RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 23 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  BG - CS - ET - GA - LV - LT - HU - MT - PL - RO - SK - SL

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Karta praw podstawowych

Karta praw podstawowych uznaje szereg osobistych, obywatelskich, politycznych, gospodarczych i społecznych praw obywateli UE i osób zamieszkałych na jej terytorium, obejmując je ochroną prawem unijnym.

Na posiedzeniu Rady Europejskiej w Kolonii w czerwcu 1999 r. postanowiono, że aby prawa podstawowe stosowane na szczeblu Unii Europejskiej (UE) były bardziej wyraźne, powinny zostać utrwalone w karcie praw. Ambicją głów państw/premierów było włączenie do karty ogólnych zasad określonych w konwencji o ochronie praw człowieka z 1950 r. oraz tych wynikających ze wspólnej tradycji konstytucyjnej krajów UE. W karcie miały się ponadto znaleźć prawa podstawowe mające zastosowanie wobec obywateli UE oraz prawa gospodarcze i społeczne zawarte w Europejskiej karcie społecznej Rady Europy i we Wspólnotowej karcie socjalnych praw podstawowych pracowników. Miała ona być również odzwierciedleniem zasad wynikających z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Karta sporządzona została przez konwent składający się z jednego przedstawiciela każdego kraju UE i przedstawiciela Komisji Europejskiej oraz członków Parlamentu Europejskiego i parlamentów narodowych. Została uroczyście proklamowana w Nicei w grudniu 2000 r. przez Parlament Europejski, Radę Europejską i Komisję.

Wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego w grudniu 2009 r. karcie nadano wiążącą moc prawną, jaką mają TUE i TFUE. W tym celu została zmieniona i ogłoszona po raz drugi w grudniu 2007 r.

Treść

Karta pozwoliła zebrać w jednym dokumencie prawa, które wcześniej znajdowały się w różnych dokumentach ustawodawczych, takich jak przepisy krajowe i unijne, oraz międzynarodowych konwencjach Rady Europy, Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) i Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP). Przedstawienie praw podstawowych w bardziej precyzyjny i wyraźny sposób daje bezpieczeństwo prawne w ramach Unii.

Karta praw podstawowych składa się z preambuły i 54 artykułów zebranych w siedmiu rozdziałach:

  • rozdział I: Godność (godność człowieka, prawo do życia, prawo człowieka do integralności, zakaz tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, zakaz niewolnictwa i pracy przymusowej),
  • rozdział II: Wolności (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego, poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego, ochrona danych osobowych, prawo do zawarcia małżeństwa i prawo do założenia rodziny, wolność myśli, sumienia i religii, wolność wypowiedzi i informacji, wolność zgromadzania się i stowarzyszania się, wolność sztuki i nauki, prawo do nauki, wolność wyboru zawodu i prawo do podejmowania pracy, wolność prowadzenia działalności gospodarczej, prawo własności, prawo do azylu, ochrona w przypadku usunięcia z terytorium państwa, wydalenia lub ekstradycji),
  • rozdział III: Równość (równość wobec prawa, niedyskryminacja, różnorodność kulturowa, religijna i językowa, równość kobiet i mężczyzn, prawa dziecka, prawa osób w podeszłym wieku, integracja osób niepełnosprawnych),
  • rozdział IV: Solidarność (prawo pracowników do informacji i konsultacji w ramach przedsiębiorstwa, prawo do rokowań i działań zbiorowych, prawo dostępu do pośrednictwa pracy, ochrona w przypadku nieuzasadnionego zwolnienia z pracy, należyte i sprawiedliwe warunki pracy, zakaz pracy dzieci i ochrona młodocianych w pracy, życie rodzinne i zawodowe, zabezpieczenie społeczne i pomoc społeczna, ochrona zdrowia, dostęp do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, ochrona środowiska, ochrona konsumentów),
  • rozdział V: Prawa obywatelskie (prawo głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego, prawo głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych, prawo do dobrej administracji, prawo dostępu do dokumentów, Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich, prawo petycji, swoboda przemieszczania się i pobytu, opieka dyplomatyczna i konsularna),
  • rozdział VI: Wymiar sprawiedliwości (prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, domniemanie niewinności i prawo do obrony, zasady legalności oraz proporcjonalności kar do czynów zabronionych pod groźbą kary, zakaz ponownego sądzenia lub karania w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary),
  • rozdział VII: Postanowienia ogólne dotyczące wykładni i stosowania karty.

Zakres

Karta ma zastosowanie do instytucji europejskich, które podlegają zasadzie pomocniczości, i nie może w żadnym wypadku rozszerzyć zakresu kompetencji nadanych im przez TUE i TFUE ani zadań im przez te traktaty powierzonych. Karta ma ponadto zastosowanie do krajów UE w zakresie, w jakim stosują one prawo UE.

Jeżeli którekolwiek z praw zawartych w karcie odpowiada prawom zagwarantowanym w europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka, ich znaczenie i zakres są takie same jak praw określonych w konwencji, przy czym ochrona, jaką przyznaje prawo unijne, może być szersza. Żadnego z praw wynikających ze wspólnej tradycji konstytucyjnej krajów UE nie można interpretować zgodnie z tymi tradycjami.

Według postanowień, zawartych w załączonym do TUE i TFUE protokole nr 30 w sprawie stosowania karty do Polski i Zjednoczonego Królestwa, interpretacja karty jest ograniczona przez Trybunał Sprawiedliwości i sądy krajowe tych dwóch krajów, zwłaszcza w zakresie praw dotyczących solidarności (rozdział IV).

Ostatnia aktualizacja: 06.05.2010
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony