odpowiednich organów i sektora rolnictwa na wystąpienia choroby.

W celu zapobiegania i zwalczania epidemii pryszczycy państwa członkowskie mogą podjąć środki bardziej restrykcyjne niż te przewidziane w niniejszej dyrektywie.

ZWALCZANIE PRYSZCZYCY

Zgłaszanie wystąpienia przypadków pryszczycy jest obowiązkowe. Osoby pracujące w kontakcie ze zwierzętami gatunków wrażliwych na tę chorobę muszą poinformować niezwłocznie odpowiedni organ lub urzędowego lekarza weterynarii o wystąpieniu lub podejrzeniu wystąpienia choroby.

Środki w przypadku podejrzenia ogniska pryszczycy

Jeśli istnieje podejrzenia wystąpienia pryszczycy w gospodarstwie, państwa członkowskie czuwają, aby zostały podjęte następujące kroki:

  • urzędowy lekarz weterynarii przeprowadza urzędowe postępowanie: pobranie próbek i badania laboratoryjne,
  • właściwy organ obejmuje gospodarstwo urzędowym nadzorem: wykaz i odizolowanie wszystkich zwierząt i wszystkich produktów pochodzenia zwierzęcego (mleko, produkty mleczne, mięso, produkty na bazie mięsa, skóry, wełna, sperma, zarodki i komórki jajowe, obornik i gnojówka, pasze, podściółka) oraz przeprowadzenie dochodzenia epidemiologicznego,
  • przemieszczanie się zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego do lub z gospodarstwa jest zabronione; ruch osób jest ściśle regulowany w celu utrudnienia rozprzestrzeniania wirusa pryszczycy.

W przypadku dużej gęstości populacji zwierząt gatunków wrażliwych, intensywnego przemieszczania się zwierząt lub opóźnienia w powiadomieniu o podejrzeniu wystąpienia choroby właściwy organ może utworzyć obszar kontroli tymczasowej, na którym powyższe środki mają zastosowanie. Zakaz jakiegokolwiek przemieszczania zwierząt w strefie sięgającej nawet całego terytorium państwa członkowskiego nie może trwać dłużej niż 72 godziny.

Po wcześniejszym poinformowaniu Komisji właściwy organ może zastosować zapobiegawczy program zwalczania, obejmujący ubój zwierząt, które mogą być zakażone.

Środki w przypadku potwierdzenia ogniska pryszczycy

Od momentu potwierdzenia ogniska pryszczycy państwa członkowskie zapewniają natychmiastowe zastosowanie w gospodarstwie następujących środków:

  • wszystkie zwierzęta gatunków wrażliwych są zabijane na miejscu. Właściwy organ może nakazać, aby również inne zwierzęta zostały zabite,
  • urzędowy lekarz weterynarii zapewnia pobranie odpowiednich próbek potrzebnych do przeprowadzenia dochodzenia epidemiologicznego. Dochodzenie to dotyczy przynajmniej daty pojawienia się ogniska pryszczycy, możliwego pochodzenia wirusa, identyfikacji innych dotkniętych gospodarstw i przemieszczania się ludzi, pojazdów i produktów pochodzenia zwierzęcego;
  • zwłoki zwierząt padłych lub zabitych są natychmiast przetwarzane,
  • wszystkie produkty pochodzenia zwierzęcego (mleko, produkty mleczne, mięso, produkty na bazie mięsa, skóry, wełna, sperma, zarodki lub komórki jajowe, obornik i gnojowica, pasze, podściółka) obecne w gospodarstwie od przypuszczalnej daty pojawienia się choroby są przetwarzane w celu zniszczenia wszelkich śladów wirusa pryszczycy,
  • używane budynki i pojazdy są czyszczone i dezynfekowane pod urzędowym nadzorem w taki sposób, aby maksymalnie ograniczyć negatywne skutki dla środowiska.

Środki te stosuje się także wtedy, gdy ognisko pryszczycy potwierdzi się w rzeźni, punkcie kontroli granicznej lub w środku transportu. W przypadku pojawienia się ogniska pryszczycy w miejscu o przeznaczeniu nierolniczym (laboratorium, instytut, zoo, rezerwat przyrody) należy zastosować wszelkie środki bezpieczeństwa biologicznego, aby uchronić zwierzęta przez zarażeniem.

Ponowne wprowadzanie zwierząt może rozpocząć się najwcześniej po 21 dniach od wyczyszczenia, odbywać się zgodnie z surowymi zasadami i pod stałym nadzorem weterynarza.

OKRĘGI ZAPOWIETRZONY I ZAGROŻONY

Następujące przepisy mają zastosowanie od momentu potwierdzenia obecności pryszczycy:

  • właściwy organ wyznacza wokół ogniska choroby okręg zapowietrzony o minimalnym promieniu trzech kilometrów oraz okręg zagrożony o promieniu minimum dziesięciu kilometrów. Okręgi te są oznakowane odpowiednio dużymi tablicami ustawionymi na wjazdach do obszarów,
  • na poziomie krajowym i lokalnym tworzone są centra interwencyjne. Wprowadzają środki interwencyjne dzięki konsultacjom z ekspertami i informują instytucje krajowe i europejskie,
  • państwa członkowskie współpracują w celu zorganizowania śledzenia wszystkich zwierząt wrażliwych i powstałych z nich produktów pochodzenia zwierzęcego.

Przedstawione dalej środki stosuje się do gospodarstw położonych w okręgu zapowietrzonym:

  • rejestracja wszystkich gospodarstw oraz przeprowadzenie spisu wszystkich zwierząt obecnych w tych gospodarstwach,
  • gospodarstwa te podlegają regularnej kontroli weterynaryjnej,
  • zwierzęta gatunków wrażliwych pozostają w gospodarstwie z wyjątkiem przypadku uboju interwencyjnego w rzeźni znajdującej się poza okręgiem zapowietrzonym,
  • targi, rynki, wystawy zwierząt kopytnych oraz sztuczne zapłodnienie są zabronione,
  • transport zwierząt wrażliwych jest zabroniony.

Wprowadzanie do obrotu mięsa lub przetworów na bazie mięsa ze zwierząt wrażliwych hodowanych w okręgu zapowietrzonym jest zabronione. Z wyjątkiem specjalnego przetwarzanie i/lub ścisłej kontroli weterynaryjnej zakaz ten stosuje się także dla produktów na bazie mięsa, mleka i produktów mlecznych, nasienia, komórek jajowych i zarodków, skór z tych zwierząt oraz pasz, siana i słomy. Wełna owcza, sierść przeżuwaczy, szczecina świni oraz inne produkty pochodzenia zwierzęcego z bydła, kóz i trzody oraz wytworzone w okręgu zapowietrzonym podlegają tym samym ograniczeniom. W każdym przypadku rozrzucanie obornika pochodzącego z tej strefy jest zabronione.

Jedynie właściwy organ jest uprawniony do udzielenia szczególnych odstępstw od tych zakazów oraz do wystawienia dodatkowych certyfikatów w przypadku wymiany wewnątrzwspólnotowej.

Państwa członkowskie utrzymują takie środki w okręgach zapowietrzonych aż do:

  • upłynięcia okresu przynajmniej 15 dni od ubicia i usunięcia wszystkich zwierząt dotkniętych pryszczycą w gospodarstwie,
  • momentu, gdy dochodzenie przeprowadzone we wszystkich gospodarstwach przyniesie wyniki negatywne.

Po zniesieniu środków stosowanych w okręgu zapowietrzonym przepisy obowiązujące w okręgu zagrożonym są nadal stosowane przez przynajmniej dwa tygodnie.

W okręgu zagrożonym stosuje się środki przewidziane dla okręgu zapowietrzonego. Chodzi w szczególności o spis gospodarstw i zwierząt, zakaz transportu zwierząt wrażliwych i ograniczenia we wprowadzaniu do obrotu mięsa i produktów pochodzenia zwierzęcego.

Regionalizacja

Jeśli pryszczyca wydaje się rozpowszechniać mimo wdrożenia środków eliminacji, dotknięte państwa członkowskie przystępują do przeprowadzenia pogłębionego dochodzenia epidemiologicznego. W zależności od wyników dzielą terytorium na jedną lub kilka stref zamkniętych oraz strefę wolną od choroby. W strefie zamkniętej stosuje się następujące środki:

  • kontrola wymiany i przemieszczania się zwierząt oraz produktów pochodnych,
  • prześledzenie i oznaczenie wszystkich produktów zmagazynowanych,
  • specjalna certyfikacja zwierząt gatunków wrażliwych i produktów pochodnych poprzez umieszczenie znaku jakości zdrowotnej na produktach czystych zgodnie z obowiązującymi przepisami wspólnotowymi,
  • śledzenie, przerabianie i składowanie przez państwa członkowskie mięsa świeżego, mleka surowego i produktów mlecznych pochodzących od zwierząt wrażliwych i produktów w tejże strefie po dacie szacunkowego zakażenia wirusem pryszczycy.

SZCZEPIENIA

Państwa członkowskie zapewniają, że stosowanie szczepionek przeciw pryszczycy jest zabronione na ich terytoriach, z wyjątkiem przypadków określonych w niniejszej dyrektywie.

Handel zwierzętami zaszczepionymi przeciwko pryszczycy jest zakazany. Kiedy okręg zapowietrzony zostaje zniesiony, zaszczepione zwierzęta pochodzące z testowych stad mogą się przemieszczać wewnątrz państwa członkowskiego pod warunkiem, że odpowiednie monitorowanie zagwarantuje ich wykluczenie z handlu wspólnotowego.

Szczepienia interwencyjne

Decyzję o zastosowaniu szczepienia interwencyjnego podejmuje dotknięte państwo członkowskie z inicjatywy Komisji lub na wniosek narażonego kraju sąsiadującego w porozumieniu z państwem członkowskim. Przynajmniej jeden z warunków musi być spełniony:

  • obecność ognisk jest potwierdzona i istnieje zagrożenie, że będą się one rozprzestrzeniać na terytorium państwa członkowskiego,
  • inne państwa członkowskie są zagrożone z uwagi na położenie geograficzne ognisk i warunki pogodowe,
  • inne państwa członkowskie są zagrożone z powodu kontaktów epidemiologicznych z gospodarstwami dotkniętego państwa członkowskiego,
  • inne państwa członkowskie są zagrożone z uwagi na położenie geograficzne sąsiadującego państwa trzeciego i warunki pogodowe.

Kryteria podejmowania decyzji o wprowadzeniu szczepień dotyczą w szczególności: dużego zagęszczenia i przemieszczania zwierząt wrażliwych; prawdopodobieństwa przeniesienia wirusa drogą powietrzną; zdolności państwa członkowskiego do eliminowania zakażonych zwierząt; pochodzenia, dystrybucji i zachorowalności ognisk choroby.

Warunki szczepienia obejmują określenie strefy geograficznej, gatunku i wieku zwierząt do szczepienia oraz długość kampanii. Zwierzęta poddane szczepieniu są wyraźnie oznaczone, zarejestrowane i w żadnym razie nie mogą stanowić przedmiotu wymiany.

Następują trzy różne fazy między rozpoczęciem kampanii szczepień interwencyjnych a przywróceniem statusu „wolny od choroby lub zakażenia” pryszczycą. Każdej fazie odpowiadają specyficzne środki w strefie szczepień. Dotyczą one przemieszczania zwierząt, świeżego mięsa i innych produktów pochodzenia zwierzęcego, mleka i produktów mlecznych, badania klinicznego i serologicznego oraz klasyfikacji stad.

Szczepienia ochronne

Państwa członkowskie, które wprowadzają szczepienie ochronne, wyznaczają strefę szczepienia przy ścisłej współpracy z sąsiadującym państwem członkowskim w razie konieczności. Przestrzegają zasad higieny i bezpieczeństwa biologicznego oraz szczególnych norm dla okręgów zapowietrzonych i zagrożonych określonych wcześniej. W przypadku szczepień ochronnych wyznaczona zostaje druga strefa zagrożona o promieniu przynajmniej dziesięciu kilometrów.

Szczepienia wygaszające

Szczepienie wygaszające stanowi część strategii systematycznego i natychmiastowego uboju, a stosuje się je tylko w celu zagwarantowania minimalnego rozprzestrzeniania się wirusa w czasie usuwania zakażonych zwierząt. Państwa członkowskie informują Komisję o decyzji przeprowadzenia szczepień wygaszających. Praktykuje się je tylko wewnątrz okręgów zapowietrzonych i w wyraźnie określonych gospodarstwach.

PRZYWRACANIE STATUSU – WOLNY OD PRYSZCZYCY I ZAKAŻENIA

Państwo członkowskie dotknięte epidemią pryszczycy, którego terytorium było podzielone, dokłada wszelkich starań, aby odzyskać uprzedni status „wolny od choroby/zakażenia”.

Jeśli nie prowadziło szczepień, przestrzega następujących warunków:

  • środki zwalczania i eliminacji przewidziane w okręgach zapowietrzonych i zagrożenia były skuteczne i mogą zostać zniesione,
  • spełniony jest przynajmniej jeden z następujących warunków: przestrzegane były zalecenia kodeksu zoosanitarnego (EN) (FR) Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt; upłynął przynajmniej trzymiesięczny okres od ostatniego pojawienia się ogniska pryszczycy.

Jeśli przeprowadzane były szczepienia, państwo członkowskie przywraca status w następujących warunkach:

  • środki zwalczania i eliminacji przewidziane w okręgach zapowietrzonych i zagrożenia były skuteczne i mogą zostać zniesione,
  • wprowadziło środki przewidziane w czasie trzech faz następujących po rozpoczęciu kampanii szczepień,
  • spełniony jest przynajmniej jeden z następujących warunków: przestrzegane były zalecenia kodeksu zoosanitarnego Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt OIE; minął okres przynajmniej trzech miesięcy od uboju ostatniego zaszczepionego zwierzęcia oraz przeprowadzono serologiczne badanie przeglądowe; upłynęło co najmniej sześć miesięcy od ostatniego stwierdzonego ogniska pryszczycy lub od zakończenia szczepienia interwencyjnego (jeśli miało miejsce później).

DZIAŁANIA ZAPOBIEGAWCZE

Laboratoria i zakłady pracujące z wirusem pryszczycy

Laboratoria i zakłady pracujące z żywym wirusem pryszczycy, jego materiałem genetycznym, antygenami lub szczepionkami są akredytowane i znajdują się pod ścisłym nadzorem właściwych organów. Oficjalna lista tych placówek jest systematycznie sporządzana i aktualizowana.

Każde państwo członkowskie wyznacza krajowe laboratorium referencyjne, które dysponuje odpowiednimi zasobami ludzkimi i finansowymi i którego pierwszym zadaniem jest potwierdzanie lub dementowanie obecności pryszczycy. Ponadto koordynuje normy i metody diagnostyki na terytorium kraju i przeprowadza określenie typu antygenowego i charakterystykę genomu wszystkich wirusów odpowiedzialnych za wywołanie choroby. Laboratorium krajowe może pełnić takie zadanie dla jednego lub kilku państw członkowskich. Wyznaczane są także laboratoria referencyjne Wspólnoty.

Diagnozowanie pryszczycy

Laboratoria krajowe stosują testy lub normy diagnostyczne, które spełniają wymagania opisane w „Podręczniku badań diagnostycznych i szczepionek dla zwierząt lądowych (EN) (FR)” Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (OIE). Ustandaryzowane, inaktywowane antygeny wszystkich siedmiu serotypów dostępne są w światowym laboratorium referencyjnym.

Plany interwencyjne i ćwiczenia symulacyjne przeprowadzane w czasie rzeczywistym

Państwa członkowskie opracowują plan działania, określający krajowe środki konieczne do wdrożenia w przypadku wystąpienia ogniska pryszczycy. Plan ten ma na celu utrzymanie wysokiego poziomu wrażliwości na chorobę i ochrony środowiska. Umożliwia mobilizację zasobów ludzkich i technicznych koniecznych do zapewnienia koordynacji z sąsiadującymi państwami członkowskimi. Komisja Europejska opiniuje plany, które co pięć lat poddawane są rewizji.

Przynajmniej dwa razy w ciągu pięciu lat należy przeprowadzić ćwiczenia symulacyjne w czasie rzeczywistym. Organizowane są w ścisłej współpracy z właściwymi organami sąsiadujących państw członkowskich. Komisja powiadamiana jest o wynikach ćwiczeń.

Banki antygenów i szczepionek

W ramach planu interwencyjnego państwa członkowskie mogą powołać lub utrzymać krajowe banki antygenów i szczepionek w celu zgromadzenia zapasów przeznaczonych do szczepień interwencyjnych, uwzględniając przepisy dyrektywy 2001/82 w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do weterynaryjnych produktów leczniczych.

Niniejsza dyrektywa powołuje wspólnotowy bank antygenów i szczepionek. Z powodów bezpieczeństwa informacje o dopuszczalnych ilościach magazynowanych antygenów i szczepionek są tajne. Producent antygenu współpracujący z Komisją musi być w stanie dostarczyć milion dawek szczepionki w terminie czterech dni i cztery miliony dawek w terminie dziesięciu dni. Wszystkie państwa członkowskie mają dostęp do banku wspólnotowego po złożeniu wniosku. Jeśli w grę wchodzi interes Wspólnoty, Komisja może zaoferować wsparcie państwom trzecim.

Dodatkowe środki zapobiegania i kontroli

Państwa członkowskie zapewniają, aby odżywianie gatunków wrażliwych odpadkami kuchennymi było zabronione zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1774/2002 ustanawiającym przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi lub zwierzęta.

Jeśli pryszczycą mogą zarazić się zwierzęta dzikie, państwa członkowskie muszą stwierdzić lub zdementować podejrzenie zakażenia zwłaszcza poprzez testy laboratoryjne. Jeśli tylko potwierdzi się przypadek pryszczycy u dzikiego zwierzęcia, państwo członkowskie podejmuje kroki konieczne do ograniczenia rozprzestrzeniania się choroby i opracowuje plan jej eliminacji. Ewentualni właściciele tych zwierząt i myśliwi są informowani o przebiegu sytuacji.

Kary

Państwa członkowskie ustanawiają reguły w sprawie sankcji stosowanych w razie naruszeń przepisów krajowych. Przewidziane kary muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Należało zgłosić je do Komisji do 30 czerwca 2004 r.

UCHYLENIA

Dyrektywa 85/511/EWG oraz dyrektywy wykonawcze 89/531/EWG i 91/665/EWG zostają uchylone.

ODNIESIENIA

Akt Wejście w życie Termin transpozycji przez państwa członkowskie Dziennik Urzędowy
Dyrektywa 2003/85/WE

12.12.2003

30.6.2004

Dz.U. L 306 z 22.11.2003

Kolejne zmiany i poprawki do dyrektywy 2003/85/WE zostały włączone do tekstu podstawowego. Niniejszy tekst skonsolidowany ma jedynie wartość dokumentalną.

AKTY POWIĄZANE

PLANY INTERWENCYJNE

Decyzja Komisji 2007/18/WE z dnia 22 grudnia 2006 r. zatwierdzająca plany interwencyjne w celu zwalczania pryszczycy na mocy dyrektywy Rady 2003/85/WE [Dz.U. L 7 z 12.1.2007].

SZCZEPIONKI PRZECIWKO PRYSZCZYCY

Decyzja Rady 91/666/EWG z dnia 11 grudnia 1991 r. ustanawiająca wspólnotowe rezerwy szczepionek przeciwko pryszczycy [Dz.U. L 368 z 31.12.1991].
Zob. wersję skonsolidowaną .

Decyzja Komisji 2001/75/WE z dnia 18 grudnia 2001 r. w sprawie testowania bezpieczeństwa i mocy szczepionek przeciw pryszczycy oraz chorobie niebieskiego języka [Dz.U. L 26 z 27.1.2001].

Decyzja Komisji 2009/486/WE z dnia 22 czerwca 2009 w sprawie zakupu antygenów wirusa pryszczycy [Dz.U. L 160 z 23.6.2009].

Ostatnia aktualizacja: 23.11.2010
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony