RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 15 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Organizacja czasu pracy: dyrektywa podstawowa

Dyrektywa ustanawia ogólne minimalne wymagania higieny i bezpieczeństwa w odniesieniu do organizacji czasu pracy. Obejmuje ponadto okresy dobowego odpoczynku, przerw, odpoczynku tygodniowego, corocznego urlopu wypoczynkowego oraz aspekty pracy w porze nocnej i pracy w systemie zmianowym. Dla transportu drogowego, pracy na morzu i lotnictwa cywilnego ustanowione zostają przepisy sektorowe.

AKT

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/88/WE z dnia 4 listopada 2003 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy.

STRESZCZENIE

W celu sprecyzowania i nadania większej przejrzystości prawu wspólnotowemu dyrektywa ta kodyfikuje starą dyrektywę podstawową (DA) (DE) (EL) (EN) (ES) (FR) (IT) (NL) (PT) (FI) (SV) Rady 93/104/WE z dnia 23 listopada 1993 r., zmienioną dyrektywą 2000/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 2000 r. Ma na celu wprowadzenie równowagi między głównym celem bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, z jednej strony, a potrzebami nowoczesnej gospodarki europejskiej, z drugiej.

Organizacja czasu pracy

Czas pracy * oznacza każdy okres, podczas którego pracownik pracuje, jest do dyspozycji pracodawcy oraz wykonuje swoje działania lub spełnia obowiązki, zgodnie z przepisami krajowymi lub praktyką krajową.

Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdy pracownik był uprawniony do:

  • minimalnego dobowego odpoczynku * w wymiarze 11 nieprzerwanych godzin na 24,
  • przerwy na odpoczynek, w przypadku gdy dzień roboczy jest dłuższy niż sześć godzin,
  • minimalnego nieprzerwanego okresu odpoczynku w wymiarze 24 godzin w okresie siedmiodniowym oraz również do odpoczynku dobowego w wymiarze 11 godzin,
  • maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, łącznie z pracą w godzinach nadliczbowych, nieprzekraczającego 48 godzin,
  • corocznego płatnego urlopu w wymiarze co najmniej czterech tygodni.

W celu obliczenia średnich tygodniowych państwa członkowskie mogą ustanowić okresy rozliczeniowe:

  • nieprzekraczające 14 dni dla tygodniowego okresu odpoczynku,
  • nieprzekraczające czterech miesięcy dla maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy,
  • określone po konsultacji z partnerami społecznymi lub w wyniku dania im takiej możliwości w drodze układów zbiorowych w zakresie wymiaru czasu pracy w porze nocnej.

Praca w porze nocnej * stanowi odrębny przypadek, ponieważ w jej ramach nie można przekraczać przeciętnie ośmiu godzin w okresie 24-godzinnym. Praca w porze nocnej związana ze szczególnym niebezpieczeństwem albo związana z obciążeniem fizycznym lub psychicznym objęta jest przepisami krajowymi, praktyką krajową albo układami zbiorowymi.

Pracownicy wykonujący pracę w porze nocnej * mają mieć zapewnioną właściwą, ze względu na charakter ich pracy, ochronę bezpieczeństwa i zdrowia. Uprawnieni są do bezpłatnego badania lekarskiego przed ich przydzieleniem do pracy w porze nocnej i po nim, w regularnych odstępach czasu. Jeżeli w wyniku badania stwierdza się, że stan zdrowia pracownika nie pozwala na pracę w porze nocnej, przenoszony jest, o ile to możliwe, do pracy w porze dziennej. Pracodawca, który organizuje pracę zgodnie z określonym harmonogramem pracy, uwzględnia ogólną zasadę dostosowania organizacji pracy do pracownika, w szczególności w celu złagodzenia monotonii pracy oraz pracy o określonym rytmie. Pracodawca, który regularnie korzysta z pracy pracowników wykonujących pracę w porze nocnej, informuje o tym organy służby zdrowia i bezpieczeństwa właściwe w miejscu pracy.

Odstępstwa od powyższych zasad mogą być stosowane w drodze układów zbiorowych oraz porozumień między partnerami społecznymi. Odstępstwa można w szczególności stosować:

  • z należnym poszanowaniem zasad ogólnych ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, jeżeli wymiar czasu pracy nie jest mierzony i/lub nieokreślony z góry lub może być określony przez samych pracowników,
  • w przypadku działalności, gdy miejsce pracy pracownika oraz jego miejsce zamieszkania są odległe od siebie, włącznie z pracą na urządzeniach oddalonych od brzegu *,
  • w przypadku działań w zakresie bezpieczeństwa oraz nadzoru w celu ochrony mienia oraz osób,
  • w przypadku działań obejmujących potrzebę ciągłości usług, takich jak usługi odnoszące się do leczenia w szpitalach, rolnictwa czy usług prasowych i informacyjnych,
  • w przypadku gdy występują możliwe do przewidzenia działania, szczególnie w zakresie rolnictwa, turystyki albo usług pocztowych oraz w przypadku osób wykonujących pracę w transporcie kolejowym,
  • pod warunkiem przyznania wyrównawczego odpoczynku:
    • według kryteriów wymienionych w dyrektywie, np. w przypadku działań obejmujących potrzebę ciągłości usług lub produkcji,
    • w drodze układów zbiorowych oraz porozumień między partnerami społecznymi.

Odstępstwa od okresów rozliczeniowych potrzebnych do obliczenia tygodniowego wymiaru czasu pracy nie mogą przekraczać sześciu miesięcy lub, w drodze układów zbiorowych, dwunastu.

Państwo członkowskie może zezwolić pracodawcy na odstąpienie od ograniczenia tygodniowego wymiaru czasu pracy do 48 godzin, pod warunkiem że pracownik wyrazi na to zgodę, a w przypadku odmowy nie dozna ze strony pracodawcy żadnej krzywdy. Pracodawca zobowiązuje się przechowywać dokumentację o każdym pracowniku, który wyraził zgodę na przekroczenie limitu godzin czasu pracy; dokumentacja pozostaje do dyspozycji właściwych władz. Przestrzegane muszą być zasady ogólnego bezpieczeństwa i zdrowia.

Wobec określonych sektorów zatrudnienia zastosowanie mają postanowienia szczególne. Mowa tu o:

  • pracownikach wykonujących pracę w trasie * i pracę na urządzeniach oddalonych od brzegu: chociaż postanowienia dotyczące dobowego odpoczynku, przerw, odpoczynku tygodniowego i pracy w porze nocnej nie mają zastosowania do pracowników wykonujących pracę w trasie, państwa członkowskie zapewniają środki uprawniające takie osoby do odpowiedniego odpoczynku * zgodnie z wytycznymi tej dyrektywy. Do obliczenia maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy okresy rozliczeniowe dla pracowników, którzy wykonują pracę na urządzeniach oddalonych od brzegu, mogą być wydłużone do dwunastu miesięcy,
  • pracownicy na pokładach morskich statków rybackich: postanowienia dotyczące dobowego odpoczynku, tygodniowego wymiaru czasu pracy i pracy w porze nocnej nie mają zastosowania do pracowników na pokładach morskich statków rybackich państwa członkowskiego, ale średni tygodniowy wymiar czasu pracy nie może przekroczyć 48 godzin w okresie jednego roku. Maksymalny wymiar czasu pracy wynosi 14 godzin w każdym okresie 24-godzinnym i 77 godzin w każdym okresie tygodniowym. Minimalny wymiar odpoczynku nie może być krótszy niż 10 godzin w każdym okresie 24-godzinnym i 77 godzin w każdym okresie tygodniowym. Ograniczenia godzinowe w tych dwóch dziedzinach określone są w przepisach krajowych, układach zbiorowych albo porozumieniach między partnerami społecznymi. Najpóźniej w 2009 r. Komisja dokona przeglądu postanowień w tej dziedzinie,
  • lekarze stażyści: dla lekarzy stażystów ustanowiono pięcioletni okres przejściowy rozpoczynający się dnia 1 sierpnia 2004 r. W ciągu pierwszych trzech lat tego okresu wymiar tygodniowego czasu pracy nie może przekroczyć średnio 58 godzin, w odniesieniu do kolejnych dwóch – 56. Określonym państwom członkowskim przyznany może zostać kolejny rok; wówczas tygodniowy wymiar czasu pracy nie może przekroczyć średnio 52 godzin. Na koniec okresu przejściowego maksymalny limit tygodniowego wymiaru czasu pracy określony zostanie na poziomie 48 godzin.

Co pięć lat państwa członkowskie i Komisja sporządzają sprawozdanie z praktycznego wprowadzania w życie przepisów tej dyrektywy.

Pojęcia kluczowe stosowane w akcie
  • Czas pracy: każdy okres, podczas którego pracownik pracuje, jest do dyspozycji pracodawcy oraz wykonuje swoje działania lub spełnia obowiązki, zgodnie z przepisami krajowymi lub praktyką krajową.
  • Okres odpoczynku: każdy okres, który nie jest czasem pracy.
  • Pora nocna: każdy okres nie krótszy niż siedem godzin, określony w przepisach krajowych, który musi obejmować, w każdym przypadku, okres między północą i godziną 5 rano.
  • Pracownik wykonujący pracę w porze nocnej: z jednej strony: każdy pracownik, który w porze nocnej pracuje w zwykłym toku pracy przez przynajmniej trzy godziny swojego dobowego wymiaru czasu pracy; z drugiej strony: każdy pracownik, który w porze nocnej może przepracować pewną część swojego rocznego wymiaru czasu pracy, który zostaje ustalony zgodnie z wyborem danego państwa członkowskiego:
    1. zgodnie z przepisami krajowymi, po konsultacjach z partnerami społecznymi,
    2. w drodze układów zbiorowych pracy lub porozumień zawartych między partnerami społecznymi na szczeblu krajowym lub regionalnym.
  • Pracownik wykonujący pracę w trasie: każdy pracownik zatrudniony jako członek personelu przemieszczającego się lub latającego przez przedsiębiorstwo, które świadczy pasażerskie lub towarowe usługi transportu drogowego, powietrznego lub wodnymi drogami śródlądowymi.
  • Praca na urządzeniach oddalonych od brzegu: praca wykonywana głównie na instalacjach lub z instalacji oddalonych od brzegu (włącznie z platformami wiertniczymi), bezpośrednio lub pośrednio w związku z poszukiwaniem, wydobyciem lub wykorzystaniem zasobów mineralnych, włącznie z węglowodorami, oraz nurkowaniem w związku z taką działalnością, bez względu na to, czy są to instalacje oddalone od brzegu czy statek.
  • Odpowiedni odpoczynek: oznacza, że pracownicy mają regularne okresy odpoczynku, których wymiar wyrażany jest w jednostkach czasu oraz które są wystarczająco długie i nieprzerwane w celu zapewnienia, że w wyniku zmęczenia lub innych nieregularnych harmonogramów pracy pracownicy nie powodują wypadków, których ofiarami są ich współpracownicy, oraz nie doznają uszczerbku na zdrowiu zarówno krótkoterminowo, jak i w dłuższym okresie.

ODNIESIENIA

Akt Wejście w życie Transpozycja przez państwa członkowskie Dziennik Urzędowy
Dyrektywa 2003/88/WE (przyjęcie: współdecyzja COD/2002/0131)

2.8.2004

Dz.U. L 299/9 z 18.11.2003

AKTY POWIĄZANE

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Przegląd dyrektywy w sprawie czasu pracy (pierwszy etap konsultacji z partnerami społecznymi na poziomie Unii Europejskiej na podstawie art. 154) [COM(2010) 106 wersja ostateczna – nieopublikowany w Dzienniku Urzędowym].
Dyrektywa w sprawie czasu pracy musi zostać poddana rewizji, aby nadążała za zmianami warunków pracy w Unii Europejskiej. Przepisy powinny zezwalać na większą elastyczność w zakresie organizacji pracy, a w szczególności w zakresie:

  • ustalania wymiaru czasu pracy. Komisja zauważa, że chociaż przeciętny tygodniowy wymiar czasu pracy w Europe spada, istnieją duże różnice w zależności od sektora i indywidualnych pracowników, którzy mogą z pracodawcą negocjować inne godziny pracy. Przy ustalaniu czasu pracy należy brać pod uwagę interesy pracowników i konkurencyjność przedsiębiorstwa,
  • obliczania wymiaru czasu pracy w przypadku dyżuru, tzn. okresu, w którym pracownik pozostaje w miejscu pracy, nie pracując. Dyżury są szczególnie powszechne w placówkach służby zdrowia i służbach ratowniczych (policja, straż pożarna itd.),
  • okresu rozliczeniowego do obliczania maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy. Przedłużenie tego okresu pozwoliłoby na uwzględnienie różnic sezonowych w produkcji niektórych przedsiębiorstw,
  • wyznaczania odbycia minimalnego odpoczynku dobowego i tygodniowego oraz ich natychmiastowe albo opóźnione zastosowanie.

Komisja musi rozpocząć konsultacje z europejskimi partnerami społecznymi, aby ustalić, w jaki sposób poddać dyrektywę rewizji.

Sprawozdanie Komisji dotyczące stosowania przepisów dyrektywy 2003/88/WE (organizacja pracy pracowników zaangażowanych w przewóz w ramach zwykłych miejskich usług transportowych) [COM(2006) 371 wersja ostateczna – nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym].

Sprawozdanie Komisji w sprawie funkcjonowania przepisów dyrektywy 2003/88/WE stosowanych do pracowników pracujących na urządzeniach oddalonych od brzegu [COM(2006) 853 wersja ostateczna – nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym].

Ostatnia aktualizacja: 07.07.2010
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony