EUROPA

STRESZCZENIE

Na mocy obowiązujących przepisów zrzuty substancji zanieczyszczających ze statków stanowią z zasady przestępstwo i zgodnie z dyrektywą dotyczy to zrzutów oleju i innych szkodliwych substancji ze statków. Niewielkie zrzuty nie są automatycznie uznawane za przestępstwa, z wyjątkiem sytuacji, gdy ich powtarzalność skutkuje pogorszeniem jakości wody, w tym przypadków powtarzających się zrzutów.

Osoby odpowiedzialne za zrzut substancji zanieczyszczających mogą podlegać sankcjom karnym, jeżeli działały umyślnie, lekkomyślnie * lub na skutek poważnego niedbalstwa. Podżeganie do zrzutu substancji zanieczyszczającej oraz pomocnictwo w popełnianiu takich czynów może również skutkować sankcjami karnymi.

Dyrektywa ma zastosowanie do wszystkich typów jednostek pływających, niezależnie od bandery. Zrzuty substancji zanieczyszczających są zakazane:

• na wodach wewnętrznych, w tym w portach, państwa członkowskiego Unii Europejskiej (UE),
• na wodach terytorialnych państwa członkowskiego UE,
• w cieśninach wykorzystywanych w żegludze międzynarodowej, podlegających przepisom dotyczącym tranzytu, zgodnie z postanowieniami Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych o Prawie Morza z 1982 r.,
• w wyłącznej strefie ekonomicznej państwa członkowskiego UE,
• na otwartym morzu.

Wyjątki

Przepisy te nie odnoszą się do okrętów wojennych lub innych statków będących własnością państwa lub obsługiwanych przez państwo i wykorzystywanych wyłącznie w niekomercyjnej służbie państwowej.

Wyjątki od zakazu dotyczącego zrzutów substancji zanieczyszczających mogą mieć zastosowanie w przypadkach zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub statku.

Osoby prawne

Osoby prawne prawa prywatnego * mogą podlegać sankcjom karnym, jeżeli osoba fizyczna popełni przestępstwo na ich korzyść. Taka osoba fizyczna może działać samodzielnie albo jako członek organu tej osoby prawnej. Ponadto musi sprawować funkcję kierowniczą w tej osobie prawnej.

Osoba prawna ponosi również odpowiedzialność za przestępstwa popełnione przez osobę fizyczną wskutek niedopatrzenia, w szczególności wskutek braku nadzoru lub kontroli.

Odpowiedzialność osoby prawnej nie wyklucza wszczęcia postępowania karnego przeciwko osobom fizycznym uczestniczącym w popełnieniu przestępstw.

Stosowanie sankcji

Władze państwowe zapewnią stosowanie skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji, również za drobne przestępstwa. Zobowiązane są ponadto do współpracy w przypadku, gdy statek zostanie uznany za winny dokonania bezprawnego zrzutu na obszarze im podlegającym przed zawinięciem do portu innego państwa członkowskiego.

Kontekst

Zatonięcie tankowca Prestige w listopadzie 2002 r. oraz tankowca Erika w grudniu 1999 r. ukazało potrzebę wzmocnienia walki z zanieczyszczeniami pochodzącymi ze statków. Jednak wypadki nie stanowią głównego źródła zanieczyszczeń: większość zanieczyszczeń jest wynikiem umyślnych zrzutów (czyszczenie zbiorników i pozbywanie się olejów odpadowych).

Przepisy te włączają do prawa wspólnotowego Międzynarodową konwencję o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki z 1973 r. i Protokół do niej z 1978 r. (Konwencja MARPOL 73/78 (EN)). Umożliwi to zharmonizowanie stosowania postanowień tej konwencji.

Konwencje ustanawiają dwupoziomowy system odpowiedzialności oparty na:

• (ograniczonej) odpowiedzialności obiektywnej właściciela statku,
• wspólnie finansowanym funduszu zapewniającym dodatkowe odszkodowanie dla ofiar szkód spowodowanych zanieczyszczeniem olejami, które nie otrzymały pełnego odszkodowania.