EUROPA

STRESZCZENIE

Komisja opracowała plan działań mających na celu zachowanie różnorodności biologicznej i zatrzymanie jej utraty * w granicach Unii Europejskiej (UE) i na poziomie międzynarodowym.

Zatrzymanie niszczenia ekosystemów * jest istotnie kwestią pilną, umożliwiającą ochronę przyszłości natury ze względu na jej wartość jako takiej (wartości rekreacyjne i kulturalne) oraz na usługi, które zapewnia (usługi ekosystemowe *). Usługi te mają zasadnicze znaczenie dla konkurencyjności, wzrostu i zatrudnienia oraz poprawy warunków życia na całym świecie.

Niniejszy plan działania określa dziesięć priorytetowych celów działań podzielony na cztery obszary polityki UE (różnorodność biologiczna w UE, różnorodność biologiczna na świecie, bioróżnorodność i zmiany klimatyczne oraz podstawy wiedzy). Plan określa także cztery kluczowe działania wspierające (finansowanie, podejmowanie decyzji, tworzenie partnerstw i edukacja, podnoszenie świadomości i uczestnictwo obywateli) oraz działania dotyczące kontroli, oceny i przeglądu. Adresatem planu działania jest zarówno UE, jak i państwa członkowskie. Odpowiednie środki powinny zostać podjęte do 2010 r. i ich realizacja będzie kontynuowana również po tej dacie.

Różnorodność biologiczna w Unii Europejskiej

Plan działania przewiduje zachowanie ważnych siedlisk i gatunków w Unii Europejskiej. Osiągnięcie tego celu wymaga lepszej realizacji programu Natura 2000 (wyznaczanie obszarów chronionych i zarządzanie nimi, spójność i łączenie sieci), przywracania najbardziej zagrożonych gatunków, jak również środków ochronnych w obszarach najbardziej oddalonych.

Zrównoważona ochrona różnorodności biologicznej wykracza poza program Natura 2000 i ochronę zagrożonych gatunków. Z tego względu plan działania ma na celu zachowanie i odtwarzanie różnorodności biologicznej oraz usług ekosystemowych na pozostałych obszarach wiejskich w UE, a działania te będą prowadzone w określony sposób. Chodzi przede wszystkim o jak najlepsze wykorzystanie postanowień Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) w celu ochrony gruntów rolnych o wysokiej wartości przyrodniczej oraz ochrony lasów.

W tym samym duchu plan działania przewiduje zachowanie i odtwarzanie różnorodności biologicznej oraz usług ekosystemowych na pozostałych obszarach morskich UE. Chodzi tu o odbudowę zasobów ryb, ograniczenie wpływu na pozostałe gatunki i siedliska morskie, w szczególności w ramach Wspólnej Polityki Rybołówstwa.

Zwiększenie zgodności rozwoju regionalnego i terytorialnego z różnorodnością biologiczną w UE jest kolejnym priorytetem planu działania, w szczególności poprzez lepsze planowanie na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, które w większym stopniu uwzględnia różnorodność biologiczną (oceny oddziaływania na środowisko, projekty finansowane ze środków UE, partnerstwa między podmiotami odpowiedzialnymi za planowanie i rozwój).

Plan działania ma również na celu znaczne zmniejszenie wpływu inwazyjnych gatunków obcych i obcych genotypów na różnorodność biologiczną w Unii Europejskiej. Powinna zostać rozważona kompleksowa strategia w tej dziedzinie w połączeniu ze szczególnymi środkami, takimi jak system wczesnego ostrzegania.

UE i różnorodność biologiczna na świecie

W celu istotnego zwiększenia skuteczności międzynarodowych reguł działania w zakresie różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych plan sugeruje skoncentrowanie się na skuteczniejszym wdrażaniu Konwencji o różnorodności biologicznej i związanych z nią umów.

Plan działania zakłada ponadto istotne zwiększenie wsparcia dla różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych w ramach pomocy zewnętrznej udzielanej przez UE w dziedzinie finansów oraz w ramach programów sektorowych i geograficznych.

Należy również w trybie pilnym zmniejszyć wpływ handlu międzynarodowego na różnorodność biologiczną i usługi ekosystemowe na świecie, zwłaszcza w celu ograniczenia wycinania lasów tropikalnych.

Należy zapewnić większą spójność pomiędzy trzema obszarami: zarządzaniem, handlem i współpracą na rzecz rozwoju. Ponadto należy koniecznie przedsięwziąć środki w krajach i terytoriach zamorskich państw członkowskich w celu zapewnienia wiarygodności działań europejskich.

Różnorodność biologiczna i zmiany klimatyczne

Plan działania podkreśla potencjalny udział różnorodności biologicznej w ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych w atmosferze poprzez mechanizm wychwytywania dwutlenku węgla. Podkreśla się także wpływ zmian klimatycznych na różnorodność biologiczną: z tego powodu plan działania podkreśla wagę ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w celu obniżenia przyszłych zagrożeń różnorodności biologicznej. Plan przewiduje również wspieranie przystosowywania różnorodności biologicznej do zmian klimatycznych poprzez zapewnienie spójności sieci Natura 2000 i minimalizowanie ewentualnych szkód w dziedzinie różnorodności biologicznej związanych z ograniczaniem zmian klimatycznych.

Podstawy wiedzy

W swoim planie działania Komisja uważa za niezbędne istotne wzmocnienie podstaw wiedzy w celu ochrony i zrównoważonego korzystania z różnorodności biologicznej w UE i na świecie. Wymaga to w szczególności wzmocnienia Europejskiej Przestrzeni Badawczej, infrastruktury badawczej, komunikacji i interoperacyjności danych oraz zorganizowania niezależnego doradztwa naukowego i naukowego wokół polityków. Komisja planuje w związku z tym ustanowienie mechanizmu umożliwiającego zbieranie opinii naukowych.

Skuteczne ramy wspierania planu działań

W celu zapewnienia realizacji celów określonych w planie działań Komisja określiła cztery główne środki wsparcia, które należy ustanowić:

• zapewnienie odpowiedniego finansowania poprzez instrumenty wspólnotowe dostępne w ramach perspektywy finansowej na lata 2007–2013,
• wzmocnienie procesu decyzyjnego UE, w szczególności w dziedzinie koordynacji i komplementarności pomiędzy szczeblami europejskim, krajowym i regionalnym, z uwzględnieniem różnorodności biologicznej oraz kosztów ochrony środowiska,
• ustanowienie partnerstwa między władzami publicznymi, sektorami finansowymi, edukacyjnych i prywatnymi (w tym z właścicielami i specjalistami w dziedzinie ochrony środowiska),
• poprawa edukacji, zwiększanie świadomości i udziału społeczeństwa.

Długoterminowa wizja dotycząca różnorodności biologicznej

Oprócz celów na 2010 r. określonych przez plan działań Komisja proponuje debatę na temat długoterminowej wizji różnorodności biologicznej oraz ram politycznych. Zgodnie z tym podejściem w opracowywaniu i wdrażaniu polityk wspólnotowych powinna być uwzględniana współzależność człowieka i przyrody, podobnie jak potrzeba osiągnięcia nowej równowagi między rozwojem gospodarczym i społecznym a ochroną świata przyrody.

Potrzeba ochrony bioróżnorodności

Różnorodność biologiczna musi być chroniona z powodów należących do dwóch kategorii:

• wartość natury jako takiej: natura jest źródłem przyjemności i inspiracji i stanowi podstawę dla wielu zajęć rekreacyjnych, turystyki i kultury,
• zapewniane przez naturę usługi ekosystemowe: natura dostarcza składników niezbędnych dla naszego życia i naszego dobrostanu (żywność, leki, woda, powietrze itp.). Ludzka pomysłowość i technologia mogą zastąpić usługi naturalne tylko do pewnego poziomu.

Komisja podkreśla alarmujące tempo degradacji siedlisk i wymierania gatunków. Komisja rozpoznaje następujące zagrożenia dla różnorodności biologicznej:

• zmiany przeznaczenia gruntów, które prowadzą do rozdrobnienia, degradacji i niszczenia siedlisk. Ta zmiana sposobu użytkowania wynika głównie ze wzrostu liczby ludności i rosnącego spożycia na głowę (oddziaływanie tych dwóch czynników będzie znaczniejsze w przyszłości i będzie wywoływać większą presję),
• zmiany klimatyczne, która niszczą niektóre siedliska i niektóre organizmy, zaburzają cykl reprodukcyjny, zmuszają do migracji organizmy zdolne do przemieszczania się itp.,
• Inne ważne czynniki obejmują nadmierną eksploatację zasobów biologicznych, rozprzestrzenianie się obcych gatunków inwazyjnych, zanieczyszczanie naturalnych ekosystemów i siedlisk, globalizację, która zwiększa presję ze względu na handel, a także złe rządy (nieuznawanie wartości ekonomicznej naturalnego kapitału i usług ekosystemowych).

Ochrona różnorodności biologicznej jest kluczowym celem Strategii zrównoważonego rozwoju i 6. programu działań w dziedzinie środowiska.

Ponadto UE przyjęła już środki w sprawie różnorodność biologicznej:

• we wspólnotowej polityce ochrony środowiska: strategia i wspólnotowe plany działań na rzecz różnorodności biologicznej stanowią ogólne ramy działania na rzecz różnorodności biologicznej. Ponadto dyrektywy „ptasia” i „siedliskowa” powołały do życia sieć „Natura 2000” mającą na celu ochronę siedlisk i gatunków. Inne przepisy szczegółowe mają na celu ochronę gatunków dzikiej fauny i flory,
• w innych politykach wewnętrznych UE: różnorodność biologiczna jest czynnikiem uwzględnianym w polityce rolnej (reforma wspólnej polityki rolnej z 2003 r., rozporządzenie z 2005 r. w sprawie rozwoju obszarów wiejskich), polityce regionalnej (ocenach wpływu i ocenach strategicznych) oraz w polityce rybołówstwa (reforma wspólnej polityki rybołówstwa),
• w polityce zagranicznej UE: Wspólnota i państwa członkowskie są stronami wielu konwencji międzynarodowych dotyczących różnorodności biologicznej, ale realizacja tych konwencji powinna zostać wzmocniona. Komisja zauważa również potrzebę zwiększenia udziału w finansowaniu projektów rozwoju różnorodności biologicznej i podtrzymywania kwestii różnorodności biologicznej w pomocy dla krajów trzecich.

Cele i środki wsparcia określone w planie działania są oparte o szerokie konsultacje z ekspertami i ogółem społeczeństwa.