RSS
Αλφαβητικό ευρετήριο
Αυτή η σελίδα διατίθεται σε 15 γλώσσες
Νέες διαθέσιμες γλώσσες:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Οργάνωση του χρόνου εργασίας: βασική οδηγία

Η οδηγία ορίζει τις γενικές ελάχιστες απαιτήσεις ασφάλειας και υγείας σχετικά με την οργάνωση του χρόνου εργασίας. Επίσης, αφορά τις περιόδους ημερήσιας ανάπαυσης, τα διαλείμματα, την εβδομαδιαία ανάπαυση, την ετήσια άδεια, καθώς και ορισμένες πτυχές της νυχτερινής εργασίας και της εργασίας κατά βάρδιες. Ισχύουν τομεακές διατάξεις για τις οδικές μεταφορές, τις θαλάσσιες δραστηριότητες και την πολιτική αεροπορία.

ΠΡΑΞΗ

Οδηγία 2003/88/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Νοεμβρίου 2003, σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας

ΣΥΝΟΨΗ

Με σκοπό τη σαφήνεια και τη διαφάνεια του κοινοτικού δικαίου, η παρούσα οδηγία κωδικοποιεί την παλαιά βασική οδηγία 104/93/ΕΚ του Συμβουλίου, της 23ης Νοεμβρίου 1993, καθώς και την τροποποίησή της από την οδηγία 2000/34/ΕΚ, της 22ας Ιουνίου 2000, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Στοχεύει στην επίτευξη ισορροπίας ανάμεσα στον κύριο στόχο της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων αφενός και στις ανάγκες μιας σύγχρονης ευρωπαϊκής οικονομίας αφετέρου.

Οργάνωση του χρόνου εργασίας

Ο χρόνος εργασίας * αντιστοιχεί στην περίοδο κατά την οποία ο εργαζόμενος ευρίσκεται στην εργασία στη διάθεση του εργοδότη και ασκεί τη δραστηριότητα ή τα καθήκοντά του, σύμφωνα με τις εθνικές νομοθεσίες ή/και την εθνική πρακτική.

Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα αναγκαία μέτρα ώστε κάθε εργαζόμενος να επωφελείται από:

  • ελάχιστη περίοδο ημερήσιας ανάπαυσης * ένδεκα διαδοχικών ωρών ανά εικοσιτετράωρο·
  • διάλειμμα για ημερήσια εργασία άνω των έξι ωρών·
  • ελάχιστη περίοδο εικοσιτετράωρης ανάπαυσης κατά μέσον όρο, χωρίς διακοπή έπειτα από κάθε περίοδο επτά ημερών, η οποία προστίθεται στις ένδεκα ώρες ημερήσιας ανάπαυσης·
  • εβδομαδιαία μέγιστη διάρκεια εργασίας σαράντα οκτώ ωρών συμπεριλαμβανομένων των υπερωριών·
  • ετήσια άδεια τουλάχιστον τεσσάρων εβδομάδων με αποδοχές.

Για τον υπολογισμό των εβδομαδιαίων μέσων όρων, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν περιόδους αναφοράς:

  • που δεν υπερβαίνουν τις δεκατέσσερις ημέρες για την εβδομαδιαία ανάπαυση·
  • που δεν υπερβαίνουν τους τέσσερις μήνες για την εβδομαδιαία μέγιστη διάρκεια εργασίας·
  • ύστερα από διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους ή με την παροχή αυτής της δυνατότητας μέσω των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, σε ό,τι αφορά τη νυχτερινή εργασία.

H νυχτερινή εργασία *αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση, καθώς η διάρκειά της δεν μπορεί να υπερβαίνει τις οκτώ ώρες κατά μέσον όρο ανά εικοσιτετράωρο. Καθώς η νυχτερινή εργασία συνεπάγεται συγκεκριμένους κινδύνους ή σωματική ή διανοητική κόπωση, διέπεται από εθνικές διατάξεις ή πρακτικές, ή συλλογικές συμβάσεις εργασίας.

Οι εργαζόμενοι τη νύχτα * πρέπει να επωφελούνται από προστασία της υγείας και της ασφάλειας προσαρμοσμένη στη φύση της εργασίας τους. Επωφελούνται επίσης από δωρεάν αξιολόγηση της υγείας τους πριν από την πρόσληψή τους για νυχτερινή εργασία και, στη συνέχεια, υποβάλλονται τακτικά σε έλεγχο. Εάν κριθούν ακατάλληλοι, πρέπει –στο μέτρο του δυνατού– να απασχοληθούν σε εργασία ημέρας. Ο εργοδότης που οργανώνει την εργασία σύμφωνα με έναν συγκεκριμένο ρυθμό πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη γενική αρχή της προσαρμογής της εργασίας στον άνθρωπο, ιδίως με σκοπό τη μείωση της μονότονης και ρυθμικά επαναλαμβανόμενης εργασίας. Ο εργοδότης που χρησιμοποιεί τακτικά τις υπηρεσίες νυχτερινών εργαζομένων ενημερώνει σχετικά τις αρμόδιες αρχές για την υγεία και την ασφάλεια.

Παρεκκλίσεις από τις προαναφερθείσες αρχές είναι δυνατές μέσω συλλογικών συμβάσεων εργασίας ή σε συμφωνία με τους κοινωνικούς εταίρους. Συγκεκριμένα, οι παρεκκλίσεις μπορούν να χορηγηθούν:

  • στα πλαίσια του σεβασμού των γενικών αρχών της προστασίας, της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων εφόσον η διάρκεια της εργασίας δεν μπορεί να μετρηθεί ή/και να προκαθοριστεί από τον ίδιο τον εργαζόμενο·
  • για ορισμένες δραστηριότητες που χαρακτηρίζονται από μεγάλη απόσταση ανάμεσα στον τόπο εργασίας και τον τόπο κατοικίας του εργαζομένου, όπως οι δραστηριότητες ανοικτής θάλασσας *·
  • για τις δραστηριότητες φύλαξης ή επιτήρησης που αποβλέπουν στην εξασφάλιση της προστασίας αγαθών ή προσώπων·
  • για τις δραστηριότητες που χαρακτηρίζονται από την ανάγκη εξασφάλισης της συνέχειας της υπηρεσίας, όπως η νοσηλεία, η γεωργία ή οι υπηρεσίες τύπου και πληροφοριών·
  • σε περίπτωση προβλεπόμενης αύξησης της δραστηριότητας, ιδίως στους τομείς της γεωργίας, του τουρισμού ή των ταχυδρομικών υπηρεσιών, καθώς και για τα άτομα που εργάζονται στον τομέα των σιδηροδρομικών μεταφορών·
  • εφόσον εφαρμόζεται αντισταθμιστική ανάπαυση:
    • σύμφωνα με κριτήρια που παρατίθενται στην οδηγία, π.χ. δραστηριότητες που χαρακτηρίζονται από την ανάγκη εξασφάλισης της συνέχειας της υπηρεσίας ή της παραγωγής·
    • μέσω συλλογικών συμβάσεων εργασίας ή συμφωνιών που συνάπτονται μεταξύ των κοινωνικών εταίρων.

Οι παρεκκλίσεις για τις περιόδους αναφοράς για τον υπολογισμό της εβδομαδιαίας διάρκειας της εργασίας δεν μπορούν να υπερβαίνουν τους έξι μήνες ή, στο πλαίσιο συλλογικής σύμβασης εργασίας, τους δώδεκα μήνες.

Ένα κράτος μέλος μπορεί να επιτρέψει σε εργοδότη να παρεκκλίνει από το όριο των σαράντα οκτώ ωρών εργασίας την εβδομάδα, εφόσον ο εργαζόμενος συμφωνεί. Δεν πρέπει να υπάρχουν δυσμενείς συνέπειες για τον εργαζόμενο σε περίπτωση άρνησης. Ο εργοδότης αναλαμβάνει την υποχρέωση να τηρεί μητρώο, με εύκολη πρόσβαση για τις αρμόδιες αρχές, για κάθε εργαζόμενο που έχει δεχτεί να υπερβεί τα όρια του ωραρίου εργασίας. Πρέπει να τηρούνται οι γενικές αρχές ασφάλειας και υγείας.

Εφαρμόζονται ειδικές διατάξεις σε ορισμένους τομείς εργασίας:

  • μετακινούμενοι εργαζόμενοι *και δραστηριότητες ανοικτής θάλασσας: οι διατάξεις σχετικά με τις περιόδους ημερήσιας ανάπαυσης, τα διαλείμματα, την εβδομαδιαία ανάπαυση, την ετήσια άδεια και τη νυχτερινή εργασία δεν εφαρμόζονται στους μετακινούμενους εργαζόμενους, αλλά τα κράτη μέλη παρέχουν εγγυήσεις για επαρκή ανάπαυση * σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της οδηγίας. Οι περίοδοι αναφοράς για τους εργαζόμενους ανοικτής θάλασσας μπορούν να ανέλθουν σε δώδεκα μήνες για τον υπολογισμό της ανώτατης διάρκειας του εβδομαδιαίου χρόνου εργασίας·
  • εργαζόμενοι σε αλιευτικό πλοίο: οι διατάξεις σχετικά με τις περιόδους ημερήσιας ανάπαυσης, την εβδομαδιαία μέγιστη διάρκεια εργασίας και τη νυχτερινή εργασία δεν εφαρμόζονται στους εργαζόμενους σε αλιευτικό πλοίο κράτους μέλους, αλλά ο εβδομαδιαίος μέσος όρος εργασίας δεν μπορεί να υπερβαίνει τις σαράντα οκτώ ώρες σε περίοδο αναφοράς ενός έτους. Ο μέγιστος αριθμός ωρών εργασίας ανέρχεται σε δεκατέσσερις ώρες ανά εικοσιτετράωρο και εβδομήντα δύο ώρες ανά εβδομάδα. Ο ελάχιστος αριθμός ωρών ανάπαυσης δεν μπορεί να είναι κατώτερος από δέκα ώρες την ημέρα και εβδομήντα επτά ώρες την εβδομάδα. Εθνικές διατάξεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας ή συμφωνίες με τους κοινωνικούς εταίρους καθορίζουν τον ανώτατο αριθμό ωρών στους εν λόγω δύο τομείς. Το αργότερο το 2009, η Επιτροπή θα επανεξετάσει τις διατάξεις στον εν λόγω τομέα·
  • ασκούμενοι ιατροί: εφαρμόστηκε πενταετής μεταβατική περίοδος, από την 1η Αυγούστου 2004 για τους ασκούμενους ιατρούς. Την πρώτη τριετία της εν λόγω περιόδου, η διάρκεια της εβδομαδιαίας εργασίας δεν μπορεί να υπερβαίνει, κατά μέσον όρο, τις πενήντα οκτώ ώρες. Στη συνέχεια, κατά τη διετία που ακολουθεί, το εν λόγω όριο δεν μπορεί να υπερβαίνει, κατά μέσον όρο, τις πενήντα έξι ώρες. Μπορεί να προβλεφθεί έκτο μεταβατικό έτος σε ορισμένα κράτη μέλη. Σε αυτή την περίπτωση, η διάρκεια της εργασίας δεν μπορεί να υπερβαίνει, κατά μέσον όρο, τις πενήντα δύο ώρες την εβδομάδα. Κατά τη λήξη της εν λόγω μεταβατικής περιόδου, το όριο θα ανέρχεται σε σαράντα οκτώ ώρες την εβδομάδα.

Ανά πενταετία, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή καταρτίζουν έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας στην πράξη.

Λέξεις- κλειδιά της πράξης
  • Χρόνος εργασίας: κάθε περίοδος κατά τη διάρκεια της οποίας ο εργαζόμενος ευρίσκεται στην εργασία στη διάθεση του εργοδότη και ασκεί τη δραστηριότητα ή τα καθήκοντά του, σύμφωνα με τις εθνικές νομοθεσίες ή/και την εθνική πρακτική·
  • Περίοδος ανάπαυσης: κάθε περίοδος που δεν είναι χρόνος εργασίας·
  • Νυχτερινή περίοδος: κάθε περίοδος επτά τουλάχιστον ωρών, όπως ορίζεται από την εθνική νομοθεσία, η οποία πρέπει πάντως να περιλαμβάνει το διάστημα μεταξύ 24.00 και 05.00·
  • Εργαζόμενος τη νύχτα: αφενός, κάθε εργαζόμενος κατά τη νυχτερινή περίοδο επί τρεις τουλάχιστον ώρες του ημερήσιου κανονικού χρόνου εργασίας του. Αφετέρου, κάθε εργαζόμενος ο οποίος ενδέχεται να πραγματοποιεί κατά τη νυχτερινή περίοδο ένα ορισμένο τμήμα του ετήσιου χρόνου εργασίας του, το οποίο ορίζεται κατ’ επιλογή του οικείου κράτους μέλους:
    • με την εθνική νομοθεσία, ύστερα από διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους, ή
    • με συλλογικές συμβάσεις ή με συμφωνίες μεταξύ κοινωνικών εταίρων σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο.
  • Μετακινούμενος εργαζόμενος: κάθε εργαζόμενος ο οποίος απασχολείται ως μέλος του ταξιδεύοντος ή ιπτάμενου προσωπικού μιας επιχείρησης, η οποία παρέχει υπηρεσίες μεταφορών επιβατών ή εμπορευμάτων οδικώς, αεροπορικώς ή διαμέσου εσωτερικών πλωτών οδών·
  • Δραστηριότητα ανοικτής θάλασσας: η δραστηριότητα η οποία εκτελείται κυρίως επάνω σε εγκαταστάσεις ανοιχτής θάλασσας (στις οποίες περιλαμβάνονται τα θαλάσσια γεωτρύπανα) ή από αυτές, και συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με την αναζήτηση, την εξόρυξη ή την εκμετάλλευση των ορυκτών πόρων, συμπεριλαμβανομένων των υδρογονανθράκων, καθώς και τις καταδύσεις που συνδέονται με αυτές τις δραστηριότητες, είτε γίνονται από εγκαταστάσεις ανοιχτής θάλασσας είτε από πλοίο·
  • Επαρκής χρόνος ανάπαυσης: η πραγματική κατάσταση κατά την οποία οι εργαζόμενοι έχουν τακτικές περιόδους ανάπαυσης, η διάρκεια των οποίων εκφράζεται σε μονάδες χρόνου και οι οποίες είναι επαρκώς μακρές και συνεχείς, ώστε να εξασφαλίζουν ότι οι εργαζόμενοι δεν θα προκαλούν σωματικές βλάβες στους ίδιους, σε συναδέλφους τους ή σε τρίτους και ότι δεν θα βλάπτουν την υγεία τους, βραχυπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα, λόγω κόπωσης ή άτακτων ρυθμών εργασίας.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

ΠράξηΈναρξη ισχύοςΠροθεσμία για μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελώνΕπίσημη Εφημερίδα

Οδηγία 88/2003/ΕΚ [έγκριση: συναπόφαση COD/2002/0131]

02.08.2004

-

ΕΕ L 299/9 της 18.11.2003

ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών της 24ης Μαρτίου 2010 σχετικά με την «Αναθεώρηση της οδηγίας για το χρόνο εργασίας" (πρώτο στάδιο διαβουλεύσεων των κοινωνικών εταίρων σε επίπεδο Ένωσης σύμφωνα με το άρθρο 154 της ΣΛΕΕ) [COM(2010) 106 τελικό – Δεν έχει δημοσιευτεί στην Επίσημη Εφημερίδα].
Η οδηγία για το χρόνο εργασίας πρέπει να αναθεωρηθεί προκειμένου να λάβει υπόψη την εξέλιξη των συνθηκών εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην πραγματικότητα, η νομοθεσία θα πρέπει να επιτρέπει μεγαλύτερη ευελιξία σε θέματα οργάνωσης της εργασίας, ιδίως όσον αφορά:

  • τον καθορισμό του ωραρίου εργασίας. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι μολονότι το μέσο εβδομαδιαίο ωράριο εργασίας μειώνεται στην Ευρώπη, υπάρχουν μεγάλες διακυμάνσεις ανάλογα με τους τομείς και τα άτομα, τα οποία μπορούν να διαπραγματευτούν ειδικό ωράριο με τον εργοδότη τους. Ο καθορισμός του ωραρίου εργασίας πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα των εργαζομένων και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων·
  • τον υπολογισμό των εφημεριών, ήτοι των περιόδων κατά τη διάρκεια των οποίων οι εργαζόμενοι είναι παρόντες στο χώρο εργασίας χωρίς να εργάζονται. Οι εφημερίες χρησιμεύουν κυρίως σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψής και σε υπηρεσίες επείγουσας ανάγκης (αστυνομία, πυροσβεστική κλπ)·
  • την περίοδο αναφοράς για τον υπολογισμό του μέγιστου εβδομαδιαίου ωραρίου. Στην πραγματικότητα, η επέκταση της περιόδου αυτής θα επέτρεπε να λαμβάνονται κυρίως υπόψη οι εποχικές διακυμάνσεις της παραγωγής ορισμένων επιχειρήσεων·
  • τον προγραμματισμό της ελάχιστης ημερήσιας και εβδομαδιαίας ανάπαυσης, καθώς και την άμεση ή καθυστερημένη μεταφορά τους.

Η Επιτροπή πρέπει να ξεκινήσει διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να εξετάσει τους τρόπους αναθεώρησης της οδηγίας.

Έκθεση της Επιτροπής της 7ης Ιουλίου 2006 σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας 2003/88/ΕΚ (οργάνωση του χρόνου εργασίας όσον αφορά τους εργαζομένους που ασχολούνται με τη μεταφορά επιβατών στο πλαίσιο των υπηρεσιών τακτικών αστικών μεταφορών)[COM(2006) 371 τελικό – Δεν έχει δημοσιευτεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

Έκθεση της Επιτροπής για τη λειτουργία των διατάξεων της οδηγίας 2003/88/EΚ που εφαρμόζονται στους εργαζόμενους ανοικτής θάλασσας [COM(2006) 853 τελικό – Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

Ημερομηνία τελευταίας τροποποίησης: 07.07.2010
Ανακοίνωση νομικού περιεχομένου | Σχετικά με αυτόν το δικτυακό τόπο | Αναζήτηση | Επικοινωνία | Αρχή σελίδας