RSS
Innéacs A - Z
Tá an leathanach seo ar fáil i 23 theanga
Teangacha nua atá ar fáil:  BG - CS - ET - GA - LV - LT - HU - MT - PL - RO - SK - SL

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Comhaontuithe EDT a ghlacadh

Leis an gCinneadh seo glacann an Chomhairle na téacsanna dlíthiúla a leanann as Babhta Uragua den chaibidlíocht iltaobhach trádála agus trí shíniú Ionstraim Chríochnaitheach Marrakech agus cruthú na hEagraíochta Domhanda Trádála.

ACHT

Cinneadh 94/800/CE ón gComhairle an 22 Nollaig 1994 maidir leis na comhaontuithe a dtángthas orthu i mBabhta Uragua den chaibidlíocht iltaobhach (1986-1994), maidir le hábhair laistigh dá dhlínse, a thabhairt chun críche thar ceann an Chomhphobail Eorpaigh [Iris Oifigiúil L 336 de 23.12.1994].

ACHOIMRE

Ionstraim Chríochnaitheach a chorpraíonn torthaí Bhabhta Uragua den chaibidlíocht iltaobhach trádála

Tríd an gCinneadh sin, glacann an Chomhairle, thar ceann an Chomhphobail Eorpaigh agus maidir le hábhair laistigh dá dlínse, torthaí Bhabhta Uragua den chaibidlíocht a chorpraítear in Ionstraim Chríochnaitheach Marrakech (EN) (FR) a síníodh an 15 Aibreán 1994 i Maracó ag ionadaithe an Chomhphobail Eorpaigh agus na mBallstát.

Áiríodh ar Ionstraim Chríochnaitheach Marrakech liosta comhaontuithe iltaobhacha agus ilpháirtithe chomh maith le cinntí agus dearbhuithe aireachta a shoiléiríonn forálacha de chomhaontuithe áirithe. Is iad na comhaontuithe iltaobhacha trádála na comhaontuithe i dtrácht agus cuid dhílis de chomhaontuithe an EDT (EN) (FR) is ea na hionstraimí dlíthiúla a ghabhann leo, ionstraimí atá ceangailteach ar gach ball den EDT. Chomh fada agus a bhaineann sé le comhaontuithe ilpháirtithe, cé gur cuid de chomhaontuithe an EDT iad, ní chruthaíonn siad oibleagáidí ná cearta do bhaill den EDT nár ghlac leo (m.sh. an Comhaontú maidir le Soláthar Rialtais).

Corpraíonn an comhaontú lenar bunaíodh an Eagraíocht Dhomhanda Trádála iarscríbhinní éagsúla a chuimsíonn comhaontuithe an EDT. Cuimsíonn Iarscríbhinn 1A na comhaontuithe iltaobhacha ar thrádáil in earraí. Is iad sin:

  • an Comhaontú Ginearálta um Tharaifí agus Trádáil 1994 (CGTT 1994 (EN) (FR)) (ar áiríodh an CGTT 1947 orthu);
  • an Comhaontú ar an Talmhaíocht;
  • an Comhaontú maidir le Bearta Sláintíochta agus Fíteashláintíochta a Chur i bhFeidhm;
  • an Comhaontú ar Theicstílí agus Éadach;
  • an Comhaontú maidir le Bacainní Teicniúla ar an Trádáil;
  • an Comhaontú maidir le Bearta Infheistíochta a bhaineann le Trádáil;
  • an Comhaontú maidir le Bearta Frithdhumpála;
  • an Comhaontú ar Luacháil Custaim;
  • an Comhaontú maidir le Cigireacht Réamhsheolta;
  • an Comhaontú maidir le Rialacha Tionscnaimh;
  • an Comhaontú maidir le Nósanna Imeachta um Cheadúnú Allmhairí;
  • an Comhaontú maidir le Fóirdheontais agus Bearta Frithchúitimh;
  • an Comhaontú um Choimircí.

In Iarscríbhinn 1B de Chomhaontú EDT gheofar an Comhaontú Ginearálta maidir le Trádáil Seirbhísí (GATS (EN) (FR)) agus in Iarscríbhinn 1C gheofar an Comhaontú maidir le Gnéithe de Chearta Maoine Intleachtúla a bhaineann le Trádáil (TRIPS (EN) (FR)), lena n-áirítear trádáil in earraí góchumtha.

Corpraítear in Iarscríbhinn 2 an Comhaontú maidir le Rialacha agus Nósanna Imeachta a Rialaíonn Réiteach Díospóidí. Baineann Iarscríbhinn 3 leis an meicníocht chun athbhreithniú a dhéanamh ar bheartais trádála bhaill an EDT.

Ar deireadh, déileálann Iarscríbhinn 4 leis na comhaontuithe trádála ilpháirtithe. Is iad sin:

  • an Comhaontú ar Thrádáil in Aerárthaí Sibhialta;
  • an Comhaontú maidir le Soláthar Rialtais;
  • an Comhaontú Idirnáisiúnta Déiríochta;
  • an Comhaontú maidir le Feoil Bhuaibheach.

Aisghaireadh an dá chomhaontú deiridh ag deireadh na bliana 1997.

Comhaontú lena mbunaítear an Eagraíocht Dhomhanda Trádála (EDT)

Sholáthair an comhaontú sin comhchreat institiúideach chun caidreamh idirnáisiúnta trádála a sheoladh i comhthéacs na rialacha a leanann as na comhaontuithe agus as na hionstraimí dlíthiúla a luaitear thuas.

Contrártha dá réamhtheachtaí (an CGTT), eagraíocht bhuan is ea an EDT a thairbhíonn de phearsantacht dhlíthiúil agus dá tréithe. Tháinig baill uile an CGTT chun bheith ina mbaill bhunaidh den EDT an 1 Eanáir 1995 de cheart. Ón dáta sin i leith, iarrthóirí ar mian leo dul isteach san eagraíocht ní mór dóibh cloí leis an nós imeachta aontachais a leagtar amach sa Chomhaontú lena mbunaítear an EDT.

Leag baill an EDT na cuspóirí seo a leanas amach dóibh féin:

  • caighdeáin mhaireachtála a ardú;
  • lánfhostaíocht agus méid méadaitheach d'fhíorioncam agus d'éileamh éifeachtach a chinntiú;
  • táirgeadh agus trádáil earraí agus seirbhísí a leathnú;
  • an comhshaol a fhorbairt go hinbhuanaithe agus a chosaint;
  • riachtanais tíortha i mbéal forbartha a chur san áireamh.

Is í feidhm an EDT ná:

  • cur chun feidhme, riarachán agus oibriú na gcomhaontuithe éagsúla trádála a éascú;
  • fóram a sholáthar do chaibidlíocht iltaobhach trádála;
  • díospóidí trádála a réiteach, tríd an gComhlacht chun Díospóidí a Réiteach (DSB (EN) (FR));
  • beartais náisiúnta trádála na mball a athbhreithniú;
  • dul i gcomhar le heagraíochtaí eile idirnáisiúnta chun comhsheasmhacht mhéadaithe a chinntiú agus beartais eacnamaíocha dhomhanda á gceapadh.

Ó thaobh struchtúir de, tá Comhdháil Aireachta an EDT, an t-údarás is airde inti, comhdhéanta d'ionadaithe na mballstát ar fad, agus tagann sí le chéile ar a laghad gach dara bliain. San eatramh idir na cruinnithe sin, cuireann an Chomhairle Ghinearálta, ar a bhfuil ionadaithe de na baill ar fad, feidhmeanna an EDT i gcrích agus maoirsíonn sí oibriú na gcomhaontuithe agus na gcinntí aireachta. Tagann an Chomhairle Ghinearálta le chéile, leis, chun comhlíonadh a dhéanamh ar fhreagrachtaí an Chomhlachta chun Díospóidí a Réiteach agus an Chomhlachta um Athbhreithniú ar Bheartas Trádála dá bhforáiltear sa Mheicníocht um Athbhreithniú ar Bheartas Trádála (TPRM (EN) (FR)).

Faoi threoir na Comhairle Ginearálta tá trí fhochomhlacht, arb iad an Chomhairle um Thrádáil Earraí, an Chomhairle um Thrádáil Seirbhísí agus an Chomhairle um Ghnéithe de Chearta Maoine Intleachtúla a bhaineann le Trádáil. Tá coistí ann nach mbraitheann ar na trí chomhairle seo ach ar an gComhairle Ghinearálta, coistí ar nós na gcoistí maidir le “trádáil agus forbairt”, “trádáil agus an comhshaol” agus “comhaontuithe réigiúnacha”. Ar deireadh tá dhá choiste freagrach as riar an dá chomhaontú ilpháirtí maidir le trádáil in aerárthaí sibhialta agus soláthar rialtais.

Ceapann an Chomhairle Ghinearálta Ard-Stiúrthóir, atá freagrach as dul i gceannas ar Rúnaíocht an EDT.

I bprionsabal, cinntí comhthola is ea cinntí an EDT. Nuair nach féidir tÉacht ar chomhthoil, is le tromlach vótaí a dhéantar cinntí, agus bíonn vóta amháin ag gach ball den EDT. Tá líon vótaí ag an gComhphobal Eorpach, ar lánbhall den EDT é, atá comhionann le líon na mBallstát aige ar baill den EDT iad. Coinníoll is ea é sa chomhaontú nach sáróidh líon vótaí an CE agus a Bhallstáit i gcás ar bith líon na mBallstát sa CE.

Féadfaidh gach ball den EDT tograí a chur ar aghaidh chuig an gComhairle Aireachta ag iarraidh forálacha de chomhaontuithe éagsúla iltaobhacha trádála an EDT a leasú.

Comhaontú maidir le Rialacha agus Nósanna Imeachta a Rialaíonn Réiteach Díospóidí

Gné thábhachtach is ea córas an EDT um réiteach díospóidí den ord iltaobhach trádála. Bunaítear é ar Airteagail XXII agus XXIII den CGTT 1994 agus ar na rialacha agus nósanna imeachta a dréachtaíodh dá éis agus atá leagtha amach sa Chomhaontú maidir le Rialacha agus Nósanna Imeachta a Rialaíonn Réiteach Díospóidí atá corpraithe sa Chomhaontú lena mbunaítear an EDT.

Clúdaíonn an córas um réiteach díospóidí gach ceann de na comhaontuithe iltaobhacha trádála. Go deimhin, baineann sé le trádáil earraí, le trádáil seirbhísí agus le saincheisteanna maoine intleachtúla arna gclúdach ag Comhaontú TRIPS. Baineann sé chomh maith le díospóidí faoin gComhaontú ilpháirtí maidir le Soláthar Rialtais. I gcuid de na comhaontuithe seo gheofar forálacha maidir le réiteach díospóidí nach mbaineann ach amháin le díospóidí faoin gcomhaontú i dtrácht agus a d’fhéadfadh rialacha an Chomhaontaithe a fhorlíonadh nó a mhionathrú.

Is é an Comhlacht chun Díospóidí a Réiteach (DSB) a riarann an córas chun díospóidí a réiteach, comhlacht a bunaíodh faoin gComhaontú. Is ceadmhach do gach ball den EDT freastal ar chruinnithe den DSB. I gcás ina bhfuil na forálacha á riar ag an DSB maidir le díospóidí a réiteach a bhaineann le comhaontú ilpháirtí trádála, áfach, ní ceadmhach ach do na baill ar páirtithe iad sa chomhaontú a bheith rannpháirteach i gcinntí nó i ngníomhaíochtaí a ghlacfaidh an DSB maidir le díospóidí faoin gcomhaontú sin.

Seoltar an próiseas réitithe díospóidí nuair a chuireann ball amháin iarratas chuig ball eile ar chomhairliúcháin ar shaincheist ar leith. Ní mór tús a chur leis na comhairliúcháin sin laistigh de 30 lá ón iarratas. Má theipeann ar na comhairliúcháin an díospóid a réiteach, féadfaidh ball iarraidh ar an DSB painéal a bhunú, ar a mbíonn trí shaineolaí neamhspleácha de ghnáth, chun déileáil leis an tsaincheist. Lena chois sin, féadfaidh na páirtithe teacht ar chomhaontú deonach chun úsáid a bhaint as modhanna eile chun an díospóid a réiteach, lena n-áirítear cuidiú, idir-réiteach agus idirghabháil.

Tar éis éisteacht leis na páirtithe, cuireann an painéal tuairisc faoi bhráid an DSB. Ní mór don phainéal a chuid oibre a thabhairt chun críche laistigh de shé mhí, nó laistigh de trí mhí i gcásanna práinne. Breithnítear an tuairisc lena glacadh ag an DSB 20 lá tar éis di a bheith scaipthe ar na baill. Glactar í laistigh de 60 lá ó dháta an scaipthe, ach amháin i gcás go dtagann an DSB ar chomhthoil gan an tuairisc a ghlacadh (comhthoil chontrártha nó dhiúltach), nó má fhógraíonn páirtí amháin go bhfuiltear chun achomharc a dhéanamh.

Go deimhin, cumasaíonn nósanna imeachta an EDT maidir le díospóidí a réiteach do na páirtithe ar fad i gcás painéil, achomharc a dhéanamh. Achomharc maidir le ceisteanna dlí arna gclúdach i dtuairisc an phainéil agus in aghaidh léirmhínithe dlí arna bhforbairt ag an bpainéal agus iad sin amháin a cheadaítear, áfach. Buanchomhlacht Achomhairc de sheachtar ball a cheapann an DSB go ceann ceithre bliana a scrúdaíonn an t-achomharc. Fónann triúr de na baill ar gach aon chás. Ní mór do na páirtithe sa díospóid glacadh le tuairisc an Bhuanchomhlachta Achomhairc gan choinníoll agus ní mór don DSB é a ghlacadh ach amháin má tá comhthoil dhiúltach ann, i bhfocail eile, cinneadh comhthola gan an tuairisc a ghlacadh.

Coimeádann an DSB cur chun feidhme na moltaí nó na gcinntí a glacadh faoi fhaireachas, agus fanann gach ábhar ar feitheamh ar chlár oibre na gcruinnithe aige go dtí go mbíonn siad réitithe. Socraítear spriocdhátaí chomh maith do na moltaí atá leagtha amach i dtuairiscí an phainéil a bheith curtha chun feidhme. Nuair nach féidir le páirtí na moltaí sin a chur chun feidhme laistigh de thréimhse réasúnta, ní mór dó dul i gcaibidlíocht leis an ngearánach chun cúiteamh a cheapadh a bheidh inghlactha go frithpháirteach. Mura n-éiríonn leis an gcaibidlíocht sin, féadfaidh an DSB a údarú don ghearánach lamháltais nó oibleagáidí a chuirtear i bhfeidhm maidir leis an bpáirtí i dtrácht a chur ar fionraí. Níl sa chúiteamh agus sna lamháltais a chur ar fionraí, áfach, ach bearta sealadacha is féidir a fheidhmiú go dtí go gcuireann an páirtí i dtrácht moltaí an DSB chun feidhme.

I ngach cás, tá baill an EDT ar aon fhocal nach gcinnfidh siad iad féin gur sáraíodh oibleagáidí a leagadh síos laistigh de chreat an EDT, agus nach gcuirfidh siad lamháltais ar fionraí. Ní mór dóibh na rialacha agus na nósanna imeachta maidir le díospóidí a réiteach atá leagtha amach sa Chomhaontú a fheidhmiú.

Thairis sin, aithnítear sa Chomhaontú maidir le Rialacha agus Nósanna Imeachta a Rialaíonn Réiteach Díospóidí cor speisialta bhaill an EDT ar tíortha i mbéal forbartha agus tíortha is lú forbairt iad. Féadfaidh tíortha i mbéal forbartha nós imeachta luathaithe a roghnú, spriocdhátaí sínte a iarraidh nó cúnamh dlíthiúil breise a iarraidh. Iarrtar ar bhaill an EDT aird ar leith a thabhairt ar chor na mball ar tíortha i mbéal forbartha iad.

An Mheicníocht um Athbhreithniú ar an mBeartas Trádála (TPRM)

Bunaíodh an Mheicníocht um Athbhreithniú ar an mBeartas Trádála (TPRM) mar bheart sealadach faoin CGTT sa bhliain 1989 tar éis an athbhreithnithe meán téarma ar Bhabhta Uragua. Cuid dhílis is ea an mheicníocht anois de chóras an EDT agus cuimsítear ann gach réimse a chlúdaítear i gcomhaontuithe an EDT (earraí, seirbhísí agus ceisteanna maoine intleachtúla).

Go sonrach, féachann an TPRM le trédhearcacht i mbeartais agus i gcleachtais tráchtála bhaill an EDT agus tuiscint orthu a bhaint amach, baill a spreagadh chun cloí leis na rialacha atá i bhfeidhm sa chóras iltaobhach trádála agus feidhmiú réidh an chórais a chur ar aghaidh dá réir.

Tá gach ball den EDT faoi réir athbhreithniú, laistigh de chreat an TPRM. Déantar an t-athbhreithniú gach dara bliain i gcás na gceithre ball a bhfuil an cion is mó de thrádáil an domhain acu ("an Comhphobal Eorpach, Ceanada, an tSeapáin, na Stáit Aontaithe, i láthair na huaire), gach ceithre bliana i gcás an chéad sé bhall déag eile agus gach sé bliana i gcás na mball eile. D’fhéadfaí tréimhse níos faide a shocrú i gcás na dtíortha is lú forbartha. I gcleachtas, tá méid áirithe solúbthachta tugtha isteach i minicíocht na n-athbhreithnithe (suas go heatramh sé mhí). Aontaíodh sa bhliain 1996 gur athbhreithniú eatramhach a bheadh i ngach re athbhreithniú i gcás gach ceann de na chéad cheithre chumhacht trádála.

Is é an Comhlacht um Athbhreithniú ar an mBeartas Trádála (TPRB) a dhéanann an t-athbhreithniú ar bhonn dearbhú ginearálta beartais a chuireann an ball i dtrácht ar aghaidh agus tuarascáil a dhréachtaíonn Rúnaíocht an EDT. Agus an tuarascáil á dréachtú, lorgaíonn an Rúnaíocht tacaíocht ón mball i dtrácht ach coimeádann sí an fhreagracht iomlán as na fíricí a chuirtear i láthair agus na tuairimí a chuirtear in iúl. Foilsítear tuarascáil na Rúnaíochta agus dearbhú an bhaill tar éis an chruinnithe athbhreithnithe, mar aon le miontuairiscí an chruinnithe agus téacs na dtuairimí deireanacha a rinne Cathaoirleach an TPRB ag deireadh an chruinnithe.

Gheofar tuilleadh eolais ar shuíomh gréasáin Ard-Stiúrthóireacht na Trádála Seachtraí (EN) agus an EDT (EN) (FR).

TAGAIRT

AchtTeacht i bhfeidhmSpriocdháta don trasuí sna BallstáitIris Oifigiúil
Cinneadh 94/800/CE

22.12.1994

IO L 336 an 23.12.1994

ACHTANNA GAOLMHARA

Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig an gComhairle agus chuig Parlaimint na hEorpa an 26 Samhain 2003 – Athbheochan Chaibidlíocht Chlár Oibre Doha um Fhorbairt – Peirspictíocht an AE [COM(2003) 734 críochnaitheach — Neamhfhoilsithe san Iris Oifigiúil].

Nuashonrú is déanaí: 21.04.2008
Fógra dlíthiúil | Maidir leis an láithreán seo | Cuardaigh | Teagmháil | Barr an leathanaigh