RSS
Indeks alfabetyczny
Strona dostepna w 15 jezykach
Nowe dostepne wersje jezykowe:  CS - HU - PL - RO

We are migrating the content of this website during the first semester of 2014 into the new EUR-Lex web-portal. We apologise if some content is out of date before the migration. We will publish all updates and corrections in the new version of the portal.

Do you have any questions? Contact us.


Skuteczność i równy dostęp do europejskich systemów kształcenia i szkolenia

Komisja przedstawia państwom członkowskim propozycje opracowane na podstawie krajowych doświadczeń i badań dotyczących edukacji i szkolenia wysokiej jakości opartych na zasadzie skuteczności * i równego dostępu *. Wprowadzenie tych zasad na wszystkich poziomach systemu edukacyjnego powinno zapewnić dostęp do kształcenia i edukacji wszystkim zainteresowanym, a przede wszystkim osobom najmniej uprzywilejowanym. Włączenie tych zasad pozwoli także na długoterminowe ograniczenie kosztów, które są konsekwencją nierównego kształcenia i edukacji, a także stawić czoła zarówno zewnętrznym, jak i wewnętrznym wyzwaniom UE, a jednocześnie przyczyni się do realizacji celów dotyczących konkurencyjności i spójności społecznej.

AKT

Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego z dnia 8 września 2006 r. – Skuteczność i równy dostęp do europejskich systemów kształcenia i szkolenia [COM(2006) 481 wersja ostateczna - nieopublikowany w Dzienniku Urzędowym].

STRESZCZENIE

Polityki państw członkowskich w zakresie edukacji i kształcenia muszą w większym stopniu włączać zasady skuteczności i równego dostępu w momencie podejmowania działań mających na celu zreformowanie swoich systemów oświaty. Doświadczenie niektórych państw członkowskich oraz badania, na których opiera się niniejszy komunikat, pokazują pozytywny wpływ jaki polityka edukacyjna może wywierać w zakresie skuteczności i równego dostępu.

Jednakże okazuje się, że wiele systemów edukacji powtarza, a czasem nawet zwiększa istniejące już nierówności, których ofiarami są osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, o najsłabszych kwalifikacjach (32% w 2004 r.). Ich ścieżki edukacyjne pokazują, że nie mają takich samych szans jak osoby, które przechodzą przez pełny cykl, ze studiami wyższymi włącznie.

Dodatkowo nierówności w zakresie edukacji wiążą się kosztami, np. z tytułu podatku dochodowego, kosztów leczenia oraz pomocy publicznej, przestępczości czy drobnych wykroczeń (badania przeprowadzone w USA i Zjednoczonym Królestwie). Polityki w zakresie edukacji i kształcenia oparte na skuteczności i równym dostępie oferują możliwości zmaksymalizowania długoterminowych korzyści, ograniczenia kosztów ekonomicznych i społecznych, a także możliwość stworzenia wartości dodanej w innych dziedzinach, jak np. zrównoważony rozwój i spójność społeczna. Takie inicjatywy generują niewątpliwie koszty, ale koszty niepodejmowania działania oraz przedwczesnego porzucania systemu szkolnego są znacznie większe.

Zapewnienie edukacji i kształcenia na odpowiednim poziomie dla wszystkich obywateli pozwoli Unii na stawienie czoła wyzwaniom społeczno-ekonomicznym, które przed nią stają: globalizacji, konkurencyjności krajów nowo uprzemysłowionych, demografii UE (starzenie się społeczeństwa oraz ruchy migracyjne), bardzo szybkim zmianom na rynku pracy i rewolucji technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK).

Strategie uczenia się przez całe życie

Skuteczność i równy dostęp powinny być zintegrowane w sposób perspektywiczny w strategiach uczenia się przez całe życie (DE) (EN) (FR) (krajowe strategie w zakresie kształcenia i uczenia się przez całe życie powinny zostać przyjęte przez państwa członkowskie w 2006 r.). Ich efekty – tak samo jak efekty inwestycji w edukację i kształcenie – są widoczne w perspektywie długoterminowej. W ramach tych strategii akcent powinien zostać położony na:

  • długoterminowe planowanie na szczeblu lokalnym i krajowym w czasie podejmowania decyzji o priorytetach w zakresie wydatków,
  • uznawanie uczenia się we wszystkich kontekstach, w tym także w ramach formalnych i nieformalnych, które umożliwiają nabycie wiedzy i kompetencji kluczowych. Procedura uznawania będzie łatwiejsza dzięki europejskim i krajowym ramom certyfikowania.
  • kulturę oceniania pozwalającą na zebranie wiarygodnych danych pochodzących z przeprowadzonych badań, statystyk czy mechanizmów oceny postępów, dzięki czemu powstaje możliwości wspierania skuteczności polityki,
  • polityki międzysektorowe. Zmniejszenie nierówności nie wynika wyłącznie z polityki edukacyjnej, ale także z połączenia jej z innymi politykami, np. polityką zatrudnienia, polityką ekonomiczną, włączenia społecznego, młodzieży, zdrowia itp.

Edukacja i kształcenie

Wychowanie przedszkolne okazuje się bardzo istotne dla kolejnych etapów uczenia się, zwłaszcza jeśli chodzi o wyniki i socjalizację. Pomaga ono przeciwdziałać przedwczesnemu porzucaniu nauki, poprawia równość wyników oraz optymalizuje ogólny poziom kompetencji, a także ogranicza koszty w innych dziedzinach (bezrobocie, przestępczość itp.).

Dlatego za przykładem niektórych państw członkowskich, takich jak Belgia czy Włochy, edukacja przedszkolna musi zawierać programy wczesnego działania, tak aby sprzyjać osobom najmniej uprzywilejowanym. Dodatkowo, aby skonsolidować skuteczność tych programów, towarzyszyć im muszą inne środki interwencji, takie jak nauczanie języków czy pomoc w adaptacji społecznej.

Programy te muszą być dopasowane do wieku dzieci i uwzględniać charakter nauczania (uczenie się, kompetencje indywidualne i społeczne) i pedagogiki (optymalizacja oferty nauczycieli, zaangażowanie rodzicielskie). Zaangażowanie rodzicielskie może być wspierane przez specjalne programy edukacji rodziców i pomocy potrzebującym.

Kształcenie podstawowe i ponadpodstawowe musi być nastawione na jakość kształcenia dla wszystkich. Inaczej mówiąc, kształcenie podstawowe i kluczowe kompetencje muszą być zapewnione w sposób równy wszystkim członkom społeczeństwa opartego na wiedzy. Systemy, takie jak wczesny podział na ścieżki kształcenia (tworzenie grup dzieci 10-12 letnich ze zróżnicowaniem programowym w zależności od ich zdolności), powinny zostać ograniczone, ponieważ są one źródłem nierówności dotyczących zwłaszcza osób nieposiadających przywilejów czy wywodzących się ze środowisk imigranckich.

Centralne systemy przejmowania inicjatywy zostały powołane do życia, aby uzupełnić wysoki stopień autonomii, jaki został przyznany szkołom w wielu państwach członkowskich. To połączenie instytucjonalnej autonomii i odpowiedzialności okazało się dobre z punktu widzenia skuteczności. Jednakże należy upewnić się, że standardy i kryteria oceny uwzględniają także równość i rozrzut wyników.

Tu także skuteczność i równy dostęp są zapewnione, jeśli sposoby nauczania i pedagogika są odpowiednio wprowadzone do polityki rekrutacyjnej zapewniającej kształcenie wysokiej jakości. Oprócz tego należy wspierać współpracę między nauczycielami, rodzicami i służbami pomocy społecznej poprzez wprowadzenie zaktualizowanych strategii włączenia społecznego opartych na pedagogice.

Szkolnictwo wyższe, w którym mieści się edukacja, badania i innowacje („trójkąt wiedzy”) jest jednym z kluczowych sektorów gospodarki i społeczeństwa opartego na wiedzy. Dlatego musi być bardziej konkurencyjne i sprzyjać doskonałości, jak podkreśliła to Komisja w swoim komunikacie poświęconym modernizacji uniwersytetów z 2006 r. Komisja zaproponowała, aby w ciągu 10 lat przeznaczać 2% PKB na szkolnictwo wyższe.

Zmodernizowane szkolnictwo wyższe powinno: być dostępne dla wszystkich, posiadać wiarygodność finansową i odgrywać skuteczniejszą rolę. Tymczasem państwowe, darmowe systemy szkolnictwa wyższego nie zawsze są równo dostępne dla wszystkich, ponieważ faworyzują osoby o wysokim statusie społeczno-ekonomicznym lub te, które odbyły studia wyższe. W dodatku finansowanie szkolnictwa wyższego nie wzrosło w przeciwieństwie do liczby studentów i oczekiwań wobec szkolnictwa wyższego. A korzyści, które czerpią studenci nie są równoważone przez progresywne systemy podatkowe. Może to mieć odwrotny wpływ na redystrybucję.

Należy więc skupić się na inwestowaniu w szkolnictwo wyższe, m.in. poprzez wprowadzenie opłat za naukę. Opłaty te pozwolą na uzyskanie równowagi między kosztami ponoszonych przez jednostki i przez społeczeństwo a korzyściami, jakie uzyskują obie strony, jednocześnie dostarczając dodatkowych funduszy uniwersytetom. Dzięki temu polepszy się jakość kształcenia, zarządzanie uniwersytetami oraz motywacja studentów.

Niemniej, aby zapewnić wszystkim dostęp do szkolnictwa wyższego, wprowadzenie opłat za naukę musi zostać skompensowane pomocą finansową skierowaną do osób pochodzących z najmniej uprzywilejowanych środowisk, ponieważ zwykle inwestują one najmniej w swoją przyszłość, gdyż zwrot z osobistej edukacji nie jest zagwarantowany. Ten aspekt jest szczególnie ważny, kiedy wysokość opłat za naukę opiera się na szacunkowych wyliczeniach poziomu przyszłych zwrotów. Także wprowadzenie stypendiów, pożyczek bankowych czy pożyczek zależnych od przyszłego dochodu może zachęcać do podejmowania kształcenia na poziomie wyższym.

Jednocześnie kształcenie wyższe powinno stać się atrakcyjne dla uczniów wywodzących się z nieuprzywilejowanych środowisk, a którzy mają kwalifikacje, aby takie kształcenie rozpocząć Także dzieci i ich rodziny powinny zmienić kulturowe podejście do kształcenia na tym poziomie. Należy położyć nacisk rozpowszechnianie informacji poprzez wizyt w szkołach, programy mentorskie oraz poradnictwa przez całe życie, a także na wszechstronne polityki pomocy potrzebującym oraz dostęp do kształcenia na poziomie uniwersyteckim (w tym programy pomostowe i tworzenie specjalnych miejsc dla mniej uprzywilejowanych osób).

Należy poprawić relację między oświatą a światem pracy. Kształcenie powinno obejmować także kształcenie zawodowe, tak aby systemy zawodowe stały się atrakcyjniejsze i aby ułatwić przejście osobom z wyższym wykształceniem i posiadającym kwalifikacje zawodowe. Jest to tym bardziej konieczne, że potrzeby rynku pracy zmieniły się wraz ze wzrostem zapotrzebowania na bardziej wykwalifikowanych pracowników. Do tego dochodzą takie czynniki jak starzenie się społeczeństwa czy bezrobocie wśród młodych. Do 2050 r. liczba Europejczyków w wieku powyżej 65 lat wzrośnie o 65%, natomiast o 20% zmniejszy się populacja w wieku produkcyjnym (15–64 lata).

Wczesna interwencja mająca na celu zwiększenie uczestnictwa i podniesienie kwalifikacji nie wystarczy, aby zwiększyć szanse na zatrudnienie. Należy opracować elastyczne i wyraźne ścieżki kształcenia poprzez kształcenie zawodowe prowadzące do dalszej nauki i zatrudnienia na wzór systemów kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) (DE) (EN) (FR). Oferują one uczestnikom możliwość uzasadnionych zwrotów w zarobkach.

Uczenie się osób dorosłych pozwala także na dopasowanie się do zmieniającego się świata pracy, poprawiając w ten sposób szanse na zatrudnienie. Osoby najmniej wykwalifikowane to te, które najmniej korzystają z uczenia się i z kształcenia w czasie swojej zawodowej aktywności. Jedynie 10,8% dorosłych w Europie uczestniczy w formalnych, nieformalnym lub incydentalnym uczeniu się przez całe życie, co jest znacznie poniżej progu odniesienia ustalonego dla UE wynoszącego 12,5% uczestnictwa do 2010 r.

Tymczasem takie formy uczenia się niosą ze sobą niekwestionowane korzyści zarówno na płaszczyźnie kulturowej, jak i społecznej (motywacja i wrażenie społecznego zaangażowania, reintegracja do cyklu kształcenia). Ale w podsumowaniu skuteczność tych programów w poprawie perspektyw zatrudnienia mniej uprzywilejowanych osób dorosłych, okazała się niska. Sytuację tę można poprawić na dwa sposoby:

  • nauka prowadzona w ramach partnerstwa między przedsiębiorstwami, sektorem publicznym, partnerami społecznymi i lokalnymi organizacjami trzeciego sektora, które koncentrują się na grupach docelowych i ich potrzebach. Dowiedziona została ich skuteczność jako alternatywy wobec przedwczesnego porzucenia nauki.
  • w czasie aktywności zawodowej w ramach szkoleń dopasowanych do potrzeb pracodawców, którzy są jednocześnie partnerami. Szkolenia te odpowiadają potrzebom rynku pracy, a ich celem jest sprostanie popytowi i podaży, a także ułatwienie dokonania wyboru kształcenia się i kariery. Okazały się one skuteczne przy zwiększaniu możliwości znalezienia zatrudnienia przez osoby nieuprzywilejowane. Państwa oferują informację oraz programy kształcenia, co wspiera także prywatne inwestycje oraz koszty ponoszone przez firmy i pracowników. Jednocześnie pracodawcy muszą inwestować w edukację i kształcenie dla utrzymania konkurencyjności oraz wypełnienia swojego społecznego zadania bycia „uczącymi się organizacjami”.

Działanie UE

Państwa członkowskie są odpowiedzialne za swoje polityki w zakresie edukacji i kształcenia, ale jedno działanie na skalę UE pozwala na wzajemne uczenie się i wymianę najlepszych wzorców przez państwa członkowskie. UE wspiera więc państwa członkowskie we wprowadzaniu zasad skuteczności i równego dostępu do swoich systemów edukacji i kształcenia, które czerpią z odnowionej strategii lizbońskiej oraz z programu roboczego Edukacja i szkolenia 2010.

Ponadto zasady te zostaną także włączone do prac dotyczących edukacji osób dorosłych, tworzenia europejskich ram certyfikacyjnych i europejskich ram statystyki i wskaźników oraz projektów badawczych, które wpisują się w 7.PR w zakresie badań i rozwoju UE.

Program działań w zakresie edukacji i uczenia się przez całe życie oraz ponadnarodowej współpracy dzięki mobilności jednostek będzie sprzyjał także nabywaniu nowych kompetencji i dopasowywaniu się do europejskiego rynku pracy przy jednoczesnym wzmacnianiu jakości i wzajemnych powiązań instytucji kształcenia i szkolenia UE.

Kontekst

Państwa członkowskie UE muszą posiadać systemy edukacyjne i szkoleniowe wysokiej jakości, aby móc sprostać wyzwaniom konkurencyjności i spójności społecznej. Te cele stanowią część lizbońskiego partnerstwa na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia oraz otwartej metody koordynacji (DE) (EN) (FR) w zakresie integracji społecznej i ochrony socjalnej. W czasie wiosennego szczytu Rady Europejskiej 23–24 marca 2006 r. przypomniano nie tylko o znaczeniu, ale także o konieczności przyspieszenia reform.

Pojęcia kluczowe stosowane w akcie
  • Skuteczność obejmuje zależność pomiędzy nakładami a wynikami danego procesu. System jest skuteczny, jeżeli nakłady powodują maksymalny wynik. Względną skuteczność systemów edukacji mierzy się zwykle wynikami testów i egzaminów, a skuteczność w odniesieniu do szerszych grup społeczeństwa i gospodarki mierzy się poprzez prywatne i społeczne stopy zwrotu.
  • Równy dostęp oznacza stopień, w jakim kształcenie i szkolenie mogą zostać wykorzystane przez jednostki pod względem możliwości, dostępu, sposobu traktowania i wyników. Równy dostęp do systemów zapewnia wyniki kształcenia i szkolenia niezależne od statusu społeczno-ekonomicznego i innych czynników prowadzących do nierówności w wykształceniu oraz sposób traktowania odzwierciedlający szczególne potrzeby edukacyjne jednostek.

AKTY POWIĄZANE

Rada ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury w dniach 13 i 14 listopada 2006 r. przyjęła następujące wnioski dotyczące niniejszego komunikatu. Przypominając rolę państw członkowskich oraz korzyści wypływające ze współpracy na poziomie europejskim, Rada podkreśla konieczność podejścia ponadsektorowego, aby zapewnić skuteczność i równy dostęp do edukacji i uczenia się w ciągu całego życia. Oprócz tego pozytywnego przyjęcia komunikatu Komisji, Rada oświadczyła, że jakość jest najważniejszym celem, wspólnym dla wszystkich form edukacji i kształcenia. Jakość ta nie ogranicza się wyłącznie do efektów edukacyjnych czy działań pedagogicznych, ale dotyczy także możliwości systemów edukacji i kształcenia do zaspokojenia potrzeb indywidualnych, społecznych i ekonomicznych, a także wzmocnienia równego dostępu i poprawy dobrobytu.
Państwa członkowskie są zachęcane do większego uwzględniania optymalizacji zasobów systemów edukacji i kształcenia, włączając skuteczność i równy dostęp oraz do skutecznego realizowania reform i inwestycji poprzez skupianie się na wychowaniu przedszkolnym, programach wczesnej interwencji i systemach nauczania i szkolenia, które mogą być źródłem równości w celu zapewnienia wszystkim dostępu do edukacji. Rada kładzie nacisk także na kwalifikacje personelu, który ma możliwość korzystania z ustawicznego kształcenia. Dodatkowo niezbędne jest odpowiednie finansowanie edukacji i kształcenia bez względu na to, czy chodzi o system publiczny, prywatny, edukację osób dorosłych czy ustawiczne kształcenie zawodowe. Oprócz tego świat pracy musi być lepiej powiązany z edukacją i kształceniem: przedsiębiorstwa działające w branży edukacyjnej i szkoleniowej, zwłaszcza na polu badawczo-rozwojowym, a także pracodawcy w ramach aktywnego partnerstwa, spełniający wymagania w zakresie posiadanych kwalifikacji potrzebnych w gospodarce. Aby zapewnić jakość, równość dostępu i skuteczność całego systemu edukacji i kształcenia, procedury oceniające i procedury nadzoru, a także badania i dostarczanie przejrzystych informacji muszą być wspierane i pozwalać na docenienie wyników reform, adaptacji i potrzeb, które mogą z tego wyniknąć, a także opracowanie metod i praktyk w zakresie uczenia się i kształcenia. Z tego powodu Komisja i państwa członkowskie powinny współpracować z centrami badawczymi, uwzględniać otrzymane przez nie wyniki, m.in. w ramach wspólnotowych programów, zwłaszcza celów programu Edukacja i Szkolenie 2010.

Ostatnia aktualizacja: 14.12.2006
Informacja prawna | Informacje o tej stronie | Szukaj | Kontakt | Początek strony