RSS
Alfabetische index
Deze pagina is beschikbaar in 15 talen
Nieuwe beschikbare talen:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Milieuaansprakelijkheid

Deze richtlijn is de eerste communautaire wetgevingsmaatregel waarvan één van de hoofddoelstellingen de toepassing is van het beginsel dat de vervuiler betaalt. Bij deze richtlijn wordt een gemeenschappelijk aansprakelijkheidskader ingesteld met het oog op het voorkomen en herstellen van milieuschade aan dieren, planten, natuurlijke habitats, wateren en de bodem. De aansprakelijkheidsregeling is van toepassing op bepaalde, uitdrukkelijk genoemde beroepsactiviteiten en op andere beroepsactiviteiten indien de exploitant een fout heeft begaan of indien hem nalatigheid kan worden verweten. Het is bovendien aan de overheidsinstanties om erover te waken dat de exploitanten zelf maatregelen treffen, dan wel financieren, met het oog op het voorkomen of herstellen van milieuschade.

BESLUIT

Richtlijn 2004/35/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 betreffende milieuaansprakelijkheid met betrekking tot het voorkomen en herstellen van milieuschade.

SAMENVATTING

De richtlijn stelt een kader voor milieuaansprakelijkheid vast voor het voorkomen en herstellen van milieuschade, op basis van het beginsel dat de vervuiler betaalt.

Milieuschade

In de zin van de richtlijn wordt onder milieuschade verstaan:

  • schade, direct dan wel indirect, aan het aquatisch milieu waarop de communautaire wetgeving op het gebied van het waterbeheer van toepassing is;
  • schade, direct dan wel indirect, aan soorten en natuurlijke habitats die op communautair niveau worden beschermd uit hoofde van de vogelrichtlijn en de habitatrichtlijn;
  • verontreiniging, direct dan wel indirect, van de bodem die een aanmerkelijk risico inhoudt voor de volksgezondheid.

Toepassingsgebied van het aansprakelijkheidsbeginsel

Het beginsel van de milieuaansprakelijkheid geldt voor schade aan het milieu en directe dreiging van dergelijke schade wanneer die resulteren uit beroepsactiviteiten en wanneer een oorzakelijk verband kan worden aangetoond tussen de beroepsactiviteit en de schade in kwestie.

In de richtlijn worden twee complementaire situaties onderscheiden waarvoor een verschillende aansprakelijkheidsregeling geldt: enerzijds schade ten gevolge van beroepsactiviteiten die in de richtlijn worden genoemd, anderzijds schade ten gevolge van andere beroepsactiviteiten.

De eerste aansprakelijkheidsregeling geldt voor gevaarlijke of potentieel gevaarlijke beroepsactiviteiten als genoemd in bijlage III bij de richtlijn. Het betreft voornamelijk industriële of landbouwactiviteiten waarvoor een vergunning is vereist overeenkomstig de richtlijn inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging, activiteiten waarbij zware metalen in de lucht of in het water worden geloosd, activiteiten van installaties voor de vervaardiging van gevaarlijke chemicaliën, activiteiten in het kader van het beheer van afvalstoffen (met name van stortplaatsen en verbrandingsinstallaties), alsook activiteiten met betrekking tot genetisch gemodificeerde organismen en genetisch gemodificeerde micro-organismen. In het kader van dit eerste stelsel kan de exploitant aansprakelijk worden gesteld ook als hij geen enkele fout heeft begaan.

De tweede aansprakelijkheidsregeling is van toepassing op andere dan de in bijlage III genoemde beroepsactiviteiten, maar geldt uitsluitend wanneer er schade of dreiging van schade is voor krachtens de communautaire wetgeving beschermde soorten of natuurlijke habitats. In dat geval kan de exploitant slechts aansprakelijk worden gesteld wanneer hij een fout heeft begaan of nalatig is geweest.

De richtlijn voorziet in een reeks uitzonderingen op het beginsel van de milieuaansprakelijkheid. De aansprakelijkheidsregeling is bijvoorbeeld niet van toepassing bij schade of dreiging van schade ten gevolge van gewapende conflicten, natuurrampen, activiteiten die onder het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie vallen, activiteiten met het oog op landsverdediging of internationale veiligheid dan wel activiteiten die binnen de werkingssfeer vallen van bepaalde in bijlage IV genoemde internationale overeenkomsten.

Preventie en herstel van schade

Wanneer er onmiddellijk gevaar voor milieuschade dreigt, verplicht de door elke lidstaat aangewezen bevoegde instantie de exploitant (de potentiële vervuiler) tot het nemen van passende preventieve maatregelen, of neemt deze zelf, en verhaalt achteraf de kosten voor die maatregelen op de desbetreffende exploitant.

Wanneer er milieuschade is opgetreden, verplicht de bevoegde instantie de betrokken exploitant tot het nemen van passende herstelmaatregelen (op basis van de in bijlage II bij de richtlijn vastgestelde regels en beginselen), of neemt deze zelf, en verhaalt achteraf de gemaakte kosten op de exploitant. Wanneer er zich verschillende vormen van milieuschade tegelijkertijd hebben voorgedaan, kan de bevoegde instantie een rangorde van prioriteiten voor het herstel van de verschillende vormen van schade opstellen.

Het herstel van de milieuschade neemt verschillende vormen aan naargelang van het type schade:

  • bij bodemschade schrijft de richtlijn voor dat de verontreinigde bodem wordt ontsmet zodat er niet langer een ernstig gevaar bestaat voor de menselijke gezondheid;
  • voor de schade aan wateren en aan beschermde soorten of natuurlijke habitats voorziet de richtlijn in herstel van het milieu in zijn oorspronkelijke toestand. Hiertoe moeten de aangetaste natuurlijke rijkdommen en/of ecosysteemfuncties hersteld of vervangen worden door identieke, soortgelijke of gelijkwaardige natuurlijke elementen, hetzij op de plaats waar de schade zich heeft voorgedaan hetzij, indien nodig, op een andere plaats.

Meer details betreffende de manier waarop schade aan het milieu moet worden hersteld zijn vermeld in bijlage II bij de richtlijn.

Met de preventie en het herstel van schade verbonden kosten

Indien de bevoegde autoriteit zelf maatregelen voor het voorkomen of herstellen van schade heeft genomen, verhaalt zij de kosten hiervoor op de exploitant die voor de schade of voor het gevaar van schade verantwoordelijk is. Hetzelfde principe geldt met betrekking tot de milieueffectbeoordelingen die plaatsvinden om de omvang van de schade vast te stellen en de maatregelen die genomen moeten worden om de schade te herstellen. De bevoegde autoriteit moet de terugbetalingsprocedures inleiden binnen vijf jaar gerekend vanaf de datum waarop de maatregelen om de schade te voorkomen of te herstellen werden beëindigd of vanaf de datum waarop de verantwoordelijke exploitant of derde werd geïdentificeerd; de recentste datum wordt in aanmerking genomen.

Indien verschillende exploitanten samen verantwoordelijk zijn voor bepaalde schade zijn zij hetzij hoofdelijk, hetzij voor een evenredig deel aansprakelijk voor de herstellingskosten.

De richtlijn verplicht de exploitanten niet gebruik te maken van een financiële zekerheid als dekking voor hun eventuele insolvabiliteit. De lidstaten moeten evenwel de exploitanten aanmoedigen om van dergelijke mechanismen gebruik te maken en zij dienen de ontwikkeling van dit soort dienstverlening ook te bevorderen.

Het verzoek om op te treden

Fysieke of rechtspersonen die nadelige gevolgen van milieuschade zouden kunnen ondervinden en organisaties die ten doel hebben het milieu te beschermen, kunnen onder bepaalde voorwaarden de bevoegde autoriteiten verzoeken op te treden wanneer zich schade heeft voorgedaan. De personen en organisaties die een verzoek om actie hebben ingediend, kunnen bij een rechtbank of een instantie ad hoc beroep instellen teneinde de rechtsgeldigheid van de beslissingen, het optreden of het niet-optreden van de bevoegde autoriteit te laten beoordelen.

Samenwerking tussen lidstaten

Indien schade of dreiging van schade gevolgen kan hebben voor meer dan één lidstaat werken de betrokken lidstaten samen bij de preventie of het herstel.

Verslagen

Uiterlijk 30 april 2013 brengen de lidstaten bij de Commissie verslag uit over de toepassing van de richtlijn. Op basis van de nationale verslagen dient de Commissie uiterlijk 30 april 2014 bij het Parlement en de Raad een verslag in dat, indien nodig, aangepaste voorstellen bevat.

REFERENTIES

Besluit Datum van inwerkingtreding Uiterste datum voor omzetting in de lidstaten Publicatieblad
Richtlijn 2004/35/EG

30.4.2004

30.4.2007

PB L 143 van 30.4.2004

De opeenvolgende wijzigingen en rectificaties van Richtlijn 2004/35/EG zijn in de basistekst opgenomen. Deze geconsolideerde versie heeft slechts informatieve waarde.

GERELATEERDE BESLUITEN

Verslag van de Commissie van 12 oktober 2010 overeenkomstig artikel 14, lid 2, van Richtlijn 2004/35/EG betreffende milieuaansprakelijkheid met betrekking tot het voorkomen en herstellen van milieuschade [COM(2010) 581 definitief – Niet bekendgemaakt in het Publicatieblad].

Laatste wijziging: 02.11.2011
Juridische mededeling | Over deze site | Zoeken | Contact | Naar boven